Πανελλαδικές 2026 → Νεοελληνική Γλώσσα & Λογοτεχνία → GPT-5.5

GPT-5.5 · Νεοελληνική Γλώσσα & Λογοτεχνία

OpenAI · κυκλοφορία Απρίλιος 2026 · εξέταση 29 Μαΐου 2026 · 7 υποερωτήματα

18,693,0 / 100

Έχασε μονάδες σε 3 από τα 7 υποερωτήματα. Αυτά είναι ήδη ανοιχτά παρακάτω· κάθε άλλη γραμμή ανοίγει με κλικ στην απάντηση και στα σκέλη της.

Το υλικό που συνόδευε ολόκληρο το φύλλο — κοινό για κάθε υποερώτημα, γι' αυτό στέκει εδώ μία φορά αντί να επαναλαμβάνεται παρακάτω.

Υπόμνημα συμβολισμού

Πριν από τα θέματα, πώς διαβάζονται τα σύμβολα αυτού του φύλλου. Δεν περιέχει καμία πληροφορία για τη λύση.

Το κείμενο είναι μεταγραφή του έντυπου φύλλου θεμάτων. Όπου το πρωτότυπο είχε στοίχιση, πλαίσια ή έμφαση, εδώ υπάρχει markdown ή HTML:   σημαίνει αλλαγή γραμμής, … υπογράμμιση, … εκθέτη, … δείκτη. Είναι μορφοποίηση, δεν είναι μέρος της εκφώνησης.
Οι δείκτες γράφονται άλλοτε με Unicode (Ε₁), άλλοτε με HTML (Μ_Α), άλλοτε με κάτω παύλα (V_ισ.). Και οι τρεις μορφές σημαίνουν το ίδιο πράγμα: δείκτης.

Η κεφαλίδα του φύλλου

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 29 ΜΑΪΟΥ 2026 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5)

ΚΕΙΜΕΝΟ 1

Μια παγκόσμια σύγχρονη κρίση μοναξιάς

Μια δομική αλλαγή συντελείται σχεδόν παντού, ταυτόχρονα. Για πρώτη φορά στη σύγχρονη ιστορία, η πλειονότητα των κρατών, αναπτυγμένων και αναπτυσσόμενων, βρίσκεται κάτω από το «όριο αναπλήρωσης» των 2,1 παιδιών ανά γυναίκα, προκειμένου ένας πληθυσμός να διατηρείται δημογραφικά σταθερός χωρίς μετανάστευση. Σε 66 χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, ο μέσος όρος είναι τώρα πιο κοντά στο 1. Σε άλλες, πλησιάζει όλο και πιο επικίνδυνα το μηδέν.

Εδώ και χρόνια, πολιτικοί και αναλυτές αντιμετωπίζουν την υπογεννητικότητα ως πρόβλημα πρωτίστως οικονομικής φύσης. Η ακρίβεια, η εργασιακή επισφάλεια, το υψηλό κόστος στέγασης, η ελλιπής κρατική στήριξη προς τους γονείς και η δυσκολία συνδυασμού καριέρας και οικογένειας -ιδίως για τις γυναίκες- θεωρούνται οι βασικές αιτίες. Όμως, πλέον δεν αρκούν για να εξηγήσουν τις παγκόσμιες διαστάσεις του φαινομένου. Δημογράφοι επισημαίνουν ότι η κρίση γεννητικότητας έχει εξελιχθεί σε κρίση των σχέσεων, με ριζική αλλαγή προτύπων και αντιλήψεων στην ψηφιακή εποχή. Στους «New York Times», η Άννα Λουί Σάσμαν, συγγραφέας και δημοσιογράφος με ειδίκευση σε θέματα φύλου, οικονομίας και αναπαραγωγής, σκιαγραφεί μια διάχυτη υπαρξιακή αβεβαιότητα στις τάξεις των νέων ενηλίκων. Συμβαίνει σε μια «εποχή πολυκρίσης», παρατηρεί, εν μέσω κλιματικής αλλαγής, γεωπολιτικής και οικονομικής αστάθειας, διεύρυνσης των ανισοτήτων και του τρόπου με τον οποίο η τεχνητή νοημοσύνη μετασχηματίζει τις κοινωνίες.

Προς επίρρωση¹ των ανωτέρω, έρευνα των «Financial Times» βάσει ανάλυσης δεδομένων -από δημογραφικά αρχεία έως αναζητήσεις στην Google- καταγράφει μια χρονική σύμπτωση της πιο πρόσφατης δημογραφικής κατάρρευσης σε πολλές χώρες με τη χρήση των smartphones. Έχουν αλλάξει τον τρόπο αλληλεπίδρασης των νέων, ενόσω τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης καλλιεργούν εξιδανικευμένα πρότυπα σχέσεων, εμφάνισης και επιτυχίας. Έτσι, δημιουργούν μη ρεαλιστικές προσδοκίες που αυξάνουν τα επίπεδα μοναξιάς, κοινωνικής απομόνωσης και ψυχολογικής δυσφορίας, αλλά και ένα αναδυόμενο ιδεολογικό χάσμα μεταξύ νέων ανδρών και γυναικών, κυρίως μεταξύ όσων δεν έχουν πανεπιστημιακή εκπαίδευση.

Στο πλαίσιο αυτό, χωρίς ουσιαστικές παρεμβάσεις, όπως υπογραμμίζει ο συντάκτης της έρευνας, Τζον Μπερν-Μέρντοχ, η γήρανση του πληθυσμού «επιβαρύνει την αύξηση της παραγωγικότητας και τη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου».

