Claude Opus 4.8 · Ιστορία

Τι απάντησε

α. Εθνικές γαίες: Ήταν οι γαίες (γαιοκτησίες) που περιήλθαν στο ελληνικό κράτος μετά την επανάσταση, καθώς είχαν ανήκει στο οθωμανικό δημόσιο ή σε Οθωμανούς ιδιοκτήτες που εγκατέλειψαν την Ελλάδα ή σκοτώθηκαν κατά τη διάρκεια του Αγώνα. Οι εκτάσεις αυτές, που αποτελούσαν σημαντικό τμήμα της καλλιεργήσιμης γης, θεωρήθηκαν εθνική περιουσία και αποτέλεσαν αντικείμενο διαχείρισης του κράτους. Χρησιμοποιήθηκαν ως εγγύηση για την εξωτερική δανειοδότηση της χώρας, ενώ το ζήτημα της διανομής τους στους ακτήμονες αγρότες απασχόλησε την πολιτική ζωή για δεκαετίες, μέχρι τη νομοθεσία του 1871 (Α. Κουμουνδούρος) που προχώρησε στη διανομή τους σε μικροϊδιοκτήτες.

β. Οργανικός Νόμος: Ήταν το καθεστώς (σύνταγμα) που ρύθμιζε τη διοίκηση και την οργάνωση της Κρήτης. Ειδικότερα, μετά την επανάσταση του 1866-1869 εκδόθηκε από την Οθωμανική Πύλη ο Οργανικός Νόμος του 1868, ο οποίος παραχωρούσε στους Κρητικούς ορισμένα προνόμια και μια σχετική διοικητική αυτοτέλεια, με στόχο να κατευνάσει την επαναστατική δράση των Χριστιανών του νησιού.

γ. Εθνικόν Κομιτάτον: Ήταν οργάνωση που ιδρύθηκε το 1878 και είχε στόχο την υποστήριξη των αλύτρωτων Ελλήνων και τη διεκδίκηση εθνικών δικαίων. Δραστηριοποιήθηκε ιδιαίτερα στην υποστήριξη των εξεγέρσεων σε Θεσσαλία, Ήπειρο και Μακεδονία στην περίοδο του Ρωσοτουρκικού πολέμου και του Συνεδρίου του Βερολίνου, ασκώντας πίεση για την προώθηση των ελληνικών εθνικών συμφερόντων.

Πώς βαθμολογήθηκε

1. ½ Απόδοση του περιεχομένου του όρου «Εθνικές γαίες»: πρόκειται για τις ακίνητες κτηματικές ιδιοκτησίες των Οθωμανών στις περιοχές που περιήλθαν στον έλεγχο του ελληνικού κράτους, με αναφορά στο ότι η γη αυτή ανήκε στο οθωμανικό δημόσιο, σε μουσουλμανικά ιδρύματα ή σε ιδιώτες, ως ιδιοκτησία ή ως δικαίωμα νομής (εκμετάλλευσης). 3/5
2. ✗ Απόδοση του περιεχομένου του όρου «Οργανικός Νόμος»: σύνδεση με την πρώτη κυβέρνηση της Κρητικής Πολιτείας (1900) και με τη ρύθμιση του καθεστώτος της τοπικής Εκκλησίας — σχέση της Εκκλησίας της Κρήτης με το Οικουμενικό Πατριαρχείο, εκλογή Μητροπολίτη και Επισκόπων, καθεστώς ημιαυτόνομης Εκκλησίας. 0/5
3. ✗ Απόδοση του περιεχομένου του όρου «Εθνικόν Κομιτάτον»: πολιτικός σχηματισμός μικρότερης απήχησης, δράση κατά τη διάρκεια της Εθνοσυνέλευσης του 1862-1864 υπό τον Επαμεινώνδα Δεληγιώργη, και αναφορά στις θέσεις του (ανάπτυξη κοινοβουλευτισμού, εκσυγχρονισμός, οικονομική ανάπτυξη, μεταρρυθμίσεις σε διοίκηση και στρατό, πολιτισμική εξάπλωση στην Οθωμανική αυτοκρατορία). 0/5

