Πανελλαδικές 2026 → Νεοελληνική Γλώσσα & Λογοτεχνία → Mistral Large 3

Mistral Large 3 · Νεοελληνική Γλώσσα & Λογοτεχνία

Mistral AI · κυκλοφορία Δεκέμβριος 2025 · εξέταση 29 Μαΐου 2026 · 7 υποερωτήματα

15,477,0 / 100

Έχασε μονάδες σε 6 από τα 7 υποερωτήματα. Αυτά είναι ήδη ανοιχτά παρακάτω· κάθε άλλη γραμμή ανοίγει με κλικ στην απάντηση και στα σκέλη της.

Το υλικό που συνόδευε ολόκληρο το φύλλο — κοινό για κάθε υποερώτημα, γι' αυτό στέκει εδώ μία φορά αντί να επαναλαμβάνεται παρακάτω.

Υπόμνημα συμβολισμού

Πριν από τα θέματα, πώς διαβάζονται τα σύμβολα αυτού του φύλλου. Δεν περιέχει καμία πληροφορία για τη λύση.

Το κείμενο είναι μεταγραφή του έντυπου φύλλου θεμάτων. Όπου το πρωτότυπο είχε στοίχιση, πλαίσια ή έμφαση, εδώ υπάρχει markdown ή HTML:   σημαίνει αλλαγή γραμμής, … υπογράμμιση, … εκθέτη, … δείκτη. Είναι μορφοποίηση, δεν είναι μέρος της εκφώνησης.
Οι δείκτες γράφονται άλλοτε με Unicode (Ε₁), άλλοτε με HTML (Μ_Α), άλλοτε με κάτω παύλα (V_ισ.). Και οι τρεις μορφές σημαίνουν το ίδιο πράγμα: δείκτης.

Η κεφαλίδα του φύλλου

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 29 ΜΑΪΟΥ 2026 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5)

ΚΕΙΜΕΝΟ 1

Μια παγκόσμια σύγχρονη κρίση μοναξιάς

Μια δομική αλλαγή συντελείται σχεδόν παντού, ταυτόχρονα. Για πρώτη φορά στη σύγχρονη ιστορία, η πλειονότητα των κρατών, αναπτυγμένων και αναπτυσσόμενων, βρίσκεται κάτω από το «όριο αναπλήρωσης» των 2,1 παιδιών ανά γυναίκα, προκειμένου ένας πληθυσμός να διατηρείται δημογραφικά σταθερός χωρίς μετανάστευση. Σε 66 χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, ο μέσος όρος είναι τώρα πιο κοντά στο 1. Σε άλλες, πλησιάζει όλο και πιο επικίνδυνα το μηδέν.

Εδώ και χρόνια, πολιτικοί και αναλυτές αντιμετωπίζουν την υπογεννητικότητα ως πρόβλημα πρωτίστως οικονομικής φύσης. Η ακρίβεια, η εργασιακή επισφάλεια, το υψηλό κόστος στέγασης, η ελλιπής κρατική στήριξη προς τους γονείς και η δυσκολία συνδυασμού καριέρας και οικογένειας -ιδίως για τις γυναίκες- θεωρούνται οι βασικές αιτίες. Όμως, πλέον δεν αρκούν για να εξηγήσουν τις παγκόσμιες διαστάσεις του φαινομένου. Δημογράφοι επισημαίνουν ότι η κρίση γεννητικότητας έχει εξελιχθεί σε κρίση των σχέσεων, με ριζική αλλαγή προτύπων και αντιλήψεων στην ψηφιακή εποχή. Στους «New York Times», η Άννα Λουί Σάσμαν, συγγραφέας και δημοσιογράφος με ειδίκευση σε θέματα φύλου, οικονομίας και αναπαραγωγής, σκιαγραφεί μια διάχυτη υπαρξιακή αβεβαιότητα στις τάξεις των νέων ενηλίκων. Συμβαίνει σε μια «εποχή πολυκρίσης», παρατηρεί, εν μέσω κλιματικής αλλαγής, γεωπολιτικής και οικονομικής αστάθειας, διεύρυνσης των ανισοτήτων και του τρόπου με τον οποίο η τεχνητή νοημοσύνη μετασχηματίζει τις κοινωνίες.

Προς επίρρωση¹ των ανωτέρω, έρευνα των «Financial Times» βάσει ανάλυσης δεδομένων -από δημογραφικά αρχεία έως αναζητήσεις στην Google- καταγράφει μια χρονική σύμπτωση της πιο πρόσφατης δημογραφικής κατάρρευσης σε πολλές χώρες με τη χρήση των smartphones. Έχουν αλλάξει τον τρόπο αλληλεπίδρασης των νέων, ενόσω τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης καλλιεργούν εξιδανικευμένα πρότυπα σχέσεων, εμφάνισης και επιτυχίας. Έτσι, δημιουργούν μη ρεαλιστικές προσδοκίες που αυξάνουν τα επίπεδα μοναξιάς, κοινωνικής απομόνωσης και ψυχολογικής δυσφορίας, αλλά και ένα αναδυόμενο ιδεολογικό χάσμα μεταξύ νέων ανδρών και γυναικών, κυρίως μεταξύ όσων δεν έχουν πανεπιστημιακή εκπαίδευση.

Στο πλαίσιο αυτό, χωρίς ουσιαστικές παρεμβάσεις, όπως υπογραμμίζει ο συντάκτης της έρευνας, Τζον Μπερν-Μέρντοχ, η γήρανση του πληθυσμού «επιβαρύνει την αύξηση της παραγωγικότητας και τη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου».

επίρρωση: ισχυροποίηση, ενίσχυση

[Μαργαρίτα Βεργολιά, εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ, 23.5.2026, ελαφρώς συντομευμένο και διασκευασμένο].