επίρρωση: ισχυροποίηση, ενίσχυση

[Μαργαρίτα Βεργολιά, εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ, 23.5.2026, ελαφρώς συντομευμένο και διασκευασμένο].

ΚΕΙΜΕΝΟ 2

[Τα νιάτα και τα γεράματα]

Λέγεται συνήθως ότι τα νιάτα είναι επαναστατικά, αγαπούν τις μεγάλες καινοτομίες, απαιτούν ριζικές λύσεις, δεν δέχονται συμβιβασμούς· και αυτό πραγματικά είναι η χάρη και η δόξα τους. Λέγεται ακόμη ότι τα γεράματα είναι κατά κανόνα συντηρητικά, ηλικία των συμβιβασμών, ότι τα χρόνια εκείνα ο άνθρωπος και στις εχθρότητες και στις συμπάθειές του είναι μαλακός· ότι δεν προσέχει τις πολύ λεπτές αποχρώσεις, βλέπει μονάχα τα βασικά χρώματα· δεν μετακινείται προς νέες καταστάσεις, άγνωστες, αδοκίμαστες ακόμη. Και τούτο είναι αληθινό, έως ένα σημείο τουλάχιστο. Μπορούμε μάλιστα με αυτά τα μέτρα να προσδιορίζομε τα γεράματα της μικρής ηλικίας και τα νιάτα της μεγάλης ηλικίας. Γιατί υπάρχουν και νέοι συντηρητικοί, συμβιβαστικοί, υποχωρητικοί, που δεν αγαπούν ό,τι πρόκειται να τους βγάλει έξω από τα καθιερωμένα. Όπως αντίθετα υπάρχουν και γέροντες ριζοσπαστικοί, που νεάζουν στις σκέψεις και στα αισθήματα, που ενθουσιάζονται για τις επαναστατικές καινοτομίες κ.τ.λ. Τα δύο λοιπόν στρατόπεδα υπάρχουν και μακάρι να διαχωρίζονται ανάλογα με την ηλικία των σταυροφόρων τους. Γιατί χρειάζονται και τα δύο· είναι απαραίτητα για την υγεία του κοινωνικού σώματος. Αλίμονο στις κοινωνίες που αποτελούνται μόνο από «νέους» (στα νεύρα και στις ιδέες) ανθρώπους που διαρκώς καλπάζουν ορμητικά προς τα εμπρός. Και αλίμονο πάλι στις κοινωνίες που είναι καμωμένες μόνο από «γέροντες» (στα μυαλά και στα χέρια) που τρέμουν κάθε μεταβολή και την καταριώνται. Ευλογημένες είναι κείνες που έχουν και τις δύο κατηγορίες πολιτών· η ιστορία χρειάζεται και τα δυο ρεύματα.

[Ε. Π. Παπανούτσος, Πρακτική Φιλοσοφία, απόσπασμα από το κεφάλαιο «Τα γερατειά», σσ. 174-175, Αθήνα, 2008, εκδ. Νόηση]

ΚΕΙΜΕΝΟ 3

Ο Ανδρέας Εμπειρίκος στο ποίημά του «Ποιος ζει και ποιος πεθαίνει» συνδέει τη ζωή με τη χαρά και την αγωνιστικότητα.

Αρκεί. Χτύπα τη θλίψη καταγής Και πέταξε το μαράζι στα σκουπίδια. Πρέπει να πολεμήσης να χαρής Κι ακόμα να χαρής Κι όχι να πίνης ξύδι -όποιος κι αν στο δίνει Τώρα σου πρέπει μέλι κι ένα ποτήρι γιομάτο «δε με μέλλει»¹ Ορθό-κοφτό σαν βλύσμα² κραυγής γλάρου Πρέπει να γυμνωθής Κι αν στολιστής να στολιστής με αχάτη³. Πρέπει να νιώσης όλες τις ηδονές που σε τραβάνε Μα πρώτα πρέπει να ανασάνης μπροστά στον ήλιο Κι αφού λυτρώσεις στην ψυχή σου τον οίστρο⁴ του βαρβάρου Έβγα στο δρόμο. Κ' εκεί, Προ πάντων, Μην φοβηθείς το πάτημά σου.

«δε με μέλλει»: δεν με νοιάζει, δεν με ενδιαφέρει
βλύσμα: εκρηκτικός ήχος (μτφ.) (από το ρ. βλύζω: αναβλύζω, ξεπηδώ ορμητικά)
ο αχάτης: ημιπολύτιμος πολύχρωμος λίθος
ο οίστρος: κατάσταση ψυχικής και πνευματικής έξαρσης

[Α. Εμπειρίκος, 1934 • Προϊστορία ή Καταγωγή, εκδ. Άγρα, Αθήνα 2014, διατηρήθηκε η ορθογραφία του ποιήματος].

Θέμα Α

Α1 σύνοψη 70-80 λέξεων για τους λόγους υπογεννητικότητας 17/20

Τι ζητούσε το φύλλο

Α1. Να συνοψίσετε σε 70-80 λέξεις τους λόγους στους οποίους, σύμφωνα με το Κείμενο 1, οφείλεται η υπογεννητικότητα.

