Πανελλαδικές 2026 → Νεοελληνική Γλώσσα & Λογοτεχνία → GPT-5.4 mini

GPT-5.4 mini · Νεοελληνική Γλώσσα & Λογοτεχνία

OpenAI · κυκλοφορία Μάρτιος 2026 · εξέταση 29 Μαΐου 2026 · 7 υποερωτήματα

16,080,0 / 100

Έχασε μονάδες σε 3 από τα 7 υποερωτήματα. Αυτά είναι ήδη ανοιχτά παρακάτω· κάθε άλλη γραμμή ανοίγει με κλικ στην απάντηση και στα σκέλη της.

Το υλικό που συνόδευε ολόκληρο το φύλλο — κοινό για κάθε υποερώτημα, γι' αυτό στέκει εδώ μία φορά αντί να επαναλαμβάνεται παρακάτω.

Υπόμνημα συμβολισμού

Πριν από τα θέματα, πώς διαβάζονται τα σύμβολα αυτού του φύλλου. Δεν περιέχει καμία πληροφορία για τη λύση.

Το κείμενο είναι μεταγραφή του έντυπου φύλλου θεμάτων. Όπου το πρωτότυπο είχε στοίχιση, πλαίσια ή έμφαση, εδώ υπάρχει markdown ή HTML:   σημαίνει αλλαγή γραμμής, … υπογράμμιση, … εκθέτη, … δείκτη. Είναι μορφοποίηση, δεν είναι μέρος της εκφώνησης.
Οι δείκτες γράφονται άλλοτε με Unicode (Ε₁), άλλοτε με HTML (Μ_Α), άλλοτε με κάτω παύλα (V_ισ.). Και οι τρεις μορφές σημαίνουν το ίδιο πράγμα: δείκτης.

Η κεφαλίδα του φύλλου

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 29 ΜΑΪΟΥ 2026 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5)

ΚΕΙΜΕΝΟ 1

Μια παγκόσμια σύγχρονη κρίση μοναξιάς

Μια δομική αλλαγή συντελείται σχεδόν παντού, ταυτόχρονα. Για πρώτη φορά στη σύγχρονη ιστορία, η πλειονότητα των κρατών, αναπτυγμένων και αναπτυσσόμενων, βρίσκεται κάτω από το «όριο αναπλήρωσης» των 2,1 παιδιών ανά γυναίκα, προκειμένου ένας πληθυσμός να διατηρείται δημογραφικά σταθερός χωρίς μετανάστευση. Σε 66 χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, ο μέσος όρος είναι τώρα πιο κοντά στο 1. Σε άλλες, πλησιάζει όλο και πιο επικίνδυνα το μηδέν.

Εδώ και χρόνια, πολιτικοί και αναλυτές αντιμετωπίζουν την υπογεννητικότητα ως πρόβλημα πρωτίστως οικονομικής φύσης. Η ακρίβεια, η εργασιακή επισφάλεια, το υψηλό κόστος στέγασης, η ελλιπής κρατική στήριξη προς τους γονείς και η δυσκολία συνδυασμού καριέρας και οικογένειας -ιδίως για τις γυναίκες- θεωρούνται οι βασικές αιτίες. Όμως, πλέον δεν αρκούν για να εξηγήσουν τις παγκόσμιες διαστάσεις του φαινομένου. Δημογράφοι επισημαίνουν ότι η κρίση γεννητικότητας έχει εξελιχθεί σε κρίση των σχέσεων, με ριζική αλλαγή προτύπων και αντιλήψεων στην ψηφιακή εποχή. Στους «New York Times», η Άννα Λουί Σάσμαν, συγγραφέας και δημοσιογράφος με ειδίκευση σε θέματα φύλου, οικονομίας και αναπαραγωγής, σκιαγραφεί μια διάχυτη υπαρξιακή αβεβαιότητα στις τάξεις των νέων ενηλίκων. Συμβαίνει σε μια «εποχή πολυκρίσης», παρατηρεί, εν μέσω κλιματικής αλλαγής, γεωπολιτικής και οικονομικής αστάθειας, διεύρυνσης των ανισοτήτων και του τρόπου με τον οποίο η τεχνητή νοημοσύνη μετασχηματίζει τις κοινωνίες.