ΚΕΙΜΕΝΟ 2

[Τα νιάτα και τα γεράματα]

Λέγεται συνήθως ότι τα νιάτα είναι επαναστατικά, αγαπούν τις μεγάλες καινοτομίες, απαιτούν ριζικές λύσεις, δεν δέχονται συμβιβασμούς· και αυτό πραγματικά είναι η χάρη και η δόξα τους. Λέγεται ακόμη ότι τα γεράματα είναι κατά κανόνα συντηρητικά, ηλικία των συμβιβασμών, ότι τα χρόνια εκείνα ο άνθρωπος και στις εχθρότητες και στις συμπάθειές του είναι μαλακός· ότι δεν προσέχει τις πολύ λεπτές αποχρώσεις, βλέπει μονάχα τα βασικά χρώματα· δεν μετακινείται προς νέες καταστάσεις, άγνωστες, αδοκίμαστες ακόμη. Και τούτο είναι αληθινό, έως ένα σημείο τουλάχιστο. Μπορούμε μάλιστα με αυτά τα μέτρα να προσδιορίζομε τα γεράματα της μικρής ηλικίας και τα νιάτα της μεγάλης ηλικίας. Γιατί υπάρχουν και νέοι συντηρητικοί, συμβιβαστικοί, υποχωρητικοί, που δεν αγαπούν ό,τι πρόκειται να τους βγάλει έξω από τα καθιερωμένα. Όπως αντίθετα υπάρχουν και γέροντες ριζοσπαστικοί, που νεάζουν στις σκέψεις και στα αισθήματα, που ενθουσιάζονται για τις επαναστατικές καινοτομίες κ.τ.λ. Τα δύο λοιπόν στρατόπεδα υπάρχουν και μακάρι να διαχωρίζονται ανάλογα με την ηλικία των σταυροφόρων τους. Γιατί χρειάζονται και τα δύο· είναι απαραίτητα για την υγεία του κοινωνικού σώματος. Αλίμονο στις κοινωνίες που αποτελούνται μόνο από «νέους» (στα νεύρα και στις ιδέες) ανθρώπους που διαρκώς καλπάζουν ορμητικά προς τα εμπρός. Και αλίμονο πάλι στις κοινωνίες που είναι καμωμένες μόνο από «γέροντες» (στα μυαλά και στα χέρια) που τρέμουν κάθε μεταβολή και την καταριώνται. Ευλογημένες είναι κείνες που έχουν και τις δύο κατηγορίες πολιτών· η ιστορία χρειάζεται και τα δυο ρεύματα.

[Ε. Π. Παπανούτσος, Πρακτική Φιλοσοφία, απόσπασμα από το κεφάλαιο «Τα γερατειά», σσ. 174-175, Αθήνα, 2008, εκδ. Νόηση]

ΚΕΙΜΕΝΟ 3

Ο Ανδρέας Εμπειρίκος στο ποίημά του «Ποιος ζει και ποιος πεθαίνει» συνδέει τη ζωή με τη χαρά και την αγωνιστικότητα.

Αρκεί. Χτύπα τη θλίψη καταγής Και πέταξε το μαράζι στα σκουπίδια. Πρέπει να πολεμήσης να χαρής Κι ακόμα να χαρής Κι όχι να πίνης ξύδι -όποιος κι αν στο δίνει Τώρα σου πρέπει μέλι κι ένα ποτήρι γιομάτο «δε με μέλλει»¹ Ορθό-κοφτό σαν βλύσμα² κραυγής γλάρου Πρέπει να γυμνωθής Κι αν στολιστής να στολιστής με αχάτη³. Πρέπει να νιώσης όλες τις ηδονές που σε τραβάνε Μα πρώτα πρέπει να ανασάνης μπροστά στον ήλιο Κι αφού λυτρώσεις στην ψυχή σου τον οίστρο⁴ του βαρβάρου Έβγα στο δρόμο. Κ' εκεί, Προ πάντων, Μην φοβηθείς το πάτημά σου.

«δε με μέλλει»: δεν με νοιάζει, δεν με ενδιαφέρει
βλύσμα: εκρηκτικός ήχος (μτφ.) (από το ρ. βλύζω: αναβλύζω, ξεπηδώ ορμητικά)
ο αχάτης: ημιπολύτιμος πολύχρωμος λίθος
ο οίστρος: κατάσταση ψυχικής και πνευματικής έξαρσης

[Α. Εμπειρίκος, 1934 • Προϊστορία ή Καταγωγή, εκδ. Άγρα, Αθήνα 2014, διατηρήθηκε η ορθογραφία του ποιήματος].

Θέμα Α

Α1 σύνοψη 70-80 λέξεων για τους λόγους υπογεννητικότητας 11/20

Τι ζητούσε το φύλλο

Α1. Να συνοψίσετε σε 70-80 λέξεις τους λόγους στους οποίους, σύμφωνα με το Κείμενο 1, οφείλεται η υπογεννητικότητα.

Μονάδες 20

ελλιπής τεκμηρίωση

Τι απάντησε

Η υπογεννητικότητα, σύμφωνα με το Κείμενο 1, οφείλεται σε ένα σύνολο παραγόντων που υπερβαίνουν τα παραδοσιακά οικονομικά αίτια. Αρχικά, η ακρίβεια, η εργασιακή επισφάλεια, το υψηλό κόστος στέγασης και η έλλειψη κρατικής στήριξης προς τις νέες οικογένειες δυσχεραίνουν τη δημιουργία οικογένειας. Επιπλέον, η δυσκολία συνδυασμού καριέρας και οικογενειακής ζωής, ιδίως για τις γυναίκες, αποτελεί ανασταλτικό παράγοντα. Ωστόσο, η κρίση γεννητικότητας έχει εξελιχθεί σε κρίση των ανθρώπινων σχέσεων, καθώς η ψηφιακή εποχή και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης καλλιεργούν εξιδανικευμένα πρότυπα, αυξάνοντας τη μοναξιά και την ψυχολογική δυσφορία. Τέλος, η υπαρξιακή αβεβαιότητα λόγω πολυκρίσης (κλιματική αλλαγή, γεωπολιτική αστάθεια, τεχνητή νοημοσύνη) συμβάλλει στην απροθυμία των νέων για τεκνοποίηση.