Μονάδες 20

σωστό

Τι απάντησε

Σύμφωνα με το Κείμενο 1, η υπογεννητικότητα αποδίδεται αρχικά σε οικονομικούς παράγοντες: ακρίβεια, εργασιακή επισφάλεια, ακριβή στέγη, ανεπαρκή κρατική στήριξη των γονέων και δυσκολία συνδυασμού καριέρας-οικογένειας, κυρίως για τις γυναίκες. Ωστόσο, συνδέεται και με κρίση σχέσεων: αλλαγή προτύπων στην ψηφιακή εποχή, υπαρξιακή αβεβαιότητα λόγω πολυκρίσης, επιρροή των smartphones και των κοινωνικών δικτύων, που καλλιεργούν μη ρεαλιστικές προσδοκίες, μοναξιά, απομόνωση, ψυχολογική δυσφορία και χάσμα ανάμεσα στα φύλα στους νέους ενηλίκους.

Πώς βαθμολογήθηκε

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ: παρουσίαση των βασικών θεματικών αξόνων του Κειμένου 1 ως προς τους λόγους της υπογεννητικότητας (οικονομικοί-κοινωνικοί παράγοντες· μετάβαση από την οικονομική εξήγηση στην κρίση των σχέσεων και στην υπαρξιακή αβεβαιότητα της «πολυκρίσης»· ρόλος των smartphones και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης) μαζί με τις σημαντικές συμπληρωματικές πληροφορίες, εντός του ορίου των λέξεων. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 8-9 και οι τρεις άξονες με τις ουσιώδεις πτυχές τους· 6-7 και οι τρεις άξονες αλλά με έναν υπανάπτυκτο ή με απώλεια σημαντικών συμπληρωματικών πληροφοριών· 4-5 μόνο δύο άξονες· 2-3 ένας άξονας ή παράθεση δευτερευουσών λεπτομερειών στη θέση των αξόνων· 0-1 απουσία ή περιεχόμενο άσχετο με το ζητούμενο (π.χ. συνολική περίληψη του κειμένου αντί για τους λόγους). 8/9
ΟΡΓΑΝΩΣΗ: αξιοποίηση τεχνικών πύκνωσης και παράφρασης (γενίκευση, αναδιατύπωση) και παρουσίαση των στοιχείων με λογική σειρά-αλληλουχία, συνεκτικότητα και συνοχή, με κατάλληλες διαρθρωτικές λέξεις/φράσεις. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 6-7 πλήρης αναδιατύπωση με προσωπικό λόγο, γενικεύσεις εκεί που το κείμενο απαριθμεί, συνεχής και συνεκτική ροή· 4-5 πύκνωση κατά βάση επιτυχής αλλά με περιορισμένες ή επαναλαμβανόμενες διαρθρωτικές λέξεις ή τοπικές ανακολουθίες στη σειρά· 2-3 σημαντική εξάρτηση από τη διατύπωση του κειμένου ή παράταξη προτάσεων χωρίς συνδέσεις· 0-1 συρραφή αυτούσιων χωρίων χωρίς οργάνωση. 5/7
ΓΛΩΣΣΑ: κατάλληλα λεξιλογικά στοιχεία διατυπωμένα με σαφήνεια και ακρίβεια ώστε να επιτυγχάνεται η κατανόηση, ορθότητα γραμματικών και συντακτικών δομών, ορθογραφία και στίξη. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 4 σαφής, ακριβής και ορθή διατύπωση σε όλη την έκταση· 3 μεμονωμένα λάθη ή αδόκιμες επιλογές που δεν εμποδίζουν την κατανόηση· 2 συχνά γραμματικά/συντακτικά ή ορθογραφικά λάθη και ασάφειες σε επιμέρους σημεία· 0-1 λάθη που δυσχεραίνουν σοβαρά την κατανόηση. 4/4

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Καλύπτονται και οι τρεις άξονες (οικονομικοί λόγοι, κρίση σχέσεων/πολυκρίση, smartphones-μέσα δικτύωσης) εντός ορίου (69 λέξεις). Η οργάνωση, όμως, βασίζεται σε εκτεταμένες απαριθμήσεις με άνω-τελείες που αναπαράγουν σχεδόν αυτούσια τη λεξιλογική επιλογή του κειμένου («ακρίβεια, εργασιακή επισφάλεια…»), χωρίς γενικεύσεις εκεί που το κείμενο απαριθμεί, και με περιορισμένες διαρθρωτικές συνδέσεις.

Θέμα Β

Β1 αντιστοίχιση Στήλης Α με Στήλη Β 15/15

Τι ζητούσε το φύλλο

Β1. Να γράψετε στο τετράδιό σας δίπλα στον αριθμό της Στήλης Α το γράμμα από τη Στήλη Β που αντιστοιχεί στην ορθή απάντηση, με βάση το περιεχόμενο των Κειμένων 1 και 2 (χωρίς αναφορά σε χωρία του κειμένου):

