Πανελλαδικές 2026 → Βιολογία → Mistral Large 3

Mistral Large 3 · Βιολογία

Mistral AI · κυκλοφορία Δεκέμβριος 2025 · εξέταση 3 Ιουνίου 2026 · 18 υποερωτήματα

9,849,0 / 100

Έχασε μονάδες σε 13 από τα 18 υποερωτήματα. Αυτά είναι ήδη ανοιχτά παρακάτω· κάθε άλλη γραμμή ανοίγει με κλικ στην απάντηση και στα σκέλη της.

Το υλικό που συνόδευε ολόκληρο το φύλλο — κοινό για κάθε υποερώτημα, γι' αυτό στέκει εδώ μία φορά αντί να επαναλαμβάνεται παρακάτω.

Υπόμνημα συμβολισμού

Πριν από τα θέματα, πώς διαβάζονται τα σύμβολα αυτού του φύλλου. Δεν περιέχει καμία πληροφορία για τη λύση.

Το κείμενο είναι μεταγραφή του έντυπου φύλλου θεμάτων. Όπου το πρωτότυπο είχε στοίχιση, πλαίσια ή έμφαση, εδώ υπάρχει markdown ή HTML:   σημαίνει αλλαγή γραμμής, … υπογράμμιση, … εκθέτη, … δείκτη. Είναι μορφοποίηση, δεν είναι μέρος της εκφώνησης.
Οι δείκτες γράφονται άλλοτε με Unicode (Ε₁), άλλοτε με HTML (Μ_Α), άλλοτε με κάτω παύλα (V_ισ.). Και οι τρεις μορφές σημαίνουν το ίδιο πράγμα: δείκτης.
Τα άτομα του γενεαλογικού δέντρου κωδικοποιούνται με ρωμαϊκό αριθμό για τη γενιά και δείκτη για τη σειρά: I₁, II₃, III₁ σημαίνουν πρώτο άτομο της 1ης γενιάς, τρίτο της 2ης, πρώτο της 3ης. Το I είναι το λατινικό κεφαλαίο γιώτα και χρησιμοποιείται παντού με τον ίδιο τρόπο — στην εκφώνηση, στον Πίνακα 1 και στην περιγραφή του σχήματος. Στο διάγραμμα ASCII, η ετικέτα γραμμής II: δηλώνει τη γενιά και ο αριθμός δίπλα σε κάθε σύμβολο τη σειρά: το ■1 της γραμμής II: είναι το II₁.
Τα Υ_Α, Υ_Β είναι οι υποκινητές των γονιδίων Α και Β· το Μ_Α ο μεταγραφικός παράγοντας του γονιδίου Α. Το γράμμα σε δείκτη δηλώνει σε ποιο γονίδιο ανήκει.
Οι αλληλουχίες DNA γράφονται πάντα με τον προσανατολισμό δηλωμένο (5΄…3΄). Ο τόνος ΄ μετά από ψηφίο διαβάζεται «πράιμ».

Η κεφαλίδα του φύλλου

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΤΕΤΑΡΤΗ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2026 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΞΙ (6)

Θέμα Α

Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία συμπληρώνει σωστά την ημιτελή πρόταση.

Α1 ζεύγος κωδικονίων που αφορά συνώνυμα κωδικόνια 0/5

Τι ζητούσε το φύλλο

Α1. Το ζεύγος κωδικονίων που αφορά συνώνυμα κωδικόνια είναι

α. 5΄ UAA 3΄ και 5΄ UUC 3΄. β. 5΄ AUG 3΄ και 5΄ AGU 3΄. γ. 5΄ AGC 3΄ και 5΄ UCU 3΄. δ. 5΄ UGA 3΄ και 5΄ CGU 3΄.

Μονάδες 5

αντίφαση

Τι απάντησε

δ. Το ζεύγος κωδικονίων που αφορά συνώνυμα κωδικόνια είναι το 5΄ AGC 3΄ και 5΄ UCU 3΄, καθώς και τα δύο κωδικοποιούν το αμινοξύ σερίνη.

Πώς βαθμολογήθηκε

Επιλογή του γράμματος που αντιστοιχεί στο ζεύγος συνώνυμων κωδικονίων 0/5

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Δηλώνει γράμμα δ, ενώ η αιτιολόγηση που παραθέτει (5΄AGC3΄ και 5΄UCU3΄) αντιστοιχεί στο γ. Βαθμολογείται μόνο το γράμμα, το οποίο είναι λάθος.

Α2 τι ιχνηθετείται με ραδιενεργό θείο 35S 0/5

Τι ζητούσε το φύλλο

Α2. Με ραδιενεργό θείο ³⁵S ιχνηθετείται μόνο

α. το snRNA. β. το πρωταρχικό τμήμα. γ. η DNA ελικάση. δ. το εσώνιο ενός ασυνεχούς γονιδίου.

Μονάδες 5

εννοιολογικό

Τι απάντησε

β. Με ραδιενεργό θείο ³⁵S ιχνηθετείται μόνο το πρωταρχικό τμήμα.

Πώς βαθμολογήθηκε

Επιλογή του γράμματος που αντιστοιχεί στο μόριο το οποίο ιχνηθετείται μόνο με ραδιενεργό θείο 0/5

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Επέλεξε β (πρωταρχικό τμήμα) αντί του γ (DNA ελικάση).

Α3 τι περιλαμβάνει η πρωτοταγής δομή πρωτεΐνης 5/5

Τι ζητούσε το φύλλο

Α3. Η πρωτοταγής δομή μιας πρωτεΐνης περιλαμβάνει

α. φωσφοδιεστερικούς δεσμούς. β. πεπτιδικούς δεσμούς. γ. δεσμούς υδρογόνου. δ. δισουλφιδικούς δεσμούς.

Μονάδες 5

Τι απάντησε

β. Η πρωτοταγής δομή μιας πρωτεΐνης περιλαμβάνει πεπτιδικούς δεσμούς.

Πώς βαθμολογήθηκε

Επιλογή του γράμματος που αντιστοιχεί στο είδος δεσμού της πρωτοταγούς δομής 5/5

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Σωστή επιλογή (β).

Α4 ιδανικές τιμές pH ανάπτυξης Lactobacillus 5/5

Τι ζητούσε το φύλλο

Α4. Τα βακτήρια του γένους Lactobacillus αναπτύσσονται ιδανικά σε τιμές pH

α. 2-3. β. 7. γ. 4-5. δ. 9-10.

Μονάδες 5

Τι απάντησε

γ. Τα βακτήρια του γένους Lactobacillus αναπτύσσονται ιδανικά σε τιμές pH 4-5.

Πώς βαθμολογήθηκε

Επιλογή του γράμματος που αντιστοιχεί στις τιμές pH ιδανικής ανάπτυξης των βακτηρίων Lactobacillus 5/5

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Σωστή επιλογή (γ).

Α5 πού πραγματοποιείται η διαδικασία της ωρίμανσης 5/5

Τι ζητούσε το φύλλο

Α5. Η διαδικασία της ωρίμανσης πραγματοποιείται σε

α. βακτηριοφάγους. β. βακτήρια του γένους Mycobacterium. γ. ώριμα ερυθροκύτταρα. δ. κύτταρα του πρωτόζωου Paramecium.