Πώς βαθμολογήθηκε

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ: παρουσίαση των βασικών θεματικών αξόνων του Κειμένου 1 ως προς τους λόγους της υπογεννητικότητας (οικονομικοί-κοινωνικοί παράγοντες· μετάβαση από την οικονομική εξήγηση στην κρίση των σχέσεων και στην υπαρξιακή αβεβαιότητα της «πολυκρίσης»· ρόλος των smartphones και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης) μαζί με τις σημαντικές συμπληρωματικές πληροφορίες, εντός του ορίου των λέξεων. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 8-9 και οι τρεις άξονες με τις ουσιώδεις πτυχές τους· 6-7 και οι τρεις άξονες αλλά με έναν υπανάπτυκτο ή με απώλεια σημαντικών συμπληρωματικών πληροφοριών· 4-5 μόνο δύο άξονες· 2-3 ένας άξονας ή παράθεση δευτερευουσών λεπτομερειών στη θέση των αξόνων· 0-1 απουσία ή περιεχόμενο άσχετο με το ζητούμενο (π.χ. συνολική περίληψη του κειμένου αντί για τους λόγους). 6/9
ΟΡΓΑΝΩΣΗ: αξιοποίηση τεχνικών πύκνωσης και παράφρασης (γενίκευση, αναδιατύπωση) και παρουσίαση των στοιχείων με λογική σειρά-αλληλουχία, συνεκτικότητα και συνοχή, με κατάλληλες διαρθρωτικές λέξεις/φράσεις. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 6-7 πλήρης αναδιατύπωση με προσωπικό λόγο, γενικεύσεις εκεί που το κείμενο απαριθμεί, συνεχής και συνεκτική ροή· 4-5 πύκνωση κατά βάση επιτυχής αλλά με περιορισμένες ή επαναλαμβανόμενες διαρθρωτικές λέξεις ή τοπικές ανακολουθίες στη σειρά· 2-3 σημαντική εξάρτηση από τη διατύπωση του κειμένου ή παράταξη προτάσεων χωρίς συνδέσεις· 0-1 συρραφή αυτούσιων χωρίων χωρίς οργάνωση. 2/7
ΓΛΩΣΣΑ: κατάλληλα λεξιλογικά στοιχεία διατυπωμένα με σαφήνεια και ακρίβεια ώστε να επιτυγχάνεται η κατανόηση, ορθότητα γραμματικών και συντακτικών δομών, ορθογραφία και στίξη. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 4 σαφής, ακριβής και ορθή διατύπωση σε όλη την έκταση· 3 μεμονωμένα λάθη ή αδόκιμες επιλογές που δεν εμποδίζουν την κατανόηση· 2 συχνά γραμματικά/συντακτικά ή ορθογραφικά λάθη και ασάφειες σε επιμέρους σημεία· 0-1 λάθη που δυσχεραίνουν σοβαρά την κατανόηση. 3/4

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Και οι τρεις άξονες υπάρχουν, όμως η έκταση φτάνει τις ~105 λέξεις (όριο 70-80, ανεκτό έως 88): υπέρβαση άνω του 30%. Η πύκνωση είναι περιορισμένη — απαριθμούνται αυτούσιες οι οικονομικές αιτίες του κειμένου («ακρίβεια, εργασιακή επισφάλεια, υψηλό κόστος στέγασης») αντί γενίκευσης, και επαναλαμβάνονται φράσεις του πρωτοτύπου («κρίση γεννητικότητας έχει εξελιχθεί σε κρίση των σχέσεων», «καλλιεργούν εξιδανικευμένα πρότυπα»). Εφαρμόζεται ο περιορισμός της ρουμπρίκας για μακροσκελή περίληψη (έως 11 μονάδες). Αυξημένη αβεβαιότητα ως προς την ακριβή στάθμιση.

Θέμα Β

Β1 αντιστοίχιση Στήλης Α με Στήλη Β 15/15

Τι ζητούσε το φύλλο

Β1. Να γράψετε στο τετράδιό σας δίπλα στον αριθμό της Στήλης Α το γράμμα από τη Στήλη Β που αντιστοιχεί στην ορθή απάντηση, με βάση το περιεχόμενο των Κειμένων 1 και 2 (χωρίς αναφορά σε χωρία του κειμένου):

Στήλη Α	Στήλη Β
1. Στην πρώτη παράγραφο του Κειμένου 1 υποστηρίζεται ότι	α. η πλειονότητα των αναπτυγμένων χωρών εμφανίζει μηδενική γεννητικότητα. β. τα περισσότερα κράτη, ανεξαρτήτως βαθμού ανάπτυξης, βρίσκονται κάτω από το «όριο αναπλήρωσης».
2. Στη δεύτερη παράγραφο του Κειμένου 1 υποστηρίζεται ότι οι παραδοσιακές οικονομικές ερμηνείες της υπογεννητικότητας θεωρούνται πλέον ανεπαρκείς, επειδή	α. οι κυβερνήσεις έχουν ήδη επιλύσει τα οικονομικά προβλήματα των νέων ζευγαριών. β. το φαινόμενο συνδέεται πλέον και με βαθύτερες μεταβολές στις ανθρώπινες σχέσεις και στις κοινωνικές αντιλήψεις.
3. Στην τρίτη παράγραφο του Κειμένου 1 τα smartphones και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης συνδέονται με τη δημογραφική κρίση, επειδή	α. συντελούν στην καλλιέργεια εξιδανικευμένων προτύπων και στην αύξηση της μοναξιάς και της κοινωνικής απομόνωσης. β. ενισχύουν την πρόσβαση των νέων σε εκπαιδευτικό υλικό για την οικογένεια.
4. Στο Κείμενο 2 υποστηρίζεται ότι	α. η ιστορία έχει ανάγκη και τα νιάτα και τα γηρατειά. β. τα γηρατειά και τα νιάτα υπονομεύουν την πρόοδο.
5. Σύμφωνα με το Κείμενο 2, ο συγγραφέας υποστηρίζει ότι	α. οι άνθρωποι μπορεί να είναι προοδευτικοί ανεξαρτήτως της ηλικίας τους. β. τα γηρατειά είναι πάντα συντηρητικά.