Τι απάντησε

α. Λάθος β. Σωστό γ. Λάθος δ. Λάθος ε. Σωστό

Πώς βαθμολογήθηκε

1. ✓ Ορθός χαρακτηρισμός της πρότασης α (θεμελιωτής και πρώτος διοικητής της Εθνικής Τράπεζας). 2/2
2. ✗ Ορθός χαρακτηρισμός της πρότασης β (πολίτευμα που όρισε το Σύνταγμα του 1864). 0/2
3. ✗ Ορθός χαρακτηρισμός της πρότασης γ (έκβαση των βουλευτικών εκλογών του Νοεμβρίου 1920 για το κόμμα των Φιλελευθέρων). 0/2
4. ✗ Ορθός χαρακτηρισμός της πρότασης δ (πρότυπο σύνταξης του Συντάγματος της Κρητικής Πολιτείας). 0/2
5. ✓ Ορθός χαρακτηρισμός της πρότασης ε (πολιτική ομαλότητα στην Κρήτη κατά την αρμοστεία Αλ. Ζαΐμη). 2/2

Τι απάντησε

Κατά τον πρώτο αιώνα της ανεξαρτησίας της, η Ελλάδα ήταν κυρίως εξαγωγέας αγροτικών προϊόντων και ορυκτών, με τα ακόλουθα βασικά προϊόντα:

Σταφίδα (κορινθιακή): Αποτελούσε το κατεξοχήν εξαγωγικό προϊόν της χώρας και το σημαντικότερο πηγή συναλλάγματος. Η σταφίδα κάλυπτε το μεγαλύτερο μέρος της αξίας των ελληνικών εξαγωγών (συχνά πάνω από το μισό), και η καλλιέργειά της γνώρισε τεράστια ανάπτυξη, ιδίως όταν η καταστροφή των γαλλικών αμπελώνων από τη φυλλοξήρα (δεκαετίες 1870-1880) δημιούργησε τεράστια ζήτηση στην ευρωπαϊκή αγορά. Η υπερεξάρτηση της οικονομίας από τη σταφίδα οδήγησε σε σοβαρή κρίση (η «σταφιδική κρίση») όταν, μετά την ανάκαμψη των ξένων παραγωγών και την επιβολή δασμών, τα διεθνή μεγέθη μειώθηκαν, με βαρύτατες συνέπειες για την ελληνική ύπαιθρο.

Ελαιόλαδο και ελιές: Παραδοσιακό προϊόν με σταθερή παρουσία στις εξαγωγές, αν και η σημασία του ήταν μικρότερη από αυτή της σταφίδας.

Καπνός: Απέκτησε σημαντική εξαγωγική βαρύτητα ιδίως προς τα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα, όταν αναδείχθηκε σε ένα από τα κυριότερα εξαγώγιμα προϊόντα, κυρίως μετά την ενσωμάτωση των καπνοπαραγωγικών περιοχών (Μακεδονία, Θράκη) και με την άφιξη των προσφύγων.

Μεταλλεύματα και ορυκτά: Η εκμετάλλευση των μεταλλείων (π.χ. Λαύριο), καθώς και εξαγωγές μεταλλευμάτων και σμύριδας, συνέβαλαν στο εξαγωγικό εμπόριο.

Άλλα προϊόντα: Οίνος, βαμβάκι και δευτερευόντως δέρματα και άλλα αγροτικά προϊόντα.

Συνολικά, ο εξαγωγικός τομέας βασιζόταν σε ελάχιστα προϊόντα, με κυρίαρχη τη σταφίδα, γεγονός που καθιστούσε την οικονομία εξαιρετικά ευάλωτη στις διακυμάνσεις των διεθνών αγορών. Το εμπορικό ισοζύγιο ήταν χρόνια ελλειμματικό, αφού οι εισαγωγές (βιομηχανικά προϊόντα, σιτηρά) υπερέβαιναν κατά πολύ τις εξαγωγές.

Πώς βαθμολογήθηκε

1. ½ Αναφορά των προϊόντων που εξήγαγε η Ελλάδα κατά τον πρώτο αιώνα της ανεξαρτησίας της, όπως τα δίνει το αντίστοιχο χωρίο του σχολικού βιβλίου (σελ. 18). 5/7
2. ½ Απόδοση της σημασίας του καθενός στο σύνολο των ελληνικών εξαγωγών: ιεράρχηση των προϊόντων και αναφορά στο μερίδιο ή στη βαρύτητα του καθενός, ώστε να προκύπτει ποιο κυριαρχούσε και ποια έπονταν. 3/6
3. ✓ Κάλυψη του χωρίου έως το τέλος του, με την επισήμανση ότι οι υπόλοιπες εξαγωγές ήταν «κυριολεκτικά ασήμαντες». 2/2

Τι απάντησε

Η οργάνωση των πελατειακών δικτύων κατά την προεπαναστατική περίοδο δεν ήταν τυχαία, αλλά αποτέλεσε προϊόν των ιδιαίτερων κοινωνικών, πολιτικών και οικονομικών συνθηκών του ελληνικού χώρου υπό οθωμανική κυριαρχία.