Προς επίρρωση¹ των ανωτέρω, έρευνα των «Financial Times» βάσει ανάλυσης δεδομένων -από δημογραφικά αρχεία έως αναζητήσεις στην Google- καταγράφει μια χρονική σύμπτωση της πιο πρόσφατης δημογραφικής κατάρρευσης σε πολλές χώρες με τη χρήση των smartphones. Έχουν αλλάξει τον τρόπο αλληλεπίδρασης των νέων, ενόσω τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης καλλιεργούν εξιδανικευμένα πρότυπα σχέσεων, εμφάνισης και επιτυχίας. Έτσι, δημιουργούν μη ρεαλιστικές προσδοκίες που αυξάνουν τα επίπεδα μοναξιάς, κοινωνικής απομόνωσης και ψυχολογικής δυσφορίας, αλλά και ένα αναδυόμενο ιδεολογικό χάσμα μεταξύ νέων ανδρών και γυναικών, κυρίως μεταξύ όσων δεν έχουν πανεπιστημιακή εκπαίδευση.

Στο πλαίσιο αυτό, χωρίς ουσιαστικές παρεμβάσεις, όπως υπογραμμίζει ο συντάκτης της έρευνας, Τζον Μπερν-Μέρντοχ, η γήρανση του πληθυσμού «επιβαρύνει την αύξηση της παραγωγικότητας και τη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου».

επίρρωση: ισχυροποίηση, ενίσχυση

[Μαργαρίτα Βεργολιά, εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ, 23.5.2026, ελαφρώς συντομευμένο και διασκευασμένο].

ΚΕΙΜΕΝΟ 2

[Τα νιάτα και τα γεράματα]

Λέγεται συνήθως ότι τα νιάτα είναι επαναστατικά, αγαπούν τις μεγάλες καινοτομίες, απαιτούν ριζικές λύσεις, δεν δέχονται συμβιβασμούς· και αυτό πραγματικά είναι η χάρη και η δόξα τους. Λέγεται ακόμη ότι τα γεράματα είναι κατά κανόνα συντηρητικά, ηλικία των συμβιβασμών, ότι τα χρόνια εκείνα ο άνθρωπος και στις εχθρότητες και στις συμπάθειές του είναι μαλακός· ότι δεν προσέχει τις πολύ λεπτές αποχρώσεις, βλέπει μονάχα τα βασικά χρώματα· δεν μετακινείται προς νέες καταστάσεις, άγνωστες, αδοκίμαστες ακόμη. Και τούτο είναι αληθινό, έως ένα σημείο τουλάχιστο. Μπορούμε μάλιστα με αυτά τα μέτρα να προσδιορίζομε τα γεράματα της μικρής ηλικίας και τα νιάτα της μεγάλης ηλικίας. Γιατί υπάρχουν και νέοι συντηρητικοί, συμβιβαστικοί, υποχωρητικοί, που δεν αγαπούν ό,τι πρόκειται να τους βγάλει έξω από τα καθιερωμένα. Όπως αντίθετα υπάρχουν και γέροντες ριζοσπαστικοί, που νεάζουν στις σκέψεις και στα αισθήματα, που ενθουσιάζονται για τις επαναστατικές καινοτομίες κ.τ.λ. Τα δύο λοιπόν στρατόπεδα υπάρχουν και μακάρι να διαχωρίζονται ανάλογα με την ηλικία των σταυροφόρων τους. Γιατί χρειάζονται και τα δύο· είναι απαραίτητα για την υγεία του κοινωνικού σώματος. Αλίμονο στις κοινωνίες που αποτελούνται μόνο από «νέους» (στα νεύρα και στις ιδέες) ανθρώπους που διαρκώς καλπάζουν ορμητικά προς τα εμπρός. Και αλίμονο πάλι στις κοινωνίες που είναι καμωμένες μόνο από «γέροντες» (στα μυαλά και στα χέρια) που τρέμουν κάθε μεταβολή και την καταριώνται. Ευλογημένες είναι κείνες που έχουν και τις δύο κατηγορίες πολιτών· η ιστορία χρειάζεται και τα δυο ρεύματα.