Μονάδες 15

Τι απάντησε

β

β

α

α

α

Πώς βαθμολογήθηκε

Ορθή αντιστοίχιση της πρότασης 1 (πρώτη παράγραφος Κειμένου 1) με το γράμμα της Στήλης Β. 3/3
Ορθή αντιστοίχιση της πρότασης 2 (δεύτερη παράγραφος Κειμένου 1) με το γράμμα της Στήλης Β. 3/3
Ορθή αντιστοίχιση της πρότασης 3 (τρίτη παράγραφος Κειμένου 1) με το γράμμα της Στήλης Β. 3/3
Ορθή αντιστοίχιση της πρότασης 4 (Κείμενο 2) με το γράμμα της Στήλης Β. 3/3
Ορθή αντιστοίχιση της πρότασης 5 (Κείμενο 2) με το γράμμα της Στήλης Β. 3/3

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Και οι πέντε αντιστοιχίσεις (β, β, α, α, α) συμφωνούν με τις λύσεις αναφοράς.

Β2α αίτιο, δύο αποτελέσματα και πρόθεση συντάκτριας 5/6

Τι ζητούσε το φύλλο · ολόκληρο το Β2

Β2. α. Η τρίτη παράγραφος του Κειμένου 1 («Προς επίρρωση…πανεπιστημιακή εκπαίδευση») αναπτύσσεται με τον τρόπο του αιτίου-αποτελέσματος. Να επισημάνετε το αίτιο και δύο από τα αποτελέσματα (μονάδες 3) και να δηλώσετε ποια πρόθεση της συντάκτριας εξυπηρετεί η συγκεκριμένη επιλογή (μονάδες 3).

β. Στο Κείμενο 2 να γράψετε τι δηλώνουν οι έντονα υπογραμμισμένες λέξεις Γιατί (το πρώτο του κειμένου) και λοιπόν, κάνοντας αναφορά στα νοήματα που αυτές συνδέουν σε κάθε περίπτωση (μονάδες 4).

Μονάδες 10

ελλιπής τεκμηρίωση

Τι απάντησε

Το αίτιο στην τρίτη παράγραφο του Κειμένου 1 είναι η χρήση των smartphones και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, τα οποία έχουν αλλάξει τον τρόπο αλληλεπίδρασης των νέων. Δύο από τα αποτελέσματα είναι:

Η καλλιέργεια εξιδανικευμένων προτύπων σχέσεων, εμφάνισης και επιτυχίας.

Η αύξηση των επιπέδων μοναξιάς, κοινωνικής απομόνωσης και ψυχολογικής δυσφορίας.

Η πρόθεση της συντάκτριας με αυτή την επιλογή είναι να επισημάνει τη σχέση αιτίου-αποτελέσματος μεταξύ της τεχνολογικής εξέλιξης και της δημογραφικής κρίσης, τονίζοντας πώς η ψηφιακή εποχή επιδεινώνει κοινωνικά και ψυχολογικά προβλήματα που επηρεάζουν τις γεννητικές αποφάσεις.

Πώς βαθμολογήθηκε

Επισήμανση του αιτίου και δύο αποτελεσμάτων στην τρίτη παράγραφο του Κειμένου 1 («Προς επίρρωση…πανεπιστημιακή εκπαίδευση»), με σαφή αναφορά στα αντίστοιχα σημεία του κειμένου. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 3 σαφής δήλωση του αιτίου και δύο διακριτών αποτελεσμάτων· 2 αίτιο και ένα μόνο αποτέλεσμα, ή δύο αποτελέσματα χωρίς ρητή δήλωση του αιτίου· 1 μόνο ένα από τα τρία στοιχεία ή σύγχυση αιτίου-αποτελέσματος· 0 απλή αντιγραφή της παραγράφου χωρίς διάκριση των όρων. 3/3
Δήλωση της πρόθεσης της συντάκτριας την οποία εξυπηρετεί η επιλογή του τρόπου ανάπτυξης με αίτιο-αποτέλεσμα. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 3 διατύπωση συγκεκριμένης πρόθεσης συνδεδεμένης με τα δεδομένα της παραγράφου· 2 εύστοχη αλλά γενικόλογη πρόθεση, χωρίς σύνδεση με το περιεχόμενο της παραγράφου· 1 απλή επανάληψη του περιεχομένου ή περιγραφή του τρόπου ανάπτυξης αντί για πρόθεση· 0 απουσία ή άσχετη απάντηση. 2/3

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Το αίτιο (χρήση smartphones/μέσων κοινωνικής δικτύωσης) και δύο διακριτά αποτελέσματα δηλώνονται καθαρά με αναφορά στο κείμενο. Η «πρόθεση», όμως, ξεκινά ως περιγραφή του ίδιου του τρόπου ανάπτυξης («να επισημάνει τη σχέση αιτίου-αποτελέσματος») και μόνο στο δεύτερο μέρος συνδέεται με τα δεδομένα της παραγράφου· δεν δηλώνεται ρητά επικοινωνιακή πρόθεση (τεκμηρίωση/πειθώ/ευαισθητοποίηση).

Β2β τι δηλώνουν οι λέξεις Γιατί και λοιπόν 3/4

Τι ζητούσε το φύλλο · ολόκληρο το Β2

Μονάδες 10

ελλιπής τεκμηρίωση

Τι απάντησε

Η λέξη Γιατί στο Κείμενο 2 δηλώνει αιτιολόγηση. Συνδέει την προηγούμενη πρόταση («Μπορούμε μάλιστα…») με την εξήγηση ότι υπάρχουν νέοι συντηρητικοί και γέροντες προοδευτικοί, αιτιολογώντας γιατί δεν πρέπει να συσχετίζουμε αυστηρά την ηλικία με τις ιδεολογικές θέσεις.

Η λέξη λοιπόν δηλώνει συμπέρασμα. Συνδέει την παρατήρηση για την ύπαρξη δύο στρατοπέδων (νέων και γέρων) με το συμπέρασμα ότι και τα δύο είναι απαραίτητα για την υγεία του κοινωνικού σώματος.