Ο κύριος λόγος ήταν η απουσία ενός σύγχρονου, οργανωμένου και αξιόπιστου κράτους που θα εξασφάλιζε την ασφάλεια και την προστασία των ατόμων. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται στο Κείμενο Α, «αφού δεν υπήρχε κεντρική εξουσία ικανή να ελέγχει και να υπερασπίζεται τους ανθρώπους, καθένας ήταν αναγκασμένος να αναζητεί αλλού στήριγμα και προστασία». Η οθωμανική διοίκηση δεν παρείχε θεσμική προστασία στους ραγιάδες, με αποτέλεσμα το άτομο να νιώθει εκτεθειμένο σε έναν «κόσμο γεμάτο κινδύνους» (Κείμενο Β).

Η κατάσταση αυτή, όπως επισημαίνει ο Thiersch στο Κείμενο Α, ήταν αποτέλεσμα «αιώνων, χιλιετιών ίσως», δηλαδή βαθιά ριζωμένη σε μακρά ιστορική παράδοση ανασφάλειας και έλλειψης θεσμικής προστασίας. Ο άνθρωπος, απομονωμένος, «έπρεπε να εξασφαλίσει μια θέση ανάμεσα στους άλλους».

Έτσι, το κάθε άτομο, ανάλογα με τη δύναμη ή την αδυναμία του, είχε δύο επιλογές: είτε να γίνει οπαδός (πελάτης) κάποιου ισχυρού προστάτη (πάτρωνα), αναζητώντας προστασία και εξασφάλιση, είτε, αν διέθετε ισχύ, να συγκεντρώσει ο ίδιος οπαδούς γύρω του, δημιουργώντας το δικό του δίκτυο πελατών. Όπως αναφέρεται στο Κείμενο Α: «Ανάλογα με το πόσο αδύνατος ή δυνατός αισθανόταν, γινόταν οπαδός κάποιου ισχυρού, ή συγκέντρωνε ο ίδιος οπαδούς γύρω του».

Επιπλέον, οι πελατειακές σχέσεις εξυπηρετούσαν πρακτικές ανάγκες: εξασφάλιζαν την πρόσβαση σε αξιώματα, την προστασία της περιουσίας, τη διαμεσολάβηση με την οθωμανική εξουσία και την οικονομική στήριξη. Ο ισχυρός πάτρωνας ανέπτυσσε υποχρεώσεις προς τους πελάτες του, ενώ οι πελάτες προσέφεραν αφοσίωση και υποστήριξη. Έτσι, τα πελατειακά δίκτυα λειτουργούσαν ως υποκατάστατο της απούσας κρατικής οργάνωσης και ως μηχανισμός κοινωνικής συνοχής και επιβίωσης.

Συμπερασματικά, η ανασφάλεια, η απουσία κεντρικού κράτους και η ανάγκη του ατόμου για προστασία και κοινωνική θέση αποτέλεσαν τους βασικούς λόγους οργάνωσης των πελατειακών δικτύων.