Μονάδες 5

Τι απάντησε

δ. Η διαδικασία της ωρίμανσης πραγματοποιείται σε κύτταρα του πρωτόζωου Paramecium.

Πώς βαθμολογήθηκε

Επιλογή του γράμματος που αντιστοιχεί στα κύτταρα όπου πραγματοποιείται η ωρίμανση 5/5

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Σωστή επιλογή (δ).

Θέμα Β

Β1 αντιστοίχιση όρων στήλης Α με στήλη Β 4/6

Τι ζητούσε το φύλλο

Β1. Να αντιστοιχίσετε στο τετράδιό σας κάθε όρο της στήλης Α του παρακάτω πίνακα με έναν από τους όρους της στήλης Β.

ΣΤΗΛΗ Α
1. Πυρηνικός φάκελος
2. Ριβοσώματα
3. Άτρακτος
4. Μικρά ριβονουκλεοπρωτεϊνικά σωματίδια
5. Περιοριστικές ενδονουκλεάσες
6. Δίκλωνα κυκλικά μόρια DNA

ΣΤΗΛΗ Β
α. Μόνο προκαρυωτικά κύτταρα
β. Μόνο ευκαρυωτικά κύτταρα
γ. Προκαρυωτικά και ευκαρυωτικά κύτταρα

Μονάδες 6

εννοιολογικό

Τι απάντησε

ΣΤΗΛΗ Α ΣΤΗΛΗ Β

1. Πυρηνικός φάκελος β. Μόνο ευκαρυωτικά κύτταρα

2. Ριβοσώματα γ. Προκαρυωτικά και ευκαρυωτικά κύτταρα

3. Άτρακτος β. Μόνο ευκαρυωτικά κύτταρα

4. Μικρά ριβονουκλεοπρωτεϊνικά σωματίδια β. Μόνο ευκαρυωτικά κύτταρα

5. Περιοριστικές ενδονουκλεάσες γ. Προκαρυωτικά και ευκαρυωτικά κύτταρα

6. Δίκλωνα κυκλικά μόρια DNA α. Μόνο προκαρυωτικά κύτταρα

ΣΤΗΛΗ Α	ΣΤΗΛΗ Β
1. Πυρηνικός φάκελος	β. Μόνο ευκαρυωτικά κύτταρα
2. Ριβοσώματα	γ. Προκαρυωτικά και ευκαρυωτικά κύτταρα
3. Άτρακτος	β. Μόνο ευκαρυωτικά κύτταρα
4. Μικρά ριβονουκλεοπρωτεϊνικά σωματίδια	β. Μόνο ευκαρυωτικά κύτταρα
5. Περιοριστικές ενδονουκλεάσες	γ. Προκαρυωτικά και ευκαρυωτικά κύτταρα
6. Δίκλωνα κυκλικά μόρια DNA	α. Μόνο προκαρυωτικά κύτταρα

Πώς βαθμολογήθηκε

Σωστή αντιστοίχιση του όρου 1 (πυρηνικός φάκελος) με στήλη Β 1/1
Σωστή αντιστοίχιση του όρου 2 (ριβοσώματα) με στήλη Β 1/1
Σωστή αντιστοίχιση του όρου 3 (άτρακτος) με στήλη Β 1/1
Σωστή αντιστοίχιση του όρου 4 (μικρά ριβονουκλεοπρωτεϊνικά σωματίδια) με στήλη Β 1/1
Σωστή αντιστοίχιση του όρου 5 (περιοριστικές ενδονουκλεάσες) με στήλη Β 0/1
Σωστή αντιστοίχιση του όρου 6 (δίκλωνα κυκλικά μόρια DNA) με στήλη Β 0/1

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Λάθος οι αντιστοιχίσεις 5 (γ αντί α) και 6 (α αντί γ).

Β2 ορισμοί γενετικού κώδικα, νουκλεοσώματος, χαρτογράφησης 4/6

Τι ζητούσε το φύλλο

Β2. Να ορίσετε τις παρακάτω έννοιες:

α. γενετικός κώδικας. β. νουκλεόσωμα. γ. χαρτογράφηση.

Μονάδες 6

ελλιπής τεκμηρίωση

Τι απάντησε

α. Γενετικός κώδικας ονομάζεται το σύνολο των κανόνων με τους οποίους το γενετικό υλικό (DNA ή RNA) μεταφράζεται σε αμινοξέα κατά τη σύνθεση των πρωτεϊνών. Ο γενετικός κώδικας είναι triplet, συνεχής, μη επικαλυπτόμενος, σχεδόν καθολικός και εκφυλισμένος.

β. Νουκλεόσωμα ονομάζεται η βασική μονάδα οργάνωσης του DNA στα ευκαρυωτικά κύτταρα και αποτελείται από ένα τμήμα DNA μήκους 146 ζευγών βάσεων τυλιγμένο γύρω από ένα οκταμερές πρωτεϊνών ιστόνης.

γ. Χαρτογράφηση ονομάζεται η διαδικασία προσδιορισμού της θέσης των γονιδίων σε ένα χρωμόσωμα και της απόστασης μεταξύ τους, η οποία μετριέται σε μονάδες χάρτου (centimorgan).

Πώς βαθμολογήθηκε

Ορισμός του γενετικού κώδικα, με αναφορά στην αντιστοίχιση νουκλεοτιδίων του mRNA με αμινοξέα 1/2
Ορισμός του νουκλεοσώματος, με αναφορά στα δύο συστατικά του (DNA και οκταμερές ιστονών) και στη σχέση τους 2/2
Ορισμός της χαρτογράφησης, με αναφορά στην εύρεση θέσης και στον προσδιορισμό αλληλουχίας 1/2

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Ο γενετικός κώδικας ορίζεται ως «το σύνολο των κανόνων με τους οποίους το γενετικό υλικό (DNA ή RNA) μεταφράζεται σε αμινοξέα», με τις ιδιότητες (triplet, συνεχής, μη επικαλυπτόμενος, εκφυλισμένος): η αντιστοίχιση υπάρχει, αλλά αποδίδεται στο «γενετικό υλικό» και όχι στα κωδικόνια του mRNA που ζητά ο σχολικός ορισμός — μισές μονάδες. Στη χαρτογράφηση αναφέρει τη θέση των γονιδίων αλλά αντί του προσδιορισμού της αλληλουχίας εισάγει αποστάσεις σε centimorgan, εκτός σχολικού ορισμού. Το νουκλεόσωμα πλήρες.

Β3 μηχανισμοί γενετικής ποικιλομορφίας και σημασία στην εξέλιξη 7/7

Τι ζητούσε το φύλλο

Β3. Η γενετική ποικιλομορφία χαρακτηρίζει κυρίως τους αμφιγονικά αναπαραγόμενους οργανισμούς. Να αναφέρετε ονομαστικά τέσσερις μηχανισμούς δημιουργίας γενετικής ποικιλομορφίας στους απογόνους των αμφιγονικά αναπαραγόμενων οργανισμών (μονάδες 4) και να εξηγήσετε γιατί η γενετική ποικιλομορφία έχει μεγάλη σημασία για τη διαδικασία της εξέλιξής τους (μονάδες 3).