Πώς βαθμολογήθηκε

Δήλωση του τι εκφράζει η υπογραμμισμένη λέξη «Γιατί» (το πρώτο του Κειμένου 2) ΚΑΙ αναφορά στα νοήματα που συνδέει. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 2 ορθή λογική σχέση και ρητή αναφορά και στα δύο συνδεόμενα νοήματα· 1 ορθή σχέση χωρίς αναφορά στα νοήματα, ή σωστή αναφορά στα νοήματα με ασαφή ονομασία της σχέσης· 0 λανθασμένη σχέση ή απουσία. 2/2
Δήλωση του τι εκφράζει η υπογραμμισμένη λέξη «λοιπόν» ΚΑΙ αναφορά στα νοήματα που συνδέει. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 2 ορθή λογική σχέση και ρητή αναφορά και στα δύο συνδεόμενα νοήματα· 1 ορθή σχέση χωρίς αναφορά στα νοήματα, ή σωστή αναφορά στα νοήματα με ασαφή ονομασία της σχέσης· 0 λανθασμένη σχέση ή απουσία. 1/2

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Για το «Γιατί» η λογική σχέση (αιτιολόγηση) και τα δύο συνδεόμενα νοήματα δίνονται σωστά. Για το «λοιπόν» η σχέση (συμπέρασμα) είναι ορθή, αλλά τα νοήματα αντιστρέφονται: παρουσιάζεται ως προηγούμενο η ύπαρξη των δύο στρατοπέδων και ως συμπέρασμα η αναγκαιότητά τους, ενώ το «λοιπόν» συνάγει την ύπαρξη των δύο στρατοπέδων από τα προηγούμενα παραδείγματα (νέοι συντηρητικοί / γέροντες ριζοσπάστες).

Β3 λειτουργία τριών γλωσσικών επιλογών στο Κείμενο 2 9/10

Τι ζητούσε το φύλλο

Β3. Στο Κείμενο 2 να εξηγήσετε τη λειτουργία των παρακάτω γλωσσικών επιλογών:

το ασύνδετο σχήμα: «Λέγεται συνήθως…συμβιβασμούς·» (μονάδες 4),
το πρώτο πληθυντικό πρόσωπο: «Μπορούμε…προσδιορίζομε» (μονάδες 2) και
τη συνυποδήλωση/μεταφορά: «ανθρώπους που διαρκώς καλπάζουν ορμητικά προς τα εμπρός» (μονάδες 4).

Μονάδες 10

ελλιπής τεκμηρίωση

Τι απάντησε

Ασύνδετο σχήμα («Λέγεται συνήθως…συμβιβασμούς·»): Το ασύνδετο σχήμα χρησιμοποιείται για να δώσει έμφαση σε κάθε ξεχωριστό χαρακτηριστικό των νέων και των γέρων, δημιουργώντας ρυθμό και ζωντάνια στο κείμενο. Επιπλέον, υπογραμμίζει την αντίθεση μεταξύ των δύο ηλικιακών ομάδων, καθιστώντας το λόγο πιο παραστατικό και ενισχύοντας τη διαύγεια του μηνύματος.

Πρώτο πληθυντικό πρόσωπο («Μπορούμε…προσδιορίζομε»): Το πρώτο πληθυντικό πρόσωπο δημιουργεί αίσθηση συμπαράταξης και συλλογικότητας μεταξύ του συγγραφέα και των αναγνωστών. Με αυτόν τον τρόπο, ο συγγραφέας δεν επιβάλλει τις απόψεις του, αλλά τις παρουσιάζει ως κοινές παρατηρήσεις, ενισχύοντας την πειστικότητα και την αμεσότητα του λόγου.

Συνυποδήλωση/μεταφορά («ανθρώπους που διαρκώς καλπάζουν ορμητικά προς τα εμπρός»): Η μεταφορά προσδίδει ζωντάνια και εικόνα στο λόγο, παρομοιάζοντας τους προοδευτικούς ανθρώπους με άλογα που καλπάζουν. Με αυτόν τον τρόπο, ο συγγραφέας τονίζει την ορμητικότητα και το δυναμισμό των νέων ιδεών, καθιστώντας το κείμενο πιο παραστατικό και συναισθηματικά φορτισμένο.

Πώς βαθμολογήθηκε

Εξήγηση της λειτουργίας του ασύνδετου σχήματος («Λέγεται συνήθως…συμβιβασμούς·») σε σύνδεση με το νόημα του συγκεκριμένου χωρίου. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 4 δύο τουλάχιστον λειτουργίες (π.χ. πυκνότητα-ταχύτητα λόγου, έμφαση, ζωντάνια-παραστατικότητα) τεκμηριωμένες με το χωρίο· 3 μία λειτουργία τεκμηριωμένη και μία απλώς κατονομασμένη· 2 μία λειτουργία σωστά κατονομασμένη χωρίς σύνδεση με το περιεχόμενο του χωρίου· 1 γενικόλογη διατύπωση χωρίς καμία σύνδεση· 0 απουσία ή λανθασμένη αναγνώριση. 3/4
Εξήγηση της λειτουργίας του α΄ πληθυντικού προσώπου («Μπορούμε…προσδιορίζομε»). ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 2 λειτουργία (π.χ. συμμετοχή-οικείωση του αναγνώστη, καθολικότητα της διαπίστωσης, άμβλυνση της υποκειμενικότητας) συνδεδεμένη με το χωρίο· 1 ονομασία της λειτουργίας χωρίς σύνδεση με το περιεχόμενο· 0 απουσία ή λανθασμένη αναγνώριση. 2/2
Εξήγηση της λειτουργίας της συνυποδήλωσης/μεταφοράς («ανθρώπους που διαρκώς καλπάζουν ορμητικά προς τα εμπρός»): ερμηνεία της εικόνας ΚΑΙ λειτουργία της στο κείμενο. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 4 ερμηνεία του μεταφορικού περιεχομένου και λειτουργία (παραστατικότητα, αξιολογική-συναισθηματική χροιά) συνδεδεμένες με το νόημα της παραγράφου· 3 ερμηνεία επαρκής αλλά λειτουργία γενικόλογη· 2 μόνο ερμηνεία ή μόνο λειτουργία· 1 απλή διαπίστωση ότι πρόκειται για μεταφορά· 0 απουσία ή λανθασμένη αναγνώριση. 4/4

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Το α΄ πληθυντικό και η μεταφορά εξηγούνται πλήρως (ερμηνεία της εικόνας του καλπασμού + παραστατικότητα/συναισθηματική φόρτιση). Στο ασύνδετο αναφέρονται σωστά έμφαση, ρυθμός και παραστατικότητα, όμως το ζητούμενο χωρίο αφορά μόνο τα χαρακτηριστικά των νιάτων· η απάντηση το επεκτείνει λανθασμένα «σε νέους και γέρους» και μιλά για αντίθεση που δεν εμπεριέχεται στο συγκεκριμένο απόσπασμα.