[Ε. Π. Παπανούτσος, Πρακτική Φιλοσοφία, απόσπασμα από το κεφάλαιο «Τα γερατειά», σσ. 174-175, Αθήνα, 2008, εκδ. Νόηση]

ΚΕΙΜΕΝΟ 3

Ο Ανδρέας Εμπειρίκος στο ποίημά του «Ποιος ζει και ποιος πεθαίνει» συνδέει τη ζωή με τη χαρά και την αγωνιστικότητα.

Αρκεί. Χτύπα τη θλίψη καταγής Και πέταξε το μαράζι στα σκουπίδια. Πρέπει να πολεμήσης να χαρής Κι ακόμα να χαρής Κι όχι να πίνης ξύδι -όποιος κι αν στο δίνει Τώρα σου πρέπει μέλι κι ένα ποτήρι γιομάτο «δε με μέλλει»¹ Ορθό-κοφτό σαν βλύσμα² κραυγής γλάρου Πρέπει να γυμνωθής Κι αν στολιστής να στολιστής με αχάτη³. Πρέπει να νιώσης όλες τις ηδονές που σε τραβάνε Μα πρώτα πρέπει να ανασάνης μπροστά στον ήλιο Κι αφού λυτρώσεις στην ψυχή σου τον οίστρο⁴ του βαρβάρου Έβγα στο δρόμο. Κ' εκεί, Προ πάντων, Μην φοβηθείς το πάτημά σου.

«δε με μέλλει»: δεν με νοιάζει, δεν με ενδιαφέρει
βλύσμα: εκρηκτικός ήχος (μτφ.) (από το ρ. βλύζω: αναβλύζω, ξεπηδώ ορμητικά)
ο αχάτης: ημιπολύτιμος πολύχρωμος λίθος
ο οίστρος: κατάσταση ψυχικής και πνευματικής έξαρσης

[Α. Εμπειρίκος, 1934 • Προϊστορία ή Καταγωγή, εκδ. Άγρα, Αθήνα 2014, διατηρήθηκε η ορθογραφία του ποιήματος].

Θέμα Α

Α1 σύνοψη 70-80 λέξεων για τους λόγους υπογεννητικότητας 14/20

Τι ζητούσε το φύλλο

Α1. Να συνοψίσετε σε 70-80 λέξεις τους λόγους στους οποίους, σύμφωνα με το Κείμενο 1, οφείλεται η υπογεννητικότητα.

Μονάδες 20

ελλιπής τεκμηρίωση

Τι απάντησε

Σύμφωνα με το Κείμενο 1, η υπογεννητικότητα οφείλεται αρχικά σε οικονομικούς παράγοντες, όπως η ακρίβεια, η εργασιακή επισφάλεια, το υψηλό κόστος στέγασης και η ανεπαρκής κρατική στήριξη προς τους γονείς. Επίσης, δυσκολεύει ο συνδυασμός καριέρας και οικογένειας, ιδιαίτερα για τις γυναίκες. Ωστόσο, το φαινόμενο συνδέεται πλέον και με βαθύτερες αλλαγές στις ανθρώπινες σχέσεις, στην ψηφιακή εποχή, καθώς και με την αβεβαιότητα των νέων μέσα σε μια περίοδο πολλαπλών κρίσεων.

Πώς βαθμολογήθηκε

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ: παρουσίαση των βασικών θεματικών αξόνων του Κειμένου 1 ως προς τους λόγους της υπογεννητικότητας (οικονομικοί-κοινωνικοί παράγοντες· μετάβαση από την οικονομική εξήγηση στην κρίση των σχέσεων και στην υπαρξιακή αβεβαιότητα της «πολυκρίσης»· ρόλος των smartphones και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης) μαζί με τις σημαντικές συμπληρωματικές πληροφορίες, εντός του ορίου των λέξεων. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 8-9 και οι τρεις άξονες με τις ουσιώδεις πτυχές τους· 6-7 και οι τρεις άξονες αλλά με έναν υπανάπτυκτο ή με απώλεια σημαντικών συμπληρωματικών πληροφοριών· 4-5 μόνο δύο άξονες· 2-3 ένας άξονας ή παράθεση δευτερευουσών λεπτομερειών στη θέση των αξόνων· 0-1 απουσία ή περιεχόμενο άσχετο με το ζητούμενο (π.χ. συνολική περίληψη του κειμένου αντί για τους λόγους). 5/9
ΟΡΓΑΝΩΣΗ: αξιοποίηση τεχνικών πύκνωσης και παράφρασης (γενίκευση, αναδιατύπωση) και παρουσίαση των στοιχείων με λογική σειρά-αλληλουχία, συνεκτικότητα και συνοχή, με κατάλληλες διαρθρωτικές λέξεις/φράσεις. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 6-7 πλήρης αναδιατύπωση με προσωπικό λόγο, γενικεύσεις εκεί που το κείμενο απαριθμεί, συνεχής και συνεκτική ροή· 4-5 πύκνωση κατά βάση επιτυχής αλλά με περιορισμένες ή επαναλαμβανόμενες διαρθρωτικές λέξεις ή τοπικές ανακολουθίες στη σειρά· 2-3 σημαντική εξάρτηση από τη διατύπωση του κειμένου ή παράταξη προτάσεων χωρίς συνδέσεις· 0-1 συρραφή αυτούσιων χωρίων χωρίς οργάνωση. 5/7
ΓΛΩΣΣΑ: κατάλληλα λεξιλογικά στοιχεία διατυπωμένα με σαφήνεια και ακρίβεια ώστε να επιτυγχάνεται η κατανόηση, ορθότητα γραμματικών και συντακτικών δομών, ορθογραφία και στίξη. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 4 σαφής, ακριβής και ορθή διατύπωση σε όλη την έκταση· 3 μεμονωμένα λάθη ή αδόκιμες επιλογές που δεν εμποδίζουν την κατανόηση· 2 συχνά γραμματικά/συντακτικά ή ορθογραφικά λάθη και ασάφειες σε επιμέρους σημεία· 0-1 λάθη που δυσχεραίνουν σοβαρά την κατανόηση. 4/4

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

69 λέξεις (εντός ανοχής). Αποδίδονται πλήρως ο οικονομικός άξονας και, συνοπτικά, η μετάβαση στην κρίση των σχέσεων/υπαρξιακή αβεβαιότητα, αλλά απουσιάζει εντελώς ο τρίτος άξονας (smartphones - μέσα κοινωνικής δικτύωσης - εξιδανικευμένα πρότυπα - μοναξιά), που είναι κεντρικός στο Κείμενο 1. Η πύκνωση είναι επιτυχής, όμως ο κατάλογος των οικονομικών αιτίων μεταφέρεται σχεδόν αυτούσιος χωρίς γενίκευση. Γλώσσα ορθή και σαφής.

Θέμα Β

Β1 αντιστοίχιση Στήλης Α με Στήλη Β 15/15

Τι ζητούσε το φύλλο

Β1. Να γράψετε στο τετράδιό σας δίπλα στον αριθμό της Στήλης Α το γράμμα από τη Στήλη Β που αντιστοιχεί στην ορθή απάντηση, με βάση το περιεχόμενο των Κειμένων 1 και 2 (χωρίς αναφορά σε χωρία του κειμένου):

Στήλη Α	Στήλη Β
1. Στην πρώτη παράγραφο του Κειμένου 1 υποστηρίζεται ότι	α. η πλειονότητα των αναπτυγμένων χωρών εμφανίζει μηδενική γεννητικότητα. β. τα περισσότερα κράτη, ανεξαρτήτως βαθμού ανάπτυξης, βρίσκονται κάτω από το «όριο αναπλήρωσης».
2. Στη δεύτερη παράγραφο του Κειμένου 1 υποστηρίζεται ότι οι παραδοσιακές οικονομικές ερμηνείες της υπογεννητικότητας θεωρούνται πλέον ανεπαρκείς, επειδή	α. οι κυβερνήσεις έχουν ήδη επιλύσει τα οικονομικά προβλήματα των νέων ζευγαριών. β. το φαινόμενο συνδέεται πλέον και με βαθύτερες μεταβολές στις ανθρώπινες σχέσεις και στις κοινωνικές αντιλήψεις.
3. Στην τρίτη παράγραφο του Κειμένου 1 τα smartphones και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης συνδέονται με τη δημογραφική κρίση, επειδή	α. συντελούν στην καλλιέργεια εξιδανικευμένων προτύπων και στην αύξηση της μοναξιάς και της κοινωνικής απομόνωσης. β. ενισχύουν την πρόσβαση των νέων σε εκπαιδευτικό υλικό για την οικογένεια.
4. Στο Κείμενο 2 υποστηρίζεται ότι	α. η ιστορία έχει ανάγκη και τα νιάτα και τα γηρατειά. β. τα γηρατειά και τα νιάτα υπονομεύουν την πρόοδο.
5. Σύμφωνα με το Κείμενο 2, ο συγγραφέας υποστηρίζει ότι	α. οι άνθρωποι μπορεί να είναι προοδευτικοί ανεξαρτήτως της ηλικίας τους. β. τα γηρατειά είναι πάντα συντηρητικά.

Μονάδες 15

Τι απάντησε

β

β

α

α

α

Πώς βαθμολογήθηκε

Ορθή αντιστοίχιση της πρότασης 1 (πρώτη παράγραφος Κειμένου 1) με το γράμμα της Στήλης Β. 3/3
Ορθή αντιστοίχιση της πρότασης 2 (δεύτερη παράγραφος Κειμένου 1) με το γράμμα της Στήλης Β. 3/3
Ορθή αντιστοίχιση της πρότασης 3 (τρίτη παράγραφος Κειμένου 1) με το γράμμα της Στήλης Β. 3/3
Ορθή αντιστοίχιση της πρότασης 4 (Κείμενο 2) με το γράμμα της Στήλης Β. 3/3
Ορθή αντιστοίχιση της πρότασης 5 (Κείμενο 2) με το γράμμα της Στήλης Β. 3/3

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Και οι πέντε αντιστοιχίσεις (β, β, α, α, α) συμφωνούν με τις λύσεις αναφοράς.

Β2α αίτιο, δύο αποτελέσματα και πρόθεση συντάκτριας 6/6

Τι ζητούσε το φύλλο · ολόκληρο το Β2

Β2. α. Η τρίτη παράγραφος του Κειμένου 1 («Προς επίρρωση…πανεπιστημιακή εκπαίδευση») αναπτύσσεται με τον τρόπο του αιτίου-αποτελέσματος. Να επισημάνετε το αίτιο και δύο από τα αποτελέσματα (μονάδες 3) και να δηλώσετε ποια πρόθεση της συντάκτριας εξυπηρετεί η συγκεκριμένη επιλογή (μονάδες 3).

β. Στο Κείμενο 2 να γράψετε τι δηλώνουν οι έντονα υπογραμμισμένες λέξεις Γιατί (το πρώτο του κειμένου) και λοιπόν, κάνοντας αναφορά στα νοήματα που αυτές συνδέουν σε κάθε περίπτωση (μονάδες 4).

Μονάδες 10

Τι απάντησε

Το αίτιο είναι η χρήση των smartphones και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, σε συνδυασμό με τον τρόπο που αυτά επηρεάζουν την αλληλεπίδραση των νέων. Δύο αποτελέσματα είναι: α) καλλιεργούνται εξιδανικευμένα πρότυπα σχέσεων, εμφάνισης και επιτυχίας και β) αυξάνονται η μοναξιά, η κοινωνική απομόνωση και η ψυχολογική δυσφορία.
Με αυτή την επιλογή η συντάκτρια επιδιώκει να δείξει με σαφήνεια και πειστικότητα ότι η δημογραφική κρίση δεν είναι μόνο οικονομικό ζήτημα, αλλά συνδέεται αιτιακά με τις σύγχρονες τεχνολογικές και κοινωνικές συνθήκες.

Πώς βαθμολογήθηκε

Επισήμανση του αιτίου και δύο αποτελεσμάτων στην τρίτη παράγραφο του Κειμένου 1 («Προς επίρρωση…πανεπιστημιακή εκπαίδευση»), με σαφή αναφορά στα αντίστοιχα σημεία του κειμένου. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 3 σαφής δήλωση του αιτίου και δύο διακριτών αποτελεσμάτων· 2 αίτιο και ένα μόνο αποτέλεσμα, ή δύο αποτελέσματα χωρίς ρητή δήλωση του αιτίου· 1 μόνο ένα από τα τρία στοιχεία ή σύγχυση αιτίου-αποτελέσματος· 0 απλή αντιγραφή της παραγράφου χωρίς διάκριση των όρων. 3/3
Δήλωση της πρόθεσης της συντάκτριας την οποία εξυπηρετεί η επιλογή του τρόπου ανάπτυξης με αίτιο-αποτέλεσμα. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 3 διατύπωση συγκεκριμένης πρόθεσης συνδεδεμένης με τα δεδομένα της παραγράφου· 2 εύστοχη αλλά γενικόλογη πρόθεση, χωρίς σύνδεση με το περιεχόμενο της παραγράφου· 1 απλή επανάληψη του περιεχομένου ή περιγραφή του τρόπου ανάπτυξης αντί για πρόθεση· 0 απουσία ή άσχετη απάντηση. 3/3

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Σαφής δήλωση του αιτίου (χρήση smartphones/ΜΚΔ) και δύο διακριτών αποτελεσμάτων με αναφορά στα χωρία. Η πρόθεση (τεκμηρίωση-πειθώ ότι η δημογραφική κρίση δεν είναι μόνο οικονομικό ζήτημα) συνδέεται με τα δεδομένα της παραγράφου.

Β2β τι δηλώνουν οι λέξεις Γιατί και λοιπόν 4/4

Τι ζητούσε το φύλλο · ολόκληρο το Β2

Μονάδες 10

Τι απάντησε

Το πρώτο «Γιατί» δηλώνει αιτιολόγηση και συνδέει την προηγούμενη γενική διαπίστωση για τους νέους με την εξήγηση ότι υπάρχουν και νέοι συντηρητικοί, άρα η ηλικία δεν καθορίζει απόλυτα τη στάση τους.
Το «λοιπόν» δηλώνει συμπέρασμα και συνδέει την ύπαρξη και των δύο κατηγοριών, νέων και γέρων, με το συμπέρασμα ότι τα δύο στρατόπεδα υπάρχουν και είναι αναγκαία για την κοινωνία.

Πώς βαθμολογήθηκε

Δήλωση του τι εκφράζει η υπογραμμισμένη λέξη «Γιατί» (το πρώτο του Κειμένου 2) ΚΑΙ αναφορά στα νοήματα που συνδέει. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 2 ορθή λογική σχέση και ρητή αναφορά και στα δύο συνδεόμενα νοήματα· 1 ορθή σχέση χωρίς αναφορά στα νοήματα, ή σωστή αναφορά στα νοήματα με ασαφή ονομασία της σχέσης· 0 λανθασμένη σχέση ή απουσία. 2/2
Δήλωση του τι εκφράζει η υπογραμμισμένη λέξη «λοιπόν» ΚΑΙ αναφορά στα νοήματα που συνδέει. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 2 ορθή λογική σχέση και ρητή αναφορά και στα δύο συνδεόμενα νοήματα· 1 ορθή σχέση χωρίς αναφορά στα νοήματα, ή σωστή αναφορά στα νοήματα με ασαφή ονομασία της σχέσης· 0 λανθασμένη σχέση ή απουσία. 2/2

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Ορθές λογικές σχέσεις (αιτιολόγηση, συμπέρασμα) με ρητή αναφορά και στα δύο συνδεόμενα νοήματα σε κάθε περίπτωση.

Β3 λειτουργία τριών γλωσσικών επιλογών στο Κείμενο 2 10/10

Τι ζητούσε το φύλλο

Β3. Στο Κείμενο 2 να εξηγήσετε τη λειτουργία των παρακάτω γλωσσικών επιλογών:

το ασύνδετο σχήμα: «Λέγεται συνήθως…συμβιβασμούς·» (μονάδες 4),
το πρώτο πληθυντικό πρόσωπο: «Μπορούμε…προσδιορίζομε» (μονάδες 2) και
τη συνυποδήλωση/