Στήλη Α	Στήλη Β
1. Στην πρώτη παράγραφο του Κειμένου 1 υποστηρίζεται ότι	α. η πλειονότητα των αναπτυγμένων χωρών εμφανίζει μηδενική γεννητικότητα. β. τα περισσότερα κράτη, ανεξαρτήτως βαθμού ανάπτυξης, βρίσκονται κάτω από το «όριο αναπλήρωσης».
2. Στη δεύτερη παράγραφο του Κειμένου 1 υποστηρίζεται ότι οι παραδοσιακές οικονομικές ερμηνείες της υπογεννητικότητας θεωρούνται πλέον ανεπαρκείς, επειδή	α. οι κυβερνήσεις έχουν ήδη επιλύσει τα οικονομικά προβλήματα των νέων ζευγαριών. β. το φαινόμενο συνδέεται πλέον και με βαθύτερες μεταβολές στις ανθρώπινες σχέσεις και στις κοινωνικές αντιλήψεις.
3. Στην τρίτη παράγραφο του Κειμένου 1 τα smartphones και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης συνδέονται με τη δημογραφική κρίση, επειδή	α. συντελούν στην καλλιέργεια εξιδανικευμένων προτύπων και στην αύξηση της μοναξιάς και της κοινωνικής απομόνωσης. β. ενισχύουν την πρόσβαση των νέων σε εκπαιδευτικό υλικό για την οικογένεια.
4. Στο Κείμενο 2 υποστηρίζεται ότι	α. η ιστορία έχει ανάγκη και τα νιάτα και τα γηρατειά. β. τα γηρατειά και τα νιάτα υπονομεύουν την πρόοδο.
5. Σύμφωνα με το Κείμενο 2, ο συγγραφέας υποστηρίζει ότι	α. οι άνθρωποι μπορεί να είναι προοδευτικοί ανεξαρτήτως της ηλικίας τους. β. τα γηρατειά είναι πάντα συντηρητικά.

Μονάδες 15

Τι απάντησε

β

β

α

α

α

Πώς βαθμολογήθηκε

Ορθή αντιστοίχιση της πρότασης 1 (πρώτη παράγραφος Κειμένου 1) με το γράμμα της Στήλης Β. 3/3
Ορθή αντιστοίχιση της πρότασης 2 (δεύτερη παράγραφος Κειμένου 1) με το γράμμα της Στήλης Β. 3/3
Ορθή αντιστοίχιση της πρότασης 3 (τρίτη παράγραφος Κειμένου 1) με το γράμμα της Στήλης Β. 3/3
Ορθή αντιστοίχιση της πρότασης 4 (Κείμενο 2) με το γράμμα της Στήλης Β. 3/3
Ορθή αντιστοίχιση της πρότασης 5 (Κείμενο 2) με το γράμμα της Στήλης Β. 3/3

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Και οι πέντε αντιστοιχίσεις (β, β, α, α, α) συμφωνούν με τις λύσεις αναφοράς.

Β2α αίτιο, δύο αποτελέσματα και πρόθεση συντάκτριας 6/6

Τι ζητούσε το φύλλο · ολόκληρο το Β2

Β2. α. Η τρίτη παράγραφος του Κειμένου 1 («Προς επίρρωση…πανεπιστημιακή εκπαίδευση») αναπτύσσεται με τον τρόπο του αιτίου-αποτελέσματος. Να επισημάνετε το αίτιο και δύο από τα αποτελέσματα (μονάδες 3) και να δηλώσετε ποια πρόθεση της συντάκτριας εξυπηρετεί η συγκεκριμένη επιλογή (μονάδες 3).

β. Στο Κείμενο 2 να γράψετε τι δηλώνουν οι έντονα υπογραμμισμένες λέξεις Γιατί (το πρώτο του κειμένου) και λοιπόν, κάνοντας αναφορά στα νοήματα που αυτές συνδέουν σε κάθε περίπτωση (μονάδες 4).

Μονάδες 10

Τι απάντησε

Στην τρίτη παράγραφο του Κειμένου 1 ως αίτιο παρουσιάζεται η χρήση των smartphones και, γενικότερα, των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, που έχει αλλάξει τον τρόπο αλληλεπίδρασης των νέων. Αποτελέσματα αυτής της αιτίας είναι, αφενός, η καλλιέργεια εξιδανικευμένων προτύπων σχέσεων, εμφάνισης και επιτυχίας και, αφετέρου, η αύξηση της μοναξιάς, της κοινωνικής απομόνωσης και της ψυχολογικής δυσφορίας. Επίσης, αναφέρεται ως αποτέλεσμα και η δημιουργία ιδεολογικού χάσματος ανάμεσα σε νέους άνδρες και γυναίκες.

Με την επιλογή του τρόπου ανάπτυξης με αίτιο-αποτέλεσμα η συντάκτρια επιδιώκει να καταστήσει σαφέστερη και πειστικότερη τη σύνδεση της τεχνολογικής και ψηφιακής αλλαγής με τη δημογραφική κρίση. Δεν παρουσιάζει την υπογεννητικότητα ως τυχαίο φαινόμενο, αλλά ως συνέπεια βαθύτερων κοινωνικών και ψυχολογικών μεταβολών.

Πώς βαθμολογήθηκε

Επισήμανση του αιτίου και δύο αποτελεσμάτων στην τρίτη παράγραφο του Κειμένου 1 («Προς επίρρωση…πανεπιστημιακή εκπαίδευση»), με σαφή αναφορά στα αντίστοιχα σημεία του κειμένου. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 3 σαφής δήλωση του αιτίου και δύο διακριτών αποτελεσμάτων· 2 αίτιο και ένα μόνο αποτέλεσμα, ή δύο αποτελέσματα χωρίς ρητή δήλωση του αιτίου· 1 μόνο ένα από τα τρία στοιχεία ή σύγχυση αιτίου-αποτελέσματος· 0 απλή αντιγραφή της παραγράφου χωρίς διάκριση των όρων. 3/3
Δήλωση της πρόθεσης της συντάκτριας την οποία εξυπηρετεί η επιλογή του τρόπου ανάπτυξης με αίτιο-αποτέλεσμα. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 3 διατύπωση συγκεκριμένης πρόθεσης συνδεδεμένης με τα δεδομένα της παραγράφου· 2 εύστοχη αλλά γενικόλογη πρόθεση, χωρίς σύνδεση με το περιεχόμενο της παραγράφου· 1 απλή επανάληψη του περιεχομένου ή περιγραφή του τρόπου ανάπτυξης αντί για πρόθεση· 0 απουσία ή άσχετη απάντηση. 3/3

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Δηλώνεται ρητά το αίτιο (χρήση smartphones/μέσων δικτύωσης) και τρία διακριτά αποτελέσματα με αναφορά στα σημεία του κειμένου. Η πρόθεση (σαφήνεια-πειθώ ως προς τη σύνδεση ψηφιακής αλλαγής και δημογραφικής κρίσης) είναι συγκεκριμένη και συνδεδεμένη με τα δεδομένα της παραγράφου.