Πώς βαθμολογήθηκε

1. ✗ Εισαγωγική τοποθέτηση: κατά την προεπαναστατική περίοδο οι Έλληνες δεν είχαν, για αντικειμενικούς λόγους, τη δυνατότητα να συγκροτήσουν πολιτικά κόμματα, και τα πελατειακά δίκτυα αποτέλεσαν την εναλλακτική μορφή υποστήριξης των συμφερόντων τους. 0/2
2. ✓ Παράθεση των λόγων οργάνωσης των δικτύων με βάση τις ιστορικές γνώσεις: ανταγωνισμός μεταξύ προσώπων για την κατάληψη θέσεων εξουσίας, ελλιπής προστασία των υπηκόων απέναντι στις αυθαιρεσίες, απουσία συστήματος κοινωνικής πρόνοιας, διαρκής αίσθηση αβεβαιότητας. Κάθε λόγος μετράει αν υπάρχει το ΝΟΗΜΑ του, με οποιαδήποτε διατύπωση — δεν απαιτείται λεκτική ταύτιση με το βιβλίο. Περίπου 1,25 μονάδα ανά λόγο: 4 λόγοι → 5, 3 → 4, 2 → 3, 1 → 1, κανένας → 0. 5/5
3. ✓ Σύνδεση με το συμπέρασμα ότι, ελλείψει κρατικής προστασίας, οι υπήκοοι στρέφονταν σε μη κρατικούς φορείς (ισχυρά πρόσωπα, οικογένειες, προκρίτους, αρματολούς) για στοιχειώδη ασφάλεια — με οποιαδήποτε διατύπωση· δεν απαιτούνται οι όροι του βιβλίου. 2/2
4. ✓ Αξιοποίηση του Κειμένου Α με ρητή παραπομπή σε αυτό: απουσία κεντρικής εξουσίας ικανής να ελέγχει και να υπερασπίζεται τους ανθρώπους, ανάγκη αναζήτησης στηρίγματος και προστασίας αλλού, ανάγκη εξασφάλισης θέσης μέσα στην κοινωνία και διαμόρφωση συστήματος αλληλεξάρτησης ισχυρών και αδυνάμων. 4/4

Τι απάντησε

Η οικογένεια αποτέλεσε τον θεμελιώδη πυρήνα και το σημαντικότερο κύτταρο πάνω στο οποίο οικοδομήθηκαν τα πελατειακά δίκτυα κατά την προεπαναστατική περίοδο.

Όπως προκύπτει από το Κείμενο Β, σε έναν «κόσμο γεμάτο κινδύνους», τους «φυσικούς και αξιόπιστους συμμάχους» τους έβρισκε κανείς πρωτίστως μέσα στην οικογένεια. Η οικογένεια, ως ο πλησιέστερος και ασφαλέστερος δεσμός, αποτελούσε το πρώτο επίπεδο αλληλεγγύης και προστασίας.

Η οικογένεια, όμως, δεν νοείτο ως στενή πυρηνική μονάδα, αλλά ως ευρεία, καθώς «περιλάμβανε πολλές γενεές και κλάδους». Αυτή η διευρυμένη οικογενειακή δομή λειτουργούσε ως βάση για τη σύναψη συμμαχιών σε δύο επίπεδα:

• Οριζόντιες συμμαχίες: συνάπτονταν με άλλες οικογένειες ή πρόσωπα της ίδιας κοινωνικής θέσης, δημιουργώντας δίκτυα ισότιμων που ενίσχυαν αμοιβαία τη θέση τους.

• Κάθετες (ιεραρχικές) συμμαχίες: συνδέονταν με «υψηλότερα ιστάμενους πάτρονες και με τις οικογένειές τους», οι οποίοι με τη σειρά τους εντάσσονταν στην πελατεία ακόμη ισχυρότερων ανδρών με επιρροή. Έτσι δημιουργείτο μια πυραμιδική, ιεραρχικά δομημένη αλυσίδα πελατειακών σχέσεων.

Καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση και τη συντήρηση αυτών των δικτύων έπαιζαν, σύμφωνα με το Κείμενο Β, πέντε θεσμοί, οι οποίοι λειτουργούσαν ως μηχανισμοί σύσφιξης των οικογενειακών και πελατειακών δεσμών:

1. ο γάμος,
2. η υιοθεσία,
3. η αδελφοποιία,
4. η κουμπαριά σε γάμο,
5. η κουμπαριά σε βάπτιση.

Οι θεσμοί αυτοί, ιδίως όταν συνάπτονταν «με κάποιον ισχυρό», δημιουργούσαν συγγενικούς ή οιονεί συγγενικούς δεσμούς που επέκτειναν το οικογενειακό δίκτυο και το ενέτασσαν σε ευρύτερες πελατειακές δομές. Μέσω αυτών, οι οριζόντιες συμμαχίες συντηρούνταν, στις κάθετες ενώσεις δημιουργείτο αλληλεγγύη, και τα μέλη υποχρεώνονταν να τηρούν συγκεκριμένους κανόνες συμπεριφοράς και υποχρεώσεων.