Θέμα Γ

Γ1 προτροπές ποιητικού υποκειμένου με τρεις δείκτες και ανταπόκριση 12/15

Τι ζητούσε το φύλλο

Γ1. Ποιες είναι οι προτροπές του ποιητικού υποκειμένου προς τον αναγνώστη/την αναγνώστρια; Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας με τρεις (3) διαφορετικούς μεταξύ τους κειμενικούς δείκτες από το ποίημα. Πώς θα ανταποκρινόσουν εσύ στο κάλεσμα αυτό του ποιητικού υποκειμένου; (150-200 λέξεις)

Μονάδες 15

ελλιπής τεκμηρίωση

Τι απάντησε

Το ποιητικό υποκείμενο στον «Ανδρέα Εμπειρίκο» απευθύνει μια σειρά προτροπών προς τον αναγνώστη, καλώντας τον να υιοθετήσει μια στάση ζωής γεμάτη χαρά, αγωνιστικότητα και ελευθερία. Αρχικά, τον παροτρύνει να απορρίψει τη θλίψη και το μαράζι («Χτύπα τη θλίψη καταγής / Και πέταξε το μαράζι στα σκουπίδια»), συμβολίζοντας την απόρριψη της απαισιοδοξίας. Στη συνέχεια, τον καλεί να αγωνιστεί για τη χαρά («Πρέπει να πολεμήσης να χαρής»), υπογραμμίζοντας ότι η ευτυχία δεν είναι δεδομένη, αλλά προϊόν προσωπικής προσπάθειας. Τέλος, τον ενθαρρύνει να απελευθερωθεί από κοινωνικούς περιορισμούς («Πρέπει να γυμνωθής / Κι αν στολιστής να στολιστής με αχάτη»), προτείνοντας μια ζωή αυθεντική και δημιουργική.

Κειμενικοί δείκτες:

Προστακτική έγκλιση («Χτύπα», «πέταξε», «Πρέπει να πολεμήσης»): Χρησιμοποιείται για να δώσει άμεσο και επιτακτικό τόνο στις προτροπές.

Εικόνες και σύμβολα («μέλι», «γλάρος», «αχάτης»): Συμβολίζουν την ευδαιμονία, την ελευθερία και την ομορφιά, καθιστώντας το μήνυμα πιο παραστατικό.

Επανάληψη («Κι ακόμα να χαρής / Κι όχι να πίνεις ξύδι»): Δίνει έμφαση στην ανάγκη για χαρά και απορρίπτει την αρνητικότητα.

Προσωπική ανταπόκριση: Το κάλεσμα του ποιητικού υποκειμένου μου φαίνεται ιδιαίτερα επίκαιρο στη σύγχρονη εποχή, όπου η πίεση, η μοναξιά και η αβεβαιότητα συχνά κυριαρχούν. Θα ανταποκρινόμουν υιοθετώντας μια στάση ενεργητικής αισιοδοξίας: θα επιδίωκα να καλλιεργώ σχέσεις που με γεμίζουν, να αναζητώ την ομορφιά στην καθημερινότητα και να μην φοβάμαι να εκφράζω τον εαυτό μου αυθεντικά. Παράλληλα, θα προσπαθούσα να μετατρέπω τις δυσκολίες σε προκλήσεις, αντιμετωπίζοντάς τες με δημιουργικότητα και αποφασιστικότητα, όπως προτείνει το ποίημα.

Πώς βαθμολογήθηκε

Κατανόηση και ερμηνεία του βασικού ζητουμένου: ποιες είναι οι προτροπές του ποιητικού υποκειμένου προς τον αναγνώστη/την αναγνώστρια, σε σύνδεση με το συναισθηματικό κλίμα του ποιήματος. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 3 οι προτροπές διατυπωμένες ως συνεκτικό μήνυμα και αναφορά στο συναισθηματικό κλίμα· 2 ορθές προτροπές αλλά αποσπασματικά ή χωρίς αναφορά στο κλίμα· 1 απλή παράφραση στίχων χωρίς ερμηνευτική διατύπωση· 0 απουσία ή απάντηση άσχετη με το ζητούμενο. 2/3
Αξιοποίηση τριών (3) διαφορετικών μεταξύ τους κειμενικών δεικτών (γλώσσα, τεχνική, ύφος, εκφραστικά σχήματα κ.ά.) για την ανάδειξη των προτροπών και του συναισθηματικού κλίματος. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ ανά δείκτη (3 μονάδες × 3 δείκτες): 1 μονάδα για την ονομασία του δείκτη και την παράθεση του σχετικού χωρίου, +2 μονάδες για την επιτυχή σύνδεσή του με το θέμα-ζητούμενο (+1 μόνο, αν η σύνδεση είναι υπαρκτή αλλά γενικόλογη). Δείκτης που μόνο κατονομάζεται χωρίς χωρίο, ή χωρίο χωρίς ονομασία δείκτη: 0-1 μονάδα. Δείκτες πέραν των τριών δεν προσαυξάνουν τη βαθμολογία. 7/9
Αναγνωστική ανταπόκριση: απάντηση στο δεύτερο ζητούμενο («Πώς θα ανταποκρινόσουν εσύ…») με προσωπική τοποθέτηση και τεκμηριωμένη παράθεση απόψεων. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 3 σαφής προσωπική τοποθέτηση, τεκμηριωμένη ή/και βιωματική, σε συνάρτηση με το κάλεσμα του ποιητικού υποκειμένου· 2 τοποθέτηση σαφής αλλά χωρίς επαρκή τεκμηρίωση· 1 γενικόλογη διατύπωση αποκομμένη από το ποίημα· 0 απουσία απάντησης στο δεύτερο ζητούμενο. 3/3