Β2β τι δηλώνουν οι λέξεις Γιατί και λοιπόν 4/4

Τι ζητούσε το φύλλο · ολόκληρο το Β2

Μονάδες 10

Τι απάντησε

Η λέξη «Γιατί» δηλώνει αιτιολόγηση. Συνδέει την προηγούμενη θέση του συγγραφέα, ότι μπορούμε να εντοπίζουμε «γεράματα» στη μικρή ηλικία και «νιάτα» στη μεγάλη ηλικία, με την εξήγησή της: υπάρχουν νέοι που είναι συντηρητικοί και γέροντες που είναι ριζοσπαστικοί.

Η λέξη «λοιπόν» δηλώνει συμπέρασμα. Συνδέει τα παραδείγματα των συντηρητικών νέων και των ριζοσπαστικών γερόντων με το συμπέρασμα ότι υπάρχουν δύο «στρατόπεδα», τα οποία δεν ταυτίζονται πάντα απόλυτα με τη βιολογική ηλικία.

Πώς βαθμολογήθηκε

Δήλωση του τι εκφράζει η υπογραμμισμένη λέξη «Γιατί» (το πρώτο του Κειμένου 2) ΚΑΙ αναφορά στα νοήματα που συνδέει. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 2 ορθή λογική σχέση και ρητή αναφορά και στα δύο συνδεόμενα νοήματα· 1 ορθή σχέση χωρίς αναφορά στα νοήματα, ή σωστή αναφορά στα νοήματα με ασαφή ονομασία της σχέσης· 0 λανθασμένη σχέση ή απουσία. 2/2
Δήλωση του τι εκφράζει η υπογραμμισμένη λέξη «λοιπόν» ΚΑΙ αναφορά στα νοήματα που συνδέει. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 2 ορθή λογική σχέση και ρητή αναφορά και στα δύο συνδεόμενα νοήματα· 1 ορθή σχέση χωρίς αναφορά στα νοήματα, ή σωστή αναφορά στα νοήματα με ασαφή ονομασία της σχέσης· 0 λανθασμένη σχέση ή απουσία. 2/2

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Ορθές λογικές σχέσεις (αιτιολόγηση, συμπέρασμα) με ρητή αναφορά και στα δύο συνδεόμενα νοήματα σε κάθε περίπτωση.

Β3 λειτουργία τριών γλωσσικών επιλογών στο Κείμενο 2 10/10

Τι ζητούσε το φύλλο

Β3. Στο Κείμενο 2 να εξηγήσετε τη λειτουργία των παρακάτω γλωσσικών επιλογών:

το ασύνδετο σχήμα: «Λέγεται συνήθως…συμβιβασμούς·» (μονάδες 4),
το πρώτο πληθυντικό πρόσωπο: «Μπορούμε…προσδιορίζομε» (μονάδες 2) και
τη συνυποδήλωση/μεταφορά: «ανθρώπους που διαρκώς καλπάζουν ορμητικά προς τα εμπρός» (μονάδες 4).

Μονάδες 10

Τι απάντησε

Το ασύνδετο σχήμα στο χωρίο «Λέγεται συνήθως…συμβιβασμούς·» λειτουργεί ως μέσο συσσώρευσης χαρακτηριστικών των νέων. Με την παράθεση χωρίς συνδέσμους των γνωρισμάτων «επαναστατικά», «αγαπούν τις μεγάλες καινοτομίες», «απαιτούν ριζικές λύσεις», «δεν δέχονται συμβιβασμούς», ο λόγος αποκτά ένταση, ζωντάνια και γρήγορο ρυθμό. Έτσι τονίζεται η ορμητικότητα και η δυναμική που αποδίδεται στα νιάτα.

Το πρώτο πληθυντικό πρόσωπο στο «Μπορούμε…προσδιορίζομε» δημιουργεί αίσθηση συλλογικής συμμετοχής. Ο συγγραφέας δεν εμφανίζεται αποστασιοποιημένος, αλλά εντάσσει και τον αναγνώστη στον συλλογισμό του, κάνοντας το ύφος πιο οικείο και διαλογικό.

Η μεταφορά «ανθρώπους που διαρκώς καλπάζουν ορμητικά προς τα εμπρός» αποδίδει παραστατικά την υπερβολική ταχύτητα, την ανυπομονησία και την ασυγκράτητη προοδευτικότητα ορισμένων ανθρώπων. Η εικόνα του καλπασμού κάνει πιο ζωντανή τη σκέψη του συγγραφέα και υποδηλώνει ότι η κοινωνία δεν μπορεί να στηρίζεται μόνο στην αδιάκοπη και άκριτη κίνηση προς το νέο.