Συμπερασματικά, η οικογένεια αποτέλεσε το φυσικό πυρήνα των πελατειακών δικτύων, ενώ μέσω των θεσμών του γάμου, της υιοθεσίας, της αδελφοποιίας και της κουμπαριάς επεκτεινόταν και συνδεόταν με ισχυρότερα πρόσωπα, διαμορφώνοντας τα ιεραρχικά δομημένα πελατειακά συστήματα της προεπαναστατικής ελληνικής κοινωνίας.

Πώς βαθμολογήθηκε

1. ✓ Αναγνώριση της ευρύτερης οικογένειας ως του πρώτου μη κρατικού φορέα στοιχειώδους ασφάλειας· γίνεται δεκτή οποιαδήποτε ισοδύναμη διατύπωση της ίδιας ιδέας (πυρήνας, βασική μονάδα κοινωνικής οργάνωσης, πρώτο επίπεδο αλληλεγγύης και προστασίας) — δεν απαιτείται λεκτική ταύτιση με τη φράση του βιβλίου. 2/2
2. ✓ Παρουσίαση του διπλού πλέγματος σχέσεων: οριζόντια σύνδεση κάθε οικογένειας με άλλες οικογένειες της ίδιας κοινωνικής θέσης και κάθετη σύνδεση με πάτρωνες-προστάτες και τις οικογένειές τους, που είχαν υψηλότερη κοινωνική θέση. 4/4
3. ½ Τεκμηρίωση του ρόλου της οικογένειας με ιστορικό παράδειγμα ή ουσιαστική συγκεκριμενοποίηση. Ενδεικτικά η Πελοπόννησος (1715-1821), με δύο μεγάλα δίκτυα πατρωνίας, οικογένειες προκρίτων στην κορυφή και ανταγωνισμό για επιρροή και δημόσιες θέσεις — αλλά οποιαδήποτε ισοδύναμη τεκμηρίωση του ρόλου της οικογένειας ως πυρήνα των δικτύων λαμβάνει πλήρεις μονάδες. 1/2
4. ✓ Αξιοποίηση του Κειμένου Β με ρητή παραπομπή σε αυτό: η οικογένεια ως «φυσικός» και αξιόπιστος φορέας προστασίας, η έκτασή της σε πολλές γενεές και συγγενικούς κλάδους, και οι θεσμοί που συντηρούσαν τις οριζόντιες και κάθετες συμμαχίες (γάμος, υιοθεσία, αδελφοποιία, κουμπαριά). 4/4

Τι απάντησε

Το εμπόριο υπήρξε ο κινητήριος μοχλός της οικονομικής ανάπτυξης του Πόντου κατά τον 19ο και τις αρχές του 20ού αιώνα, με το ελληνικό στοιχείο να διαδραματίζει πρωταγωνιστικό ρόλο στην οικονομική ζωή της περιοχής.

Γεωγραφική συγκέντρωση και κυριαρχία του ελληνικού στοιχείου

Η οικονομική δραστηριότητα στον Πόντο, όπως αναφέρεται στο Κείμενο Β, «περιοριζόταν στην παραλιακή ζώνη», όπου «ήκμαζε το ελληνικό στοιχείο». Οι Έλληνες κυριαρχούσαν στο εμπόριο των παραλιακών πόλεων, ελέγχοντας την οικονομική ζωή. Το εμπόριο, όπως χαρακτηριστικά αναφέρει το Κείμενο Α, «εξακολούθησε να διεξάγεται στις πόλεις Τραπεζούντα και Αμισό», ενώ σημαντικά εμπορικά λιμάνια ήταν επίσης «η Κερασούντα, τα Κοτύωρα, η Οινόη, τα Σούρμενα κ.ά.».

Η Τραπεζούντα ως σπουδαιότερο εμπορικό κέντρο

Η Τραπεζούντα αναδείχθηκε στο σημαντικότερο εμπορικό κέντρο, χάρη στη στρατηγική της θέση. Όπως αναφέρεται στο Κείμενο Β, βρισκόταν «στο τέλος του χερσαίου δρόμου και στο επίκεντρο της επικοινωνίας της Περσίας και της Κασπίας με όλη τη Μικρά Ασία και με τη Δύση». Έτσι, λειτουργούσε ως κόμβος διαμετακομιστικού εμπορίου.