Μονάδες 7

Τι απάντησε

Τέσσερις μηχανισμοί δημιουργίας γενετικής ποικιλομορφίας στους απογόνους των αμφιγονικά αναπαραγόμενων οργανισμών είναι:

Η μείωση και η τυχαία κατανομή των χρωμοσωμάτων στα θυγατρικά κύτταρα.

Ο τυχαίος συνδυασμός των γαμετών κατά τη γονιμοποίηση.

Η διασταύρωση μεταξύ μη αδελφών χρωματίδων ομόλογων χρωμοσωμάτων κατά την πρόφαση της πρώτης μειωτικής διαίρεσης.

Οι γονιδιακές και χρωμοσωμικές μεταλλάξεις.

Η γενετική ποικιλομορφία έχει μεγάλη σημασία για τη διαδικασία της εξέλιξης, καθώς παρέχει το απαραίτητο υλικό για τη φυσική επιλογή. Οι οργανισμοί με ευνοϊκούς συνδυασμούς γονιδίων έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες επιβίωσης και αναπαραγωγής, συμβάλλοντας έτσι στην προσαρμογή και την εξέλιξη του είδους.

Πώς βαθμολογήθηκε

Ονομαστική αναφορά τεσσάρων μηχανισμών δημιουργίας γενετικής ποικιλομορφίας στους αμφιγονικά αναπαραγόμενους οργανισμούς (1 μονάδα για καθέναν) 4/4
Εξήγηση ότι ορισμένοι συνδυασμοί γονιδίων και γνωρισμάτων προσφέρουν μεγαλύτερες δυνατότητες επιβίωσης στον φορέα τους σε συγκεκριμένες περιβαλλοντικές συνθήκες 2/2
Διατύπωση ότι οι ευνοϊκότεροι συνδυασμοί περνούν στις επόμενες γενιές του πληθυσμού, συμβάλλοντας στην εξέλιξη 1/1

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Αναφέρει τέσσερις αποδεκτούς μηχανισμούς (τυχαία κατανομή χρωμοσωμάτων, τυχαίος συνδυασμός γαμετών, επιχιασμός περιγραφικά, μεταλλάξεις) και εξηγεί επαρκώς τη σημασία για την εξέλιξη.

Β4 είδη πλαστιδίων, εντόπιση και ρόλος τους 6/6

Τι ζητούσε το φύλλο

Β4. Οι χλωροπλάστες ανήκουν σε μια ευρύτερη κατηγορία οργανιδίων των φυτικών κυττάρων που ονομάζονται πλαστίδια. Ποια άλλα είδη πλαστιδίων γνωρίζετε, πού εντοπίζονται και ποιος είναι ο ρόλος τους;

Μονάδες 6

Τι απάντησε

Εκτός από τους χλωροπλάστες, άλλα είδη πλαστιδίων είναι:

Χρωμοπλάστες: Εντοπίζονται σε διάφορα μέρη των φυτών (π.χ. πέταλα λουλουδιών, καρποί) και περιέχουν χρωστικές που δίνουν χρώμα σε αυτά τα μέρη.

Λευκοπλάστες: Εντοπίζονται σε μη εκτεθειμένα στο φως μέρη των φυτών (π.χ. ρίζες, κόνδυλοι) και χρησιμεύουν για την αποθήκευση αμύλου, λιπών ή πρωτεϊνών.

Πώς βαθμολογήθηκε

Ονομαστική αναφορά και των δύο υπόλοιπων ειδών πλαστιδίων 2/2
Εντοπισμός καθενός από τα δύο είδη στα αντίστοιχα μέρη του φυτού 2/2
Απόδοση του ρόλου καθενός από τα δύο είδη 2/2

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Ο όρος «λευκοπλάστες» είναι έγκυρος επιστημονικά για τα πλαστίδια αποθήκευσης — αποδεκτή εναλλακτική του «αμυλοπλάστες», όχι λάθος περιεχομένου.

Θέμα Γ

Το χρώμα του πτερώματος ενός είδους τροπικού πτηνού μπορεί να είναι πορτοκαλί, κόκκινο, κίτρινο ή λευκό. Η δημιουργία του τελικού χρώματος είναι αποτέλεσμα του συνδυασμού των χρωστικών που παράγονται σύμφωνα με τα μεταβολικά μονοπάτια του παρακάτω σχήματος.

[ΣΧΗΜΑ: Δύο μεταβολικά μονοπάτια, το ένα κάτω από το άλλο. Πρώτο μονοπάτι: ορθογώνιο πλαίσιο με το κείμενο «άχρωμη ουσία Α», από το οποίο ξεκινά οριζόντιο βέλος προς τα δεξιά· πάνω από το βέλος η ένδειξη E₁· το βέλος καταλήγει σε ορθογώνιο πλαίσιο με το κείμενο «κόκκινη χρωστική». Δεύτερο μονοπάτι: ορθογώνιο πλαίσιο με το κείμενο «άχρωμη ουσία Β», από το οποίο ξεκινά οριζόντιο βέλος προς τα δεξιά· πάνω από το βέλος η ένδειξη E₂· το βέλος καταλήγει σε ορθογώνιο πλαίσιο με το κείμενο «κίτρινη χρωστική».]

Η σύνθεση των ενζύμων E₁ και E₂ ελέγχεται από επικρατή αλληλόμορφα γονίδια που εδράζονται σε διαφορετικά ζεύγη χρωμοσωμάτων, ενώ τα υπολειπόμενα αλληλόμορφά τους δεν παράγουν λειτουργικά ένζυμα. Όταν δεν παράγεται καμία χρωστική, το χρώμα του πτερώματος είναι λευκό, ενώ η ταυτόχρονη σύνθεση της κόκκινης και της κίτρινης χρωστικής οδηγεί σε πορτοκαλί φαινότυπο.

Από οικογένειες πτηνών που παρουσίαζαν για πολλές διαδοχικές γενιές το ίδιο χρώμα πτερώματος, διασταυρώνονται θηλυκά με κίτρινο πτέρωμα με αρσενικά με κόκκινο πτέρωμα και προκύπτουν στην F1 γενιά πτηνά μόνο με πορτοκαλί πτέρωμα.

Από τη διασταύρωση των ατόμων της F1 γενιάς προκύπτουν στην F2 γενιά:

F2: 63 θηλυκά με πορτοκαλί πτέρωμα 21 θηλυκά με κίτρινο πτέρωμα 32 αρσενικά με πορτοκαλί πτέρωμα 31 αρσενικά με κόκκινο πτέρωμα 10 αρσενικά με κίτρινο πτέρωμα 11 αρσενικά με λευκό πτέρωμα

Γ1 προσδιορισμός τρόπου κληρονόμησης χρώματος πτερώματος 2/8

Τι ζητούσε το φύλλο

Γ1. Να διερευνηθεί και να προσδιοριστεί ο τρόπος κληρονόμησης του χρώματος του πτερώματος.