Πώς βαθμολογήθηκε

Εξήγηση της λειτουργίας του ασύνδετου σχήματος («Λέγεται συνήθως…συμβιβασμούς·») σε σύνδεση με το νόημα του συγκεκριμένου χωρίου. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 4 δύο τουλάχιστον λειτουργίες (π.χ. πυκνότητα-ταχύτητα λόγου, έμφαση, ζωντάνια-παραστατικότητα) τεκμηριωμένες με το χωρίο· 3 μία λειτουργία τεκμηριωμένη και μία απλώς κατονομασμένη· 2 μία λειτουργία σωστά κατονομασμένη χωρίς σύνδεση με το περιεχόμενο του χωρίου· 1 γενικόλογη διατύπωση χωρίς καμία σύνδεση· 0 απουσία ή λανθασμένη αναγνώριση. 4/4
Εξήγηση της λειτουργίας του α΄ πληθυντικού προσώπου («Μπορούμε…προσδιορίζομε»). ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 2 λειτουργία (π.χ. συμμετοχή-οικείωση του αναγνώστη, καθολικότητα της διαπίστωσης, άμβλυνση της υποκειμενικότητας) συνδεδεμένη με το χωρίο· 1 ονομασία της λειτουργίας χωρίς σύνδεση με το περιεχόμενο· 0 απουσία ή λανθασμένη αναγνώριση. 2/2
Εξήγηση της λειτουργίας της συνυποδήλωσης/μεταφοράς («ανθρώπους που διαρκώς καλπάζουν ορμητικά προς τα εμπρός»): ερμηνεία της εικόνας ΚΑΙ λειτουργία της στο κείμενο. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 4 ερμηνεία του μεταφορικού περιεχομένου και λειτουργία (παραστατικότητα, αξιολογική-συναισθηματική χροιά) συνδεδεμένες με το νόημα της παραγράφου· 3 ερμηνεία επαρκής αλλά λειτουργία γενικόλογη· 2 μόνο ερμηνεία ή μόνο λειτουργία· 1 απλή διαπίστωση ότι πρόκειται για μεταφορά· 0 απουσία ή λανθασμένη αναγνώριση. 4/4

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Στο ασύνδετο αναφέρονται πυκνότητα-γοργός ρυθμός, ένταση και έμφαση, τεκμηριωμένα με τα γνωρίσματα του χωρίου. Το α΄ πληθυντικό συνδέεται με συλλογικότητα και οικείωση του αναγνώστη. Η μεταφορά ερμηνεύεται (ορμητικότητα, ανυπομονησία, άκριτη κίνηση προς το νέο) και συνδέεται με το νόημα της παραγράφου για την ανάγκη ισορροπίας των δύο ρευμάτων.

Θέμα Γ

Γ1 προτροπές ποιητικού υποκειμένου με τρεις δείκτες και ανταπόκριση 14/15

Τι ζητούσε το φύλλο

Γ1. Ποιες είναι οι προτροπές του ποιητικού υποκειμένου προς τον αναγνώστη/την αναγνώστρια; Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας με τρεις (3) διαφορετικούς μεταξύ τους κειμενικούς δείκτες από το ποίημα. Πώς θα ανταποκρινόσουν εσύ στο κάλεσμα αυτό του ποιητικού υποκειμένου; (150-200 λέξεις)

Μονάδες 15

ελλιπής τεκμηρίωση

Τι απάντησε

Το ποιητικό υποκείμενο απευθύνει στον αναγνώστη ένα κάλεσμα ζωής, χαράς και εσωτερικής απελευθέρωσης. Τον προτρέπει πρώτα να αποτινάξει τη θλίψη και τη μιζέρια, όπως φαίνεται από τις προστακτικές «Χτύπα τη θλίψη καταγής» και «πέταξε το μαράζι στα σκουπίδια». Η βίαιη αυτή εικόνα δείχνει την ανάγκη αποφασιστικής ρήξης με ό,τι τον καθηλώνει. Έπειτα, με την επανάληψη του ρήματος «Πρέπει» τονίζει επιτακτικά ότι ο άνθρωπος οφείλει να αγωνιστεί για τη χαρά: «Πρέπει να πολεμήσης να χαρής». Παράλληλα, η αντίθεση «ξύδι» - «μέλι» συμβολίζει τη μετάβαση από την πίκρα και την κακομοιριά στη γλυκύτητα της ζωής. Τέλος, με την προτροπή «Έβγα στο δρόμο» και «Μην φοβηθείς το πάτημά σου» καλεί τον άνθρωπο να βγει στον κόσμο με θάρρος και αυτοπεποίθηση.

Εγώ θα ανταποκρινόμουν θετικά σε αυτό το κάλεσμα. Δεν θα το ερμήνευα ως αδιαφορία για τα προβλήματα, αλλά ως άρνηση της παραίτησης. Θα προσπαθούσα να διεκδικώ τη χαρά, να μη φοβάμαι τις επιλογές μου και να αντιμετωπίζω τη ζωή με περισσότερη τόλμη.