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Οι προτροπές διατυπώνονται συνεκτικά και με χωρία, αλλά δεν γίνεται ρητή αναφορά στο συναισθημα��ικό κλίμα (αγανάκτηση-ώθηση προς τη χαρά). Οι τρεις δείκτες (προστακτική, εικόνες/σύμβολα, επανάληψη) είναι διαφορετικοί μεταξύ τους και συνοδεύονται από χωρία, όμως η σύνδεσή τους είναι εν μέρει γενικόλογη (ιδίως η «επανάληψη», όπου το παράθεμα δεν στοιχειοθετεί καθαρά τον δείκτη). Η ανταπόκριση είναι σαφής και συνδεδεμένη με το κάλεσμα. Η έκταση φτάνει τις ~250 λέξεις (όριο 150-200, ανεκτό έως 220), γεγονός που βαρύνει αρνητικά. Επίσης ανακρίβεια: «στον «Ανδρέα Εμπειρίκο»» αντί του τίτλου του ποιήματος.

Θέμα Δ

Δ1 άρθρο 350-400 λέξεων για μοναξιά και συνεργασία γενεών 22/30

Τι ζητούσε το φύλλο

Δ1. Αξιοποιώντας δημιουργικά ιδέες από τα Κείμενα αναφοράς 1 και 2, σε ένα άρθρο 350-400 λέξεων που θα αναρτηθεί στη σχολική εφημερίδα:

α) να εξηγήσετε για ποιους λόγους, κατά τη γνώμη σας, αυξάνονται τα επίπεδα μοναξιάς στην εποχή μας και

β) να προτείνετε τρόπους με τους οποίους θα μπορούσαν να συνεργάζονται οι νέοι με τους ανθρώπους της τρίτης ηλικίας, ώστε να θεραπευτεί η μοναξιά και των δύο γενεών.

Μονάδες 30

ελλιπής τεκμηρίωση

Τι απάντησε

Τίτλος άρθρου: Μοναξιά: Το κοινό πρόβλημα των νέων και των ηλικιωμένων – Πώς μπορούμε να το αντιμετωπίσουμε μαζί;

Εισαγωγή: Η μοναξιά αποτελεί μια από τις πιο επώδυνες πραγματικότητες της σύγχρονης εποχής, πλήττοντας τόσο τους νέους όσο και τους ηλικιωμένους. Παρά τις διαφορές τους, και οι δύο γενιές βιώνουν την απομόνωση, έστω και για διαφορετικούς λόγους. Αξιοποιώντας ιδέες από τα Κείμενα 1 και 2, θα εξετάσουμε τα αίτια της μοναξιάς και θα προτείνουμε τρόπους συνεργασίας μεταξύ νέων και ηλικιωμένων για την αντιμετώπισή της.

Κύριο μέρος:

α) Αίτια αύξησης της μοναξιάς:

Τεχνολογική απομόνωση: Όπως επισημαίνεται στο Κείμενο 1, τα smartphones και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αν και συνδέουν, ταυτόχρονα απομονώνουν τους ανθρώπους, καλλιεργώντας επιφανειακές σχέσεις και εξιδανικευμένα πρότυπα. Οι νέοι, ειδικά, βιώνουν ψυχολογική δυσφορία και μοναξιά, καθώς η διαρκής σύγκριση με τους άλλους ενισχύει το αίσθημα ανεπάρκειας.

Κοινωνικές και οικονομικές πιέσεις: Η εργασιακή επισφάλεια, η ακρίβεια και η έλλειψη χρόνου εμποδίζουν τη δημιουργία γερών κοινωνικών δεσμών. Οι νέοι δυσκολεύονται να χτίσουν οικογένειες ή φιλικές σχέσεις, ενώ οι ηλικιωμένοι συχνά νιώθουν παραγκωνισμένοι από μια κοινωνία που λατρεύει τη νεότητα.

Ψυχολογική και υπαρξιακή αβεβαιότητα: Η «εποχή πολυκρίσης» (Κείμενο 1), με την κλιματική αλλαγή, την οικονομική αστάθεια και την τεχνολογική επανάσταση, δημιουργεί ένα κλίμα ανασφάλειας που εντείνει τη μοναξιά. Οι νέοι αισθάνονται ότι το μέλλον είναι απρόβλεπτο, ενώ οι ηλικιωμένοι συχνά νιώθουν ότι οι αξίες και οι εμπειρίες τους δεν έχουν πλέον θέση στη σύγχρονη κοινωνία.

β) Τρόποι συνεργασίας νέων και ηλικιωμένων:

Αμοιβαία εκπαιδευτική ανταλλαγή: Οι νέοι μπορούν να βοηθήσουν τους ηλικιωμένους να εξοικειωθούν με την τεχνολογία (π.χ. χρήση smartphones, μέσων κοινωνικής δικτύωσης), ώστε να παραμένουν συνδεδεμένοι με τους αγαπημένους τους και την κοινωνία. Αντίστροφα, οι ηλικιωμένοι μπορούν να μοιραστούν τις γνώσεις και τις εμπειρίες τους με τους νέους, προσφέροντας σοφία και ιστορική συνέχεια.

Κοινές δραστηριότητες και προγράμματα: Η διοργάνωση εκδηλώσεων, όπως εργαστήρια χειροτεχνίας, μαγειρικής ή αθλητικών δραστηριοτήτων, μπορεί να φέρει κοντά τις δύο γενιές. Για παράδειγμα, προγράμματα όπως το «Πάρε με μαζί σου» (όπου νέοι συνοδεύουν ηλικιωμένους σε περιπάτους) ή τα «Διαγενεακά Καφενεία» ενθαρρύνουν την αλληλεπίδραση και τη δημιουργία δεσμών.