Μονάδες 8

εννοιολογικό

Τι απάντησε

Από τη διασταύρωση θηλυκών με κίτρινο πτέρωμα και αρσενικών με κόκκινο πτέρωμα προκύπτουν στην F1 γενιά πτηνά μόνο με πορτοκαλί πτέρωμα. Αυτό υποδηλώνει ότι τα γονίδια για το κόκκινο και το κίτρινο χρώμα είναι επικρατή και ανεξάρτητα μεταξύ τους (διαφοροποιούνται σε διαφορετικά ζεύγη χρωμοσωμάτων).

Στην F2 γενιά παρατηρούνται τα εξής φαινοτυπικά ποσοστά:

Θηλυκά: 63 πορτοκαλί, 21 κίτρινα → αναλογία 3:1

Αρσενικά: 32 πορτοκαλί, 31 κόκκινα, 10 κίτρινα, 11 λευκά → αναλογία 3:3:1:1

Η διαφοροποίηση των φαινοτύπων ανάμεσα στα δύο φύλα υποδηλώνει ότι το γονίδιο για το κόκκινο χρώμα είναι φυλοσύνδετο (στο Χ χρωμόσωμα), ενώ το γονίδιο για το κίτρινο χρώμα είναι αυτοσωμικό.

Έστω:

Κίτρινο χρώμα: Γονίδιο E₂ (επικρατές αυτοσωμικό αλληλόμορφο), e₂ (υπολειπόμενο αυτοσωμικό αλληλόμορφο).

Κόκκινο χρώμα: Γονίδιο E₁ (επικρατές φυλοσύνδετο αλληλόμορφο στο Χ χρωμόσωμα), e₁ (υπολειπόμενο φυλοσύνδετο αλληλόμορφο στο Χ χρωμόσωμα).

Τα άτομα με λευκό πτέρωμα έχουν γονότυπο e₂e₂ Xᵉ¹Y (αρσενικά) ή e₂e₂ Xᵉ¹Xᵉ¹ (θηλυκά).

Πώς βαθμολογήθηκε

Διαπίστωση, από τα δεδομένα της F2, ότι η κατανομή των φαινοτύπων διαφέρει μεταξύ αρσενικών και θηλυκών, και απόρριψη με βάση αυτό της υπόθεσης ότι και τα δύο γονίδια είναι αυτοσωμικά 2/2
Έλεγχος και απόρριψη της δεύτερης εναλλακτικής υπόθεσης (το γονίδιο του ενός ενζύμου φυλοσύνδετο και του άλλου αυτοσωμικό, με την αντίστροφη ανάθεση από την τελική) με βάση τους φαινοτύπους της F1 0/2
Διατύπωση της υπόθεσης που απομένει και καθιέρωση συμβολισμού για τα αλληλόμορφα του αυτοσωμικού και του φυλοσύνδετου γονιδίου 0/1
Επαλήθευση της υπόθεσης με τις διασταυρώσεις P και F1 (γαμέτες / σχήμα διασταύρωσης) και σύγκριση των αναμενόμενων αναλογιών με τους αριθμούς της F2 της εκφώνησης, χωριστά για τα δύο φύλα 0/2
Τελικό συμπέρασμα για τον τρόπο κληρονόμησης του χρώματος του πτερώματος (ποιο γονίδιο είναι αυτοσωμικό και ποιο φυλοσύνδετο, με επικρατή τα αλληλόμορφα που δίνουν λειτουργικό ένζυμο) 0/1

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Εντοπίζει σωστά τη διαφορά κατανομής φαινοτύπων στα δύο φύλα και τις αναλογίες 3:1 / 3:3:1:1, αλλά καταλήγει στην αντίστροφη ανάθεση (Ε1/κόκκινο φυλοσύνδετο, Ε2/κίτρινο αυτοσωμικό), δηλαδή στην περίπτωση που απορρίπτεται από την F1. Δεν έγινε καμία διασταύρωση-επαλήθευση.

Γ2 προσδιορισμός γονοτύπων πατρικής και F1 γενιάς 3/4

Τι ζητούσε το φύλλο

Γ2. Να προσδιοριστούν οι γονότυποι των ατόμων της πατρικής (Ρ) και της πρώτης θυγατρικής γενιάς (F1).

Μονάδες 4

Δεν απαιτείται η διατύπωση των νόμων του Mendel. Δίνεται ότι το φύλο στο είδος αυτό των πτηνών καθορίζεται όπως και στον άνθρωπο.

Στο γενεαλογικό δέντρο της Εικόνας 1 απεικονίζεται ο τρόπος κληρονόμησης σπάνιας ασθένειας που κληρονομείται με υπολειπόμενο φυλοσύνδετο τρόπο στα μέλη μιας οικογένειας. Τα άτομα I₂, II₁, και III₁ πάσχουν από την ασθένεια αυτή.

[ΣΧΗΜΑ — Εικόνα 1, γενεαλογικό δέντρο τριών γενεών.

Άτομα και φύλο/κατάσταση:

I₁ : άνδρας, δεν πάσχει
I₂ : γυναίκα, ΠΑΣΧΕΙ
II₁ : άνδρας, ΠΑΣΧΕΙ
II₂ : γυναίκα, δεν πάσχει
II₃ : άνδρας, δεν πάσχει
II₄ : άνδρας, δεν πάσχει
III₁: γυναίκα, ΠΑΣΧΕΙ

Σχέσεις:

Ζεύγος I₁ × I₂. Παιδιά τους: II₁, II₂, II₄.
Το II₃ δεν είναι παιδί του ζεύγους I₁ × I₂· εισέρχεται στην οικογένεια με γάμο.
Ζεύγος II₂ × II₃. Παιδί τους: III₁.

Το ίδιο σε διάγραμμα:

I:            □1 ──────────── ●2
                      │
        ┌─────────────┼──────────────┐
II:    ■1            ○2 ──── □3     □4
                          │
III:                     ●1

Υπόμνημα: □ άνδρας χωρίς την ασθένεια · ■ άνδρας που πάσχει · ○ γυναίκα χωρίς την ασθένεια · ● γυναίκα που πάσχει]

Μεταξύ των μελών της οικογένειας δύο άτομα εμφανίζουν μη αναμενόμενο φαινότυπο εξαιτίας χρωμοσωμικών ανωμαλιών. Για τη διερεύνηση των παραπάνω ανωμαλιών χρησιμοποιούνται ειδικοί ανιχνευτές. Ο ανιχνευτής Α υβριδοποιείται μία φορά στο κεντρομερίδιο κάθε μεταφασικού Χ φυλετικού χρωμοσώματος και ο ανιχνευτής Β υβριδοποιείται με το υπεύθυνο για την ασθένεια γονίδιο. Για τις υβριδοποιήσεις χρησιμοποιήθηκε DNA μεταφασικών κυττάρων και τα αποτελέσματα παρουσιάζονται στον Πίνακα 1, όπου οι αριθμοί δείχνουν πόσες φορές υβριδοποιείται ο κάθε ανιχνευτής ανά DNA μεταφασικού κυττάρου.