Ο μεγάλος όγκος του εμπορίου της Τραπεζούντας επιβεβαιώνεται από τα στοιχεία του Κειμένου Α: το 1869 η αξία των εισαγωγών έφτασε τα 62.787.464 φράγκα (με προέλευση κυρίως Αγγλία, Περσία, Γαλλία, Ρωσία) και των εξαγωγών τα 37.901.438 φράγκα (με προορισμό κυρίως Περσία, Κωνσταντινούπολη, Ρωσία, Γαλλία, Καύκασο). Παρατηρούμε ότι η Περσία αποτελούσε βασικό εμπορικό εταίρο τόσο στις εισαγωγές όσο και στις εξαγωγές, γεγονός που αναδεικνύει τον διαμετακομιστικό χαρακτήρα του εμπορίου.

Χαρακτηριστική είναι η επισήμανση του Κειμένου Β ότι η ακμή της Τραπεζούντας συνδεόταν άμεσα με τους διεθνείς εμπορικούς δρόμους: το εμπόριό της «αναπτύχθηκε ιδιαίτερα από το 1883, όταν η Ρωσία απέκλεισε την οδό μέσω Καυκάσου στο περσικό εμπόριο, μέχρι το 1906, οπότε αποκαταστάθηκε πάλι η επικοινωνία μέσω Ρωσίας». Η εξάρτηση αυτή από τις διεθνείς συγκυρίες δείχνει τον ευάλωτο αλλά και δυναμικό χαρακτήρα της ποντιακής οικονομίας.

Ο ρόλος της ελληνικής ναυτιλίας και του κεφαλαίου

Καθοριστικός ήταν ο ρόλος της ελληνικής ναυτιλίας: όπως αναφέρει το Κείμενο Β, στο διαμετακομιστικό εμπόριο της Τραπεζούντας «η ελληνική ναυτιλία έπαιζε σημαντικό ρόλο — ερχόταν τρίτη στις εισαγωγές και εξαγωγές στο λιμάνι της πόλεως».

Παράλληλα, αναπτύχθηκε ισχυρό τραπεζικό και εμπορικό κεφάλαιο στα χέρια των Ελλήνων. Στην Τραπεζούντα λειτουργούσε «υποκατάστημα της Τράπεζας Αθηνών», ενώ μεγάλοι ντόπιοι τραπεζικοί και εμπορικοί οίκοι, όπως «των Γ. Καπαγιαννίδη, αδελφών Φωστηροπούλου και των Θεοφύλακτου και Λεοντίδη», «ήλεγχαν την οικονομική ζωή του τόπου». Η ύπαρξη τραπεζικών ιδρυμάτων και ισχυρών εμπορικών οίκων μαρτυρά υψηλό βαθμό οικονομικής οργάνωσης και συσσώρευσης κεφαλαίου.

Η Αμισός και τα εξαγώγιμα προϊόντα

Δεύτερη σε σημασία πόλη ήταν η Αμισός, η οποία, σύμφωνα με το Κείμενο Β, «ήκμαζε ως κέντρο εξαγωγής καπνού» και διέθετε επίσης υποκατάστημα της Τράπεζας Αθηνών. Το Κείμενο Γ συμπληρώνει ότι η Αμισός «βασιζόταν περισσότερο στην αγροτική παραγωγή της ενδοχώρας της», εξυπηρετώντας την κεντρική Ανατολία. Οι εξαγωγές από το λιμάνι της «αυξήθηκαν εντυπωσιακά χάρις σε συγκεκριμένα προϊόντα, όπως κυρίως τον καπνό, το σιτάρι, το αλεύρι και τη βρόμη». Παράλληλα, στις εισαγωγές παρατηρείται μια μεταβολή: μειώθηκαν τα βαμβακερά, μάλλινα είδη και τα μέταλλα, ενώ αυξήθηκαν ο καφές, τα είδη σπιτιού και η ζάχαρη — στοιχείο που δείχνει μεταβολή των καταναλωτικών προτύπων και της οικονομικής δομής.

Η Κερασούντα και τα Κοτύωρα

Και άλλες πόλεις ευημερούσαν χάρη στο εμπόριο. Σύμφωνα με το Κείμενο Β, «η Κερασούντα και τα Κοτύωρα ήκμαζαν επίσης· και εκεί το εμπόριο ήταν στα χέρια των Ελλήνων». Το Κείμενο Γ επισημαίνει ότι η Κερασούντα, «σε εξαιρετικά ευνοϊκή θέση για τις κεντρικές επαρχίες της Μ. Ασίας, παρουσιάζεται αναλογικά ως το πιο αποδοτικό στο εισαγωγικό και το εξαγωγικό εμπόριο».