Πώς βαθμολογήθηκε

Κατανόηση και ερμηνεία του βασικού ζητουμένου: ποιες είναι οι προτροπές του ποιητικού υποκειμένου προς τον αναγνώστη/την αναγνώστρια, σε σύνδεση με το συναισθηματικό κλίμα του ποιήματος. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 3 οι προτροπές διατυπωμένες ως συνεκτικό μήνυμα και αναφορά στο συναισθηματικό κλίμα· 2 ορθές προτροπές αλλά αποσπασματικά ή χωρίς αναφορά στο κλίμα· 1 απλή παράφραση στίχων χωρίς ερμηνευτική διατύπωση· 0 απουσία ή απάντηση άσχετη με το ζητούμενο. 2/3
Αξιοποίηση τριών (3) διαφορετικών μεταξύ τους κειμενικών δεικτών (γλώσσα, τεχνική, ύφος, εκφραστικά σχήματα κ.ά.) για την ανάδειξη των προτροπών και του συναισθηματικού κλίματος. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ ανά δείκτη (3 μονάδες × 3 δείκτες): 1 μονάδα για την ονομασία του δείκτη και την παράθεση του σχετικού χωρίου, +2 μονάδες για την επιτυχή σύνδεσή του με το θέμα-ζητούμενο (+1 μόνο, αν η σύνδεση είναι υπαρκτή αλλά γενικόλογη). Δείκτης που μόνο κατονομάζεται χωρίς χωρίο, ή χωρίο χωρίς ονομασία δείκτη: 0-1 μονάδα. Δείκτες πέραν των τριών δεν προσαυξάνουν τη βαθμολογία. 9/9
Αναγνωστική ανταπόκριση: απάντηση στο δεύτερο ζητούμενο («Πώς θα ανταποκρινόσουν εσύ…») με προσωπική τοποθέτηση και τεκμηριωμένη παράθεση απόψεων. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 3 σαφής προσωπική τοποθέτηση, τεκμηριωμένη ή/και βιωματική, σε συνάρτηση με το κάλεσμα του ποιητικού υποκειμένου· 2 τοποθέτηση σαφής αλλά χωρίς επαρκή τεκμηρίωση· 1 γενικόλογη διατύπωση αποκομμένη από το ποίημα· 0 απουσία απάντησης στο δεύτερο ζητούμενο. 3/3

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Οι προτροπές διατυπώνονται ως συνεκτικό μήνυμα, όμως το συναισθηματικό κλίμα (αγανάκτηση για τη μεμψιμοιρία, αισιοδοξία-αγωνιστική έξαρση) δεν κατονομάζεται ρητά. Οι τρεις (και πλέον) δείκτες είναι διαφορετικού τύπου (προστακτική/β΄ ενικό, επανάληψη του «Πρέπει», αντίθεση ξύδι-μέλι) με χωρία και εύστοχη σύνδεση. Η ανταπόκριση είναι σαφής και τεκμηριωμένη.

Θέμα Δ

Δ1 άρθρο 350-400 λέξεων για μοναξιά και συνεργασία γενεών 27/30

Τι ζητούσε το φύλλο

Δ1. Αξιοποιώντας δημιουργικά ιδέες από τα Κείμενα αναφοράς 1 και 2, σε ένα άρθρο 350-400 λέξεων που θα αναρτηθεί στη σχολική εφημερίδα:

α) να εξηγήσετε για ποιους λόγους, κατά τη γνώμη σας, αυξάνονται τα επίπεδα μοναξιάς στην εποχή μας και

β) να προτείνετε τρόπους με τους οποίους θα μπορούσαν να συνεργάζονται οι νέοι με τους ανθρώπους της τρίτης ηλικίας, ώστε να θεραπευτεί η μοναξιά και των δύο γενεών.

Μονάδες 30

σωστό

Τι απάντησε

Νέοι, ηλικιωμένοι και μοναξιά: μια συνάντηση που μας αφορά

Στη σημερινή εποχή, παρότι είμαστε διαρκώς «συνδεδεμένοι», πολλοί άνθρωποι νιώθουν πιο μόνοι από ποτέ. Η μοναξιά δεν αφορά μόνο τους ηλικιωμένους, αλλά και τους νέους, οι οποίοι συχνά ζουν μέσα σε έναν κόσμο αβεβαιότητας, ανταγωνισμού και ψηφιακών ψευδαισθήσεων.

Ένας βασικός λόγος αύξησης της μοναξιάς είναι η κυριαρχία των smartphones και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Οι νέοι επικοινωνούν περισσότερο μέσα από οθόνες, αλλά λιγότερο ουσιαστικά. Τα κοινωνικά δίκτυα προβάλλουν εξιδανικευμένες εικόνες επιτυχίας, εμφάνισης και σχέσεων, με αποτέλεσμα πολλοί να συγκρίνουν τη ζωή τους με κάτι ψεύτικο και να αισθάνονται ανεπαρκείς. Παράλληλα, η οικονομική ανασφάλεια, η δυσκολία εύρεσης σταθερής εργασίας, το υψηλό κόστος στέγασης και η γενικότερη «πολυκρίση» κάνουν τους νέους να αναβάλλουν σχέσεις, οικογένεια και κοινωνικά ανοίγματα. Από την άλλη πλευρά, οι ηλικιωμένοι συχνά βιώνουν απομόνωση, επειδή χάνουν φίλους, απομακρύνονται από την εργασία και δυσκολεύονται να παρακολουθήσουν τους γρήγορους ρυθμούς της εποχής.

Η λύση δεν μπορεί να είναι η απομόνωση κάθε γενιάς στον δικό της κόσμο. Όπως τονίζει και ο Παπανούτσος, η κοινωνία χρειάζεται και την ορμή των νέων και τη σύνεση των μεγαλύτερων. Γι’ αυτό χρειάζονται δράσεις συνεργασίας. Στα σχολεία μπορούν να οργανωθούν συναντήσεις με ηλικιωμένους της γειτονιάς, όπου εκείνοι θα αφηγούνται εμπειρίες ζωής και οι μαθητές θα τους βοηθούν στη χρήση κινητών, υπολογιστών και ηλεκτρονικών υπηρεσιών. Έτσι, οι μεγαλύτεροι δεν θα αισθάνονται αποκλεισμένοι από την ψηφιακή εποχή, ενώ οι νέοι θα αποκτούν επαφή με τη μνήμη και την εμπειρία.