	II₁	II₂	II₃	II₄	III₁
ανιχνευτής Α	1	2	1	2	2
ανιχνευτής Β	2	2	0	2	2

Πίνακας 1

εννοιολογικό

Τι απάντησε

Γονότυποι πατρικής γενιάς (P):

Θηλυκό με κίτρινο πτέρωμα: E₂E₂ Xᵉ¹Xᵉ¹

Αρσενικό με κόκκινο πτέρωμα: e₂e₂ Xᴱ¹Y

Γονότυποι F1 γενιάς:

Όλα τα άτομα της F1 έχουν πορτοκαλί πτέρωμα, επομένως ο γονότυπός τους είναι E₂e₂ Xᴱ¹Xᵉ¹ (θηλυκά) και E₂e₂ Xᴱ¹Y (αρσενικά).

Πώς βαθμολογήθηκε

Γονότυποι των δύο ατόμων της πατρικής γενιάς (P), με αξιοποίηση του ότι προέρχονται από οικογένειες με το ίδιο χρώμα για πολλές γενιές, άρα είναι αμιγή 2/2
Γονότυποι του θηλυκού και του αρσενικού της F1, όπως προκύπτουν από τους γαμέτες των ατόμων της P 1/2

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Οι γονότυποι της P είναι συνεπείς με τον (λανθασμένο) συμβολισμό του Γ1, οπότε πιστώνονται ως μεταφορά λάθους. Στην F1 ο αρσενικός γονότυπος Ε2e2 Χ^Ε1Υ είναι αδύνατος (το Χ προέρχεται από τη μητέρα Χ^e1Χ^e1), άρα μόνο το θηλυκό είναι εσωτερικά συνεπές.

Γ3 μέλη με μη αναμενόμενο φαινότυπο από δέντρο 2/4

Τι ζητούσε το φύλλο

Γ3. Ποια δύο μέλη της οικογένειας εμφανίζουν μη αναμενόμενο φαινότυπο (μονάδες 2); Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας χρησιμοποιώντας μόνο τα δεδομένα του γενεαλογικού δέντρου (μονάδες 2).

Μονάδες 4

εννοιολογικό

Τι απάντησε

Τα δύο μέλη της οικογένειας που εμφανίζουν μη αναμενόμενο φαινότυπο είναι τα II₂ και III₁.

Αιτιολόγηση:

Το άτομο II₂ είναι γυναίκα και δεν πάσχει από την ασθένεια, παρόλο που η μητέρα της (I₂) πάσχει. Αυτό είναι μη αναμενόμενο, καθώς η ασθένεια είναι υπολειπόμενη και φυλοσύνδετη, οπότε η κόρη θα έπρεπε να κληρονομήσει το παθολογικό αλληλόμορφο από τη μητέρα της.

Το άτομο III₁ είναι γυναίκα και πάσχει από την ασθένεια, παρόλο που ο πατέρας της (II₃) δεν πάσχει. Αυτό είναι επίσης μη αναμενόμενο, καθώς η κόρη θα έπρεπε να κληρονομήσει το φυσιολογικό αλληλόμορφο από τον πατέρα της.

Πώς βαθμολογήθηκε

Αναγνώριση των δύο μελών της οικογένειας που εμφανίζουν μη αναμενόμενο φαινότυπο (1 μονάδα για καθένα) 1/2
Αιτιολόγηση για το II₄ με βάση το γενεαλογικό δέντρο: από πάσχουσα μητέρα (I₂) όλοι οι γιοι αναμένεται να πάσχουν 0/1
Αιτιολόγηση για το III₁ με βάση το γενεαλογικό δέντρο: πάσχουσα κόρη δεν μπορεί να προκύψει από υγιή πατέρα (II₃) 1/1

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Αναγνωρίζει σωστά το III₁ και το αιτιολογεί επαρκώς, αλλά αντί του II₄ επιλέγει το II₂, θεωρώντας λανθασμένα ότι η κόρη πάσχουσας μητέρας πρέπει να πάσχει (είναι φορέας).

Γ4 γονότυπος ατόμων με μη αναμενόμενο φαινότυπο 0/4

Τι ζητούσε το φύλλο

Γ4. Αξιοποιώντας τα δεδομένα του Πίνακα 1 να γράψετε τον γονότυπο των ατόμων με τον μη αναμενόμενο φαινότυπο (μονάδες 2) και να αιτιολογήσετε την απάντησή σας (μονάδες 2).

Μονάδες 4

εννοιολογικό

Τι απάντησε

Αξιοποιώντας τα δεδομένα του Πίνακα 1:

Το άτομο II₂ έχει 2 υβριδοποιήσεις με τον ανιχνευτή Α (ένδειξη δύο Χ χρωμοσωμάτων) και 2 υβριδοποιήσεις με τον ανιχνευτή Β (ένδειξη δύο αντιγράφων του γονιδίου). Ο γονότυπός της είναι XᴮXᵇ, όπου Xᴮ είναι το φυσιολογικό Χ χρωμόσωμα και Xᵇ είναι το Χ χρωμόσωμα με το παθολογικό αλληλόμορφο.

Το άτομο III₁ έχει 2 υβριδοποιήσεις με τον ανιχνευτή Α και 2 υβριδοποιήσεις με τον ανιχνευτή Β. Ο γονότυπός της είναι XᵇXᵇ, δηλαδή φέρει δύο παθολογικά αλληλόμορφα.

Αιτιολόγηση:

Το άτομο II₂ φαίνεται να έχει κληρονομήσει δύο Χ χρωμοσώματα, αλλά μόνο ένα από αυτά φέρει το παθολογικό αλληλόμορφο (από τη μητέρα της). Το γεγονός ότι δεν πάσχει υποδηλώνει ότι το άλλο Χ χρωμόσωμα είναι φυσιολογικό, αλλά η παρουσία δύο υβριδοποιήσεων με τον ανιχνευτή Β δείχνει ότι φέρει δύο αντίγραφα του γονιδίου, πιθανώς λόγω διπλασιασμού του Χ χρωμοσώματος.

Το άτομο III₁ φαίνεται να έχει κληρονομήσει δύο παθολογικά αλληλόμορφα, ένα από κάθε γονέα, κάτι που δεν θα έπρεπε να συμβεί αν ο πατέρας της ήταν φυσιολογικός. Αυτό υποδηλώνει ότι ο πατέρας της (II₃) φέρει το παθολογικό αλληλόμορφο σε ένα Υ χρωμόσωμα, κάτι που είναι μη αναμενόμενο.

Πώς βαθμολογήθηκε

Γονότυπος του II₄ 0/1
Γονότυπος του III₁ 0/1
Αιτιολόγηση για το II₄ από τον Πίνακα 1: ο ανιχνευτής Α δίνει 2 (δύο χρωμοσώματα Χ) ενώ ο φαινότυπος είναι αρσενικός (άρα υπάρχει και Υ), και ο ανιχνευτής Β δίνει 2 στη μετάφαση (ένα αλληλόμορφο της ασθένειας) 0/1
Αιτιολόγηση για το III₁ από τον Πίνακα 1: ο ανιχνευτής Α δίνει 2 (δύο χρωμοσώματα Χ) και ο ανιχνευτής Β δίνει 2 στη μετάφαση (ένα μόνο αλληλόμορφο), άρα το δεύτερο Χ δεν φέρει τη γενετική θέση του γονιδίου 0/1

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Το υποερώτημα ζητά τον γονότυπο των δύο ατόμων με μη αναμενόμενο φαινότυπο, που είναι τα II₄ και III₁. Το γραπτό πραγματεύεται το II₂ αντί του II₄, οπότε ο ζητούμενος γονότυπος απλώς δεν δίνεται — το μηδέν εδώ δεν είναι δεύτερη χρέωση της λανθασμένης ταύτισης που χρεώθηκε στο Γ3, είναι απουσία απάντησης. Για το III₁ δίνει ΧᵇΧᵇ, ερμηνεύοντας τις 2 υβριδοποιήσεις του ανιχνευτή Β σε μεταφασικό κύτταρο ως δύο αλληλόμορφα, και επικαλείται παθολογικό αλληλόμορφο στο Υ του πατέρα.

Γ5 εξήγηση προέλευσης χρωμοσωμικής ανωμαλίας κάθε ατόμου 1/5

Τι ζητούσε το φύλλο

Γ5. Εξηγήστε πώς προέκυψε η χρωμοσωμική ανωμαλία κάθε ατόμου με μη αναμενόμενο φαινότυπο.

Μονάδες 5

εννοιολογικό

Τι απάντησε

Το άτομο II₂ πιθανώς φέρει διπλασιασμό του Χ χρωμοσώματος (σύνδρομο XXX), όπου ένα από τα Χ χρωμοσώματα είναι φυσιολογικό και το άλλο φέρει το παθολογικό αλληλόμορφο. Αυτό εξηγεί την παρουσία δύο υβριδοποιήσεων με τον ανιχνευτή Α και Β, καθώς και τον φυσιολογικό φαινότυπο (λόγω του φυσιολογικού Χ χρωμοσώματος).

Το άτομο III₁ πιθανώς φέρει μετάθεση του παθολογικού αλληλόμορφου από το Χ χρωμόσωμα στο Υ χρωμόσωμα του πατέρα της (II₃). Έτσι, κληρονόμησε το παθολογικό αλληλόμορφο από τον πατέρα της μέσω του Υ χρωμοσώματος και από τη μητέρα της μέσω του Χ χρωμοσώματος, με αποτέλεσμα να πάσχει από την ασθένεια.

Πώς βαθμολογήθηκε

Απόδοση της ανωμαλίας του II₄ σε μη διαχωρισμό των φυλετικών χρωμοσωμάτων στην 1η μειωτική διαίρεση του γονέα I₁, με τεκμηρίωση γιατί πρέπει να είναι αυτός ο γονέας και αυτή η διαίρεση 0/2
Περιγραφή της γονιμοποίησης που δίνει τον γονότυπο του II₄ (γαμέτης του I₁ με Χ και Υ × γαμέτης της I₂) 0/1
Αναγνώριση ότι το ένα Χ του III₁, αυτό που φέρει το παθολογικό αλληλόμορφο, προέρχεται από τη μητέρα II₂ 1/1
Αναγνώριση της δομικής χρωμοσωμικής ανωμαλίας στο Χ που το III₁ κληρονόμησε από τον πατέρα II₃ (απουσία της περιοχής του γονιδίου) 0/1

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Καμία αναφορά στο II₄ (αναφέρεται σε δήθεν σύνδρομο ΧΧΧ του II₂). Για το III₁ αναγνωρίζει τη μητρική προέλευση του παθολογικού Χ, αλλά αποδίδει την ανωμαλία σε μετάθεση του παθολογικού αλληλομόρφου στο Υ του πατέρα, αντί σε απουσία της γενετικής θέσης στο πατρικό Χ.

Θέμα Δ

Στο γονιδίωμα ενός τύπου σωματικών ανθρώπινων κυττάρων περιέχεται το τμήμα DNA της Εικόνας 2, το οποίο περιλαμβάνει δύο γονίδια Α και Β και τους αντίστοιχους υποκινητές τους Υ_Α και Υ_Β.

Το γονίδιο Α εκφράζεται πάντα και παράγει έναν μεταγραφικό παράγοντα (Μ_Α), ο οποίος είναι απαραίτητος για την έκφραση του γονιδίου Β, ενώ το γονίδιο Β κωδικοποιεί ένα πενταπεπτίδιο με φαρμακευτική δράση.

[ΣΧΗΜΑ: Δίκλωνο τμήμα DNA σε δύο οριζόντιες γραμμές. Στο αριστερό άκρο ορθογώνιο πλαίσιο με την ένδειξη Υ_Α και στο δεξιό άκρο ορθογώνιο πλαίσιο με την ένδειξη Υ_Β. Η πάνω αλυσίδα σημειώνεται δεξιά με I και η κάτω με II. Δύο κατακόρυφες διακεκομμένες γραμμές τέμνουν και τις δύο αλυσίδες: η αριστερή φέρει από κάτω την ένδειξη Κ και η δεξιά την ένδειξη Λ. Οι αλληλουχίες, με τα διαστήματα που ορίζουν οι διακεκομμένες γραμμές, είναι:

Αλυσίδα I: CCGGCTGCAG | TTAATGAACCCCTTTTAGAAACAT | CGAATTCCCGGG Αλυσίδα II: GGCCGACGTC | AATTACTTGGGGAAAATCTTTGTA | GCTTAAGGGCCC

Κάτω από το σχήμα η λεζάντα: Εικόνα 2]

Για λόγους απλοποίησης, το μήκος της αλληλουχίας του γονιδίου του μεταγραφικού παράγοντα, καθώς και του εσωνίου, δίνονται με μικρό αριθμό νουκλεοτιδίων.

Δ1 προσανατολισμός αλυσίδων, κωδική αλυσίδα, ασυνεχές γονίδιο 2/5

Τι ζητούσε το φύλλο

Δ1. α. Να γράψετε τον προσανατολισμό των αλυσίδων I και II (μονάδες 2). β. Σε ποια από τις αλυσίδες I ή II αντιστοιχεί η κωδική αλυσίδα κάθε γονιδίου (μονάδες 2); γ. Ένα από τα δύο γονίδια (Α ή Β) είναι ασυνεχές. Να γράψετε ποιο είναι αυτό (μονάδα 1).

Μονάδες 5

εννοιολογικό

Τι απάντησε

α. Ο προσανατολισμός των αλυσίδων είναι:

Αλυσίδα I: 5΄ → 3΄ (από αριστερά προς τα δεξιά)

Αλυσίδα II: 3΄ → 5΄ (από αριστερά προς τα δεξιά)

β. Η κωδική αλυσίδα για το γονίδιο Α είναι η αλυσίδα II, καθώς περιέχει την αλληλουχία 5΄-ATG-3΄ (κωδικόνιο έναρξης) κοντά στον υποκινητή Υ_Α. Η κωδική αλυσίδα για το γονίδιο Β είναι η αλυσίδα I, καθώς περιέχει την αλληλουχία 5΄-ATG-3΄ (κωδικόνιο έναρξης) κοντά στον υποκινητή Υ_Β.

γ. Το ασυνεχές γονίδιο είναι το γονίδιο Α, καθώς περιέχει εσώνιο (η αλληλουχία μεταξύ των σημείων Κ και Λ στην αλυσίδα II δεν αντιστοιχεί σε συνεχή κωδικόνια).

Πώς βαθμολογήθηκε

Δήλωση του προσανατολισμού και των δύο αλυσίδων I και II (αντιπαράλληλες, με το άκρο κάθε μιας δηλωμένο) 2/2
Αντιστοίχιση της κωδικής αλυσίδας του γονιδίου Α σε μία από τις I ή II 0/1
Αντιστοίχιση της κωδικής αλυσίδας του γονιδίου Β σε μία από τις I ή II 0/1
Αναγνώριση ποιο από τα δύο γονίδια είναι ασυνεχές 0/1

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Σωστός ο προσανατολισμός (I: 5΄→3΄, II: 3΄→5΄). Αντιστρέφει τις κωδικές αλυσίδες των δύο γονιδίων και δηλώνει ως ασυνεχές το γονίδιο Α αντί του Β.

Δ2 δυνατότητα έκφρασης γονιδίων μετά την αναστροφή 0/8

Τι ζητούσε το φύλλο

Δ2. Στην αλληλουχία DNA της Εικόνας 2, λόγω της δράσης ενός μεταλλαξογόνου παράγοντα, προκαλείται αναστροφή του τμήματος μεταξύ των σημείων Κ και Λ. Να εξηγήσετε αν είναι δυνατή η έκφραση των δύο γονιδίων μετά την αναστροφή.

Μονάδες 8

Ένας ερευνητής επιθυμεί να δημιουργήσει γενετικά τροποποιημένα βακτήρια που να εκφράζουν το γονίδιο Β. Στη διάθεσή του έχει το τμήμα DNA της Εικόνας 2, βακτήρια ξενιστές που δεν φέρουν γονίδια ανθεκτικότητας σε αντιβιοτικό και το πλασμίδιο της Εικόνας 3. Το πλασμίδιο φέρει μία θέση έναρξης αντιγραφής, ένα γονίδιο ανθεκτικότητας στο αντιβιοτικό αμπικιλίνη, ένα γονίδιο (gfp) που κωδικοποιεί μια πράσινη χρωστική, η οποία φθορίζει όταν εκτεθεί σε υπεριώδη ακτινοβολία, καθώς και τους αντίστοιχους υποκινητές τους (Υ).

Επιπλέον, το πλασμίδιο φέρει τρεις θέσεις αναγνώρισης για τις περιοριστικές ενδονουκλεάσες ΠΕΙ, ΠΕΙΙ και ΠΕΙΙΙ, όπως φαίνεται στην Εικόνα 3.

[ΣΧΗΜΑ — Εικόνα 3, κυκλικό δίκλωνο πλασμίδιο. Με φορά ρολογιού συναντάμε: · υποκινητή Υ · θέση αναγνώρισης ΠΕΙ · γονίδιο gfp (γραμμοσκιασμένο) · θέση αναγνώρισης ΠΕΙΙ · υποκινητή Υ · γονίδιο ανθεκτικότητας στην αμπικιλίνη (γραμμοσκιασμένο). Η θέση αναγνώρισης ΠΕΙΙΙ βρίσκεται ΜΕΣΑ σε αυτό το γονίδιο — το βέλος της ΠΕΙΙΙ δείχνει στο εσωτερικό του γραμμοσκιασμένου τμήματος, όχι σε κάποιο από τα άκρα του. · θέση έναρξης αντιγραφής Δηλαδή: το γονίδιο gfp οριοθετείται από τη θέση ΠΕΙ (πριν) και τη θέση ΠΕΙΙ (μετά), με τον υποκινητή του Υ να προηγείται της ΠΕΙ. Το γονίδιο ανθεκτικότητας έχει επίσης δικό του υποκινητή Υ ακριβώς πριν από αυτό, και η θέση ΠΕΙΙΙ βρίσκεται στο εσωτερικό του ίδιου του γονιδίου.]

Παρακάτω δίνονται οι αλληλουχίες ζευγών βάσεων που αναγνωρίζονται από τις ΠΕΙ, ΠΕΙΙ και ΠΕΙΙΙ:

[ΣΧΗΜΑ: Τρεις αλληλουχίες αναγνώρισης, καθεμία σε δύο γραμμές, με βέλη που δείχνουν τη θέση κοπής.

ΠΕΙ: 5΄– G↓AATTC – 3΄ 3΄– CTTAA↑G – 5΄ (το πάνω βέλος δείχνει προς τα κάτω, ανάμεσα στο G και το AATTC της πάνω αλυσίδας· το κάτω βέλος δείχνει προς τα πάνω, ανάμεσα στο CTTAA και το G της κάτω αλυσίδας)

ΠΕΙΙ: 5΄– CTGCA↓G – 3΄ 3΄– G↑ACGTC – 5΄ (το πάνω βέλος δείχνει προς τα κάτω, ανάμεσα στο CTGCA και το G της πάνω αλυσίδας· το κάτω βέλος δείχνει προς τα πάνω, ανάμεσα στο G και το ACGTC της κάτω αλυσίδας)

ΠΕΙΙΙ: 5΄– C↓CGG – 3΄ 3΄– GGC↑C – 5΄ (το πάνω βέλος δείχνει προς τα κάτω, ανάμεσα στο C και το CGG της πάνω αλυσίδας· το κάτω βέλος δείχνει προς τα πάνω, ανάμεσα στο GGC και το C της κάτω αλυσίδας)]

Τα βέλη υποδεικνύουν τη θέση που δρα η κάθε περιοριστική ενδονουκλεάση (ΠΕ) στην αλληλουχία αναγνώρισης.

εννοιολογικό

Τι απάντησε

Μετά την αναστροφή του τμήματος μεταξύ των σημείων Κ και Λ, η αλληλουχία του γονιδίου Α θα αντιστραφεί. Αυτό θα έχει ως αποτέλεσμα:

Το γονίδιο Α να μην μπορεί να εκφραστεί σωστά, καθώς η αλληλουχία του εσωνίου και των εξωνίων θα έχει αναστραφεί, με αποτέλεσμα να μην παράγεται λειτουργικός μεταγραφικός παράγοντας Μ_Α.

Το γονίδιο Β δεν θα εκφραστεί, καθώς ο μεταγραφικός παράγοντας Μ_Α είναι απαραίτητος για την έκφρασή του και δεν θα παραχθεί λόγω της αναστροφής στο γονίδιο Α.

Πώς βαθμολογήθηκε

Απόδοση της αλληλουχίας του τμήματος μεταξύ Κ και Λ μετά την αναστροφή και διαπίστωση ότι η κωδικοποιούσα περιοχή κάθε γονιδίου δεν αλλοιώνεται 0/2
Αναγνώριση ότι μετά την αναστροφή αλλάζει η φορά μεταγραφής και η κωδική αλυσίδα κάθε γονιδίου, ώστε το γονίδιο Α να ελέγχεται πλέον από τον ΥΒ και το γονίδιο Β από τον ΥΑ 0/2
Συμπέρασμα για το γονίδιο Α με αιτιολόγηση που στηρίζεται στο ότι ο ΥΒ απαιτεί τον μεταγραφικό παράγοντα ΜΑ, τον οποίο παράγει το ίδιο το γονίδιο Α 0/2
Συμπέρασμα για το γονίδιο Β με αιτιολόγηση που στηρίζεται στο ότι ο ΥΑ είναι ενεργός πάντα και δεν προϋποθέτει τον ΜΑ 0/2

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Δεν γράφει την αλληλουχία μετά την αναστροφή, δεν αναγνωρίζει την εναλλαγή υποκινητών/φοράς μεταγραφής. Το συμπέρασμα για το Α στηρίζεται σε ανύπαρκτη αλλοίωση εσωνίων-εξωνίων και το συμπέρασμα για το Β (μη έκφραση) είναι λάθος.

Δ3 επιλογή περιοριστικών ενδονουκλεασών για ενσωμάτωση DNA 2/7

Τι ζητούσε το φύλλο

Δ3. Ποια ή ποιες περιοριστικές ενδονουκλεάσες θα χρησιμοποιηθούν για την ενσωμάτωση του φυσιολογικού τμήματος DNA, προκειμένου να εκφραστεί το γονίδιο Β σε βακτηριακούς κλώνους που αναπτύσσονται παρουσία του αντιβιοτικού αμπικιλίνη (μονάδες 2); Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας (μονάδες 5).

Μονάδες 7

εννοιολογικό

Τι απάντησε

Για την ενσωμάτωση του φυσιολογικού τμήματος DNA στο πλασμίδιο, ώστε να εκφραστεί το γονίδιο Β, θα χρησιμοποιηθούν οι περιοριστικές ενδονουκλεάσες ΠΕΙ και ΠΕΙΙ.

Αιτιολόγηση:

Οι ΠΕΙ και ΠΕΙΙ κόβουν το πλασμίδιο στις θέσεις που βρίσκονται εκατέρωθεν του γονιδίου gfp, επιτρέποντας την αντικατάστασή του με το τμήμα DNA που περιέχει το γονίδιο Β.

Το γονίδιο ανθεκτικότητας στην αμπικιλίνη παραμένει άθικτο, καθώς η ΠΕΙΙΙ κόβει μέσα στο γονίδιο gfp και όχι στο γονίδιο ανθεκτικότητας.

Έτσι, τα ανασυνδυασμένα πλασμίδια θα φέρουν το γονίδιο Β και το γονίδιο ανθεκτικότητας στην αμπικιλίνη, επιτρέποντας την επιλογή των βακτηρίων που έχουν προσλάβει το πλασμίδιο.

Πώς βαθμολογήθηκε

Επιλογή και ονομασία των περιοριστικών ενδονουκλεασών που θα χρησιμοποιηθούν 2/2
Αιτιολόγηση ότι οι θέσεις τους στο τμήμα DNA της Εικόνας 2 βρίσκονται πριν από την αρχή και μετά το τέλος της κωδικοποιούσας περιοχής του γονιδίου Β, ώστε να απομονώνεται ολόκληρο το γονίδιο 0/2
Αιτιολόγηση ότι τα δύο διαφορετικά μονόκλωνα άκρα εξασφαλίζουν την ενσωμάτωση με σωστό προσανατολισμό ως προς τον υποκινητή του πλασμιδίου, ώστε το γονίδιο Β να εκφράζεται 0/1
Αιτιολόγηση της απόρριψης της τρίτης περιοριστικής ενδονουκλεάσης, με βάση τη θέση της μέσα στο γονίδιο ανθεκτικότητας στην αμπικιλίνη και την ανάγκη επιβίωσης των μετασχηματισμένων βακτηρίων παρουσία του αντιβιοτικού 0/2

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Σωστή επιλογή ΠΕΙ και ΠΕΙΙ. Δεν αιτιολογεί τις θέσεις κοπής στο τμήμα DNA της Εικόνας 2 ούτε τον προσανατολισμό μέσω διαφορετικών μονόκλωνων άκρων, και δηλώνει λανθασμένα ότι η ΠΕΙΙΙ κόβει μέσα στο gfp και όχι στο γονίδιο ανθεκτικότητας.

Δ4 αν το πεπτίδιο είναι λειτουργικό με αιτιολόγηση 1/5

Τι ζητούσε το φύλλο

Δ4. Το πεπτίδιο που προκύπτει είναι λειτουργικό ή όχι (μονάδα 1); Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας (μονάδες 4).

Μονάδες 5

εννοιολογικό

Τι απάντησε

Το πεπτίδιο που προκύπτει από το γονίδιο Β είναι λειτουργικό.

Αιτιολόγηση:

Το γονίδιο Β κωδικοποιεί ένα πενταπεπτίδιο, το οποίο προκύπτει από την αλληλουχία μεταξύ των σημείων Κ και Λ στην αλυσίδα I.

Η αλληλουχία αυτή δεν επηρεάζεται από την παρουσία του εσωνίου στο γονίδιο Α, καθώς το γονίδιο Β είναι συνεχές και η αλληλουχία του παραμένει άθικτη.

Επομένως, το πεπτίδιο που παράγεται είναι λειτουργικό και έχει φαρμακευτική δράση.

Πώς βαθμολογήθηκε

Δήλωση αν το πεπτίδιο που προκύπτει είναι λειτουργικό ή όχι 1/1
Αιτιολόγηση με βάση το ότι το γονίδιο Β είναι ασυνεχές και τα βακτήρια δεν διαθέτουν τον μηχανισμό ωρίμανσης (μικρά ριβονουκλεοπρωτεϊνικά σωματίδια) για να αφαιρεθεί το εσώνιο 0/2
Αιτιολόγηση με βάση το μήκος του εσωνίου (6 ζεύγη βάσεων, δηλαδή 2 επιπλέον κωδικόνια χωρίς αλλαγή του πλαισίου ανάγνωσης) και το μέγεθος του πεπτιδίου που τελικά συντίθεται σε σχέση με το αναμενόμενο πενταπεπτίδιο 0/2

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Το συμπέρασμα στηρίζεται στο λάθος του Δ1γ και ο ίδιος ο βαθμολογητής το χαρακτηρίζει «μεταφορά λάθους» — άρα η μονάδα της δήλωσης πιστώνεται, κατά τον κανόνα ότι χάνονται μόνο οι μονάδες του σημείου του λάθους. Τα σκέλη που εξαρτώνται από το ασυνεχές γονίδιο μένουν στο μηδέν.