Συμπέρασμα

Συνολικά, το εμπόριο —διαμετακομιστικό (Τραπεζούντα) και εξαγωγικό αγροτικών προϊόντων (Αμισός, Κερασούντα)— αποτέλεσε τον κύριο άξονα της οικονομικής ανάπτυξης του Πόντου. Στηριζόμενο στην προνομιακή γεωγραφική θέση, στην ελληνική ναυτιλία, στο ισχυρό ελληνικό εμπορικό και τραπεζικό κεφάλαιο και στη σύνδεση με τις διεθνείς αγορές (Περσία, Ρωσία, Δύση), κατέστησε τους Έλληνες του Πόντου κυρίαρχους στην οικονομική ζωή της περιοχής, δημιουργώντας μια ακμάζουσα αστική και εμπορική τάξη κατά τον 19ο και τις αρχές του 20ού αιώνα.

Πώς βαθμολογήθηκε

1. ✗ Πλαισίωση του θέματος με πρόλογο ή/και επίλογο: ένταξη στο πλαίσιο των προνομίων του Χάτι Σερίφ (1839) και του Χάτι Χουμαγιούν (1856), που επέτρεψαν στον ποντιακό ελληνισμό να ανακτήσει το εμπόριο του Ευξείνου Πόντου, ή/και καταληκτική αποτίμηση της οικονομικής άνθησης ως προϋπόθεσης της πνευματικής και καλλιτεχνικής αναγέννησης και της ανάπτυξης της εθνικής συνείδησης. 0/3
2. ✓ Ανάδειξη του διαμετακομιστικού εμπορίου ως της κύριας πλουτοπαραγωγικής πηγής στα παράλια του Ευξείνου Πόντου στα τέλη του 19ου αιώνα και καταγραφή των εμπορικών λιμανιών, με αξιοποίηση του Κειμένου Α (Τραπεζούντα, Αμισός, Κερασούντα, Κοτύωρα, Οινόη, Σούρμενα). 4/4
3. ½ Παρουσίαση της Τραπεζούντας ως του κύριου εμπορικού κέντρου: καίρια γεωγραφική θέση στο σταυροδρόμι Δύσης και Ανατολής και στο τέλος του χερσαίου δρόμου προς Περσία και Κασπία, έλεγχος μεγάλου μέρους του περσικού εμπορίου και μέγεθος εισαγωγών-εξαγωγών, με ρητή αξιοποίηση των αριθμητικών δεδομένων του Κειμένου Α και της περιγραφής του Κειμένου Β. 4/5
4. ½ Απόδοση των χρονικών τομών στην πορεία του εμπορίου της Τραπεζούντας: το 1869 και η διάνοιξη της Διώρυγας του Σουέζ ως αφετηρία σταδιακής παρακμής του λιμανιού, και η περίοδος 1883-1906 (αποκλεισμός της οδού του Καυκάσου στο περσικό εμπόριο και επαναλειτουργία της) ως περίοδος ιδιαίτερης ανάπτυξης, με αξιοποίηση του Κειμένου Β. 2/4
5. ½ Παρουσίαση των φορέων της ελληνικής εμπορικής δραστηριότητας: ελληνικές επιχειρήσεις με εμπορικά υποκαταστήματα και πρακτορεία μεταφορών στο εξωτερικό, ρόλος της ελληνικής ναυτιλίας στο διαμετακομιστικό εμπόριο, υποκαταστήματα της Τράπεζας Αθηνών και οι μεγάλοι ελληνικοί τραπεζικοί και εμπορικοί οίκοι που έλεγχαν την οικονομική ζωή, με αξιοποίηση του Κειμένου Β. 2/4
6. ½ Παρουσίαση των υπόλοιπων εμπορικών κέντρων του Πόντου: η Αμισός ως δεύτερο κέντρο, με βάση την αγροτική παραγωγή της ενδοχώρας και τις εξαγωγές καπνού και άλλων προϊόντων και με ισχυρή παρουσία ελληνικών επιχειρήσεων, καθώς και η Κερασούντα με τα Κοτύωρα, με τους ελληνικούς εμπορικούς και εφοπλιστικούς οίκους και την αποδοτικότητα του λιμανιού, με αξιοποίηση των Κειμένων Β και Γ. 3/5