Επιπλέον, μπορούν να δημιουργηθούν κοινές εθελοντικές ομάδες: νέοι και ηλικιωμένοι να συμμετέχουν σε δράσεις αλληλεγγύης, δενδροφυτεύσεις, πολιτιστικές εκδηλώσεις, θεατρικές ομάδες ή εργαστήρια παραδοσιακών τεχνών. Οι ηλικιωμένοι μπορούν να λειτουργούν ως μέντορες, μεταδίδοντας γνώσεις και αξίες, ενώ οι νέοι να προσφέρουν ενέργεια, δημιουργικότητα και εξοικείωση με το νέο.

Η μοναξιά θεραπεύεται με παρουσία, διάλογο και κοινή δράση. Αν οι γενιές συναντηθούν, θα καταλάβουν ότι δεν είναι αντίπαλες, αλλά αναγκαίες η μία για την άλλη.

Πώς βαθμολογήθηκε

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ: ανταπόκριση και στις δύο πτυχές του θέματος (α΄ λόγοι αύξησης της μοναξιάς στην εποχή μας, β΄ τρόποι συνεργασίας νέων και ανθρώπων της τρίτης ηλικίας), με δημιουργική αξιοποίηση βασικών ιδεών/εννοιών των Κειμένων αναφοράς 1 και 2 και επίτευξη του επικοινωνιακού στόχου (να πείσει, να προβληματίσει, να ευαισθητοποιήσει). ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: αρκούν 3 ολοκληρωμένα στοιχεία-επιχειρήματα σε κάθε ζητούμενο (6+6=12), δηλαδή 2 μονάδες ανά ολοκληρωμένο επιχείρημα (θέση + ανάπτυξη με τεκμηρίωση, παράδειγμα ή αιτιολόγηση)· 1 μονάδα για επιχείρημα που απλώς κατονομάζεται χωρίς ανάπτυξη· 0 για στοιχείο άσχετο με το ζητούμενο ή για επανάληψη ήδη βαθμολογημένου. Ζητούμενο που δεν θίγεται καθόλου μηδενίζει τις αντίστοιχες 6 μονάδες. 11/12
ΟΡΓΑΝΩΣΗ: συνοχή, παραγραφοποίηση και διαρθρωτικές λέξεις· αξιοποίηση των χαρακτηριστικών του επικοινωνιακού πλαισίου και του είδους-τύπου του κειμένου (άρθρο για σχολική εφημερίδα: τίτλος, ύφος, σχέση πομπού-δέκτη)· επιτυχής μετασχηματισμός των στοιχείων των κειμένων αναφοράς. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 9-10 σαφής δομή εισαγωγής-κύριου μέρους-επιλόγου, παράγραφοι με θεματική περίοδο και ανάπτυξη, εύστοχες διαρθρωτικές λέξεις, πλήρης τήρηση των συμβάσεων του άρθρου, δημιουργικός μετασχηματισμός των κειμένων αναφοράς· 7-8 δομή σαφής με μία-δύο αδυναμίες (π.χ. απουσία τίτλου, μονότονες διαρθρωτικές λέξεις, ανισομερείς παράγραφοι)· 5-6 στοιχειώδης παραγραφοποίηση, το κειμενικό είδος δηλώνεται τυπικά χωρίς να αξιοποιείται, ελάχιστος μετασχηματισμός των κειμένων αναφοράς· 3-4 χαλαρή αλληλουχία ή απουσία διακριτών παραγράφων, αυτούσια μεταφορά χωρίων· 0-2 απουσία οργάνωσης. 9/10
ΓΛΩΣΣΑ: το εύρος και ο βαθμός ορθότητας των γραμματικών και συντακτικών δομών και των λεξιλογικών στοιχείων, καθώς και η ορθογραφία και η στίξη. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 7-8 ποικιλία ορθών δομών, εύστοχο λεξιλόγιο κατάλληλο για το ύφος του άρθρου, ελάχιστα λάθη ορθογραφίας/στίξης· 5-6 ορθές αλλά απλές και επαναλαμβανόμενες δομές, επαρκές λεξιλόγιο, μεμονωμένα λάθη· 3-4 επαναλαμβανόμενα γραμματικά/συντακτικά λάθη, φτωχό ή ακατάλληλο για το είδος λεξιλόγιο, συχνά λάθη στίξης-ορθογραφίας· 1-2 λάθη που δυσχεραίνουν την κατανόηση· 0 ακατανόητη διατύπωση. 7/8

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Α΄ ζητούμενο πλήρες με τρία αναπτυγμένα αίτια (ψηφιακή επικοινωνία/εξιδανικευμένα πρότυπα, οικονομική ανασφάλεια-πολυκρίση, απομόνωση των ηλικιωμένων). Β΄ ζητούμενο με δύο ολοκληρωμένες προτάσεις (σχολικές διαγενεακές συναντήσεις, κοινές εθελοντικές/πολιτιστικές δράσεις) και μια τρίτη (μεντορική σχέση) σχετικά υπανάπτυκτη, ενσωματωμένη στην προηγούμενη. Δομή, τίτλος και ύφος άρθρου τηρούνται, με εύστοχη αξιοποίηση του Κειμένου 2 (Παπανούτσος)· η έκταση (~322 λέξεις) υπολείπεται του κάτω ορίου κατά ~8%, στα όρια της ανοχής, με μικρή περιστολή της ανάπτυξης. Γλώσσα ορθή και επαρκής, χωρίς ιδιαίτερο εύρος δομών.