Στήριξη και αλληλεγγύη: Οι νέοι μπορούν να προσφέρουν πρακτική βοήθεια στους ηλικιωμένους (π.χ. ψώνια, συνοδεία σε γιατρούς), ενώ οι ηλικιωμένοι μπορούν να αποτελέσουν στήριγμα για τους νέους, προσφέροντας συναισθηματική υποστήριξη και καθοδήγηση. Η ανταλλαγή αυτή ενισχύει την αίσθηση του ανήκειν και μειώνει την απομόνωση.

Δημιουργία κοινών χώρων συνάντησης: Η ίδρυση κέντρων ημέρας ή πολιτιστικών χώρων όπου νέοι και ηλικιωμένοι μπορούν να συναντιούνται, να συζητούν και να συνεργάζονται σε κοινά projects (π.χ. θεατρικές παραστάσεις, βιβλιοθήκες) θα ενίσχυε την αλληλεπίδραση και την αμοιβαία κατανόηση.

Συμπέρασμα: Η μοναξιά δεν είναι ένα πρόβλημα που αφορά μόνο μια γενιά, αλλά μια κοινωνική πληγή που απαιτεί συλλογική αντιμετώπιση. Όπως τονίζει το Κείμενο 2, η υγιής κοινωνία χρειάζεται τόσο τους «νέους» όσο και τους «γέρους», καθώς και τα δύο ρεύματα είναι απαραίτητα για την πρόοδο. Μέσα από τη συνεργασία, την αλληλεγγύη και την αμοιβαία εκτίμηση, νέοι και ηλικιωμένοι μπορούν να θεραπεύσουν τη μοναξιά και να χτίσουν μια κοινωνία πιο ανθρώπινη και συνεκτική.

Πώς βαθμολογήθηκε

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ: ανταπόκριση και στις δύο πτυχές του θέματος (α΄ λόγοι αύξησης της μοναξιάς στην εποχή μας, β΄ τρόποι συνεργασίας νέων και ανθρώπων της τρίτης ηλικίας), με δημιουργική αξιοποίηση βασικών ιδεών/εννοιών των Κειμένων αναφοράς 1 και 2 και επίτευξη του επικοινωνιακού στόχου (να πείσει, να προβληματίσει, να ευαισθητοποιήσει). ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: αρκούν 3 ολοκληρωμένα στοιχεία-επιχειρήματα σε κάθε ζητούμενο (6+6=12), δηλαδή 2 μονάδες ανά ολοκληρωμένο επιχείρημα (θέση + ανάπτυξη με τεκμηρίωση, παράδειγμα ή αιτιολόγηση)· 1 μονάδα για επιχείρημα που απλώς κατονομάζεται χωρίς ανάπτυξη· 0 για στοιχείο άσχετο με το ζητούμενο ή για επανάληψη ήδη βαθμολογημένου. Ζητούμενο που δεν θίγεται καθόλου μηδενίζει τις αντίστοιχες 6 μονάδες. 11/12
ΟΡΓΑΝΩΣΗ: συνοχή, παραγραφοποίηση και διαρθρωτικές λέξεις· αξιοποίηση των χαρακτηριστικών του επικοινωνιακού πλαισίου και του είδους-τύπου του κειμένου (άρθρο για σχολική εφημερίδα: τίτλος, ύφος, σχέση πομπού-δέκτη)· επιτυχής μετασχηματισμός των στοιχείων των κειμένων αναφοράς. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 9-10 σαφής δομή εισαγωγής-κύριου μέρους-επιλόγου, παράγραφοι με θεματική περίοδο και ανάπτυξη, εύστοχες διαρθρωτικές λέξεις, πλήρης τήρηση των συμβάσεων του άρθρου, δημιουργικός μετασχηματισμός των κειμένων αναφοράς· 7-8 δομή σαφής με μία-δύο αδυναμίες (π.χ. απουσία τίτλου, μονότονες διαρθρωτικές λέξεις, ανισομερείς παράγραφοι)· 5-6 στοιχειώδης παραγραφοποίηση, το κειμενικό είδος δηλώνεται τυπικά χωρίς να αξιοποιείται, ελάχιστος μετασχηματισμός των κειμένων αναφοράς· 3-4 χαλαρή αλληλουχία ή απουσία διακριτών παραγράφων, αυτούσια μεταφορά χωρίων· 0-2 απουσία οργάνωσης. 4/10
ΓΛΩΣΣΑ: το εύρος και ο βαθμός ορθότητας των γραμματικών και συντακτικών δομών και των λεξιλογικών στοιχείων, καθώς και η ορθογραφία και η στίξη. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 7-8 ποικιλία ορθών δομών, εύστοχο λεξιλόγιο κατάλληλο για το ύφος του άρθρου, ελάχιστα λάθη ορθογραφίας/στίξης· 5-6 ορθές αλλά απλές και επαναλαμβανόμενες δομές, επαρκές λεξιλόγιο, μεμονωμένα λάθη· 3-4 επαναλαμβανόμενα γραμματικά/συντακτικά λάθη, φτωχό ή ακατάλληλο για το είδος λεξιλόγιο, συχνά λάθη στίξης-ορθογραφίας· 1-2 λάθη που δυσχεραίνουν την κατανόηση· 0 ακατανόητη διατύπωση. 7/8

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Και τα δύο ζητούμενα καλύπτονται με τρία και τέσσερα αναπτυγμένα στοιχεία αντίστοιχα, με αξιοποίηση ιδεών των Κειμένων 1 και 2 και εύστοχα συγκεκριμένα παραδείγματα δράσεων. Η οργάνωση, όμως, πλήττεται σοβαρά: το κείμενο είναι δομημένο ως σχεδιάγραμμα (επικεφαλίδες «Εισαγωγή», «Κύριο μέρος», «α)», «β)», «Συμπέρασμα» και κουκκίδες) και όχι ως συνεχές άρθρο, ενώ η έκταση αγγίζει τις ~490 λέξεις (όριο 350-400, ανεκτό έως 440). Ο τίτλος υπάρχει και το ύφος είναι κατάλληλο, η γλώσσα πλούσια και ορθή (μικρές αδοκιμίες: «γερών κοινωνικών δεσμών», αμετάφραστο «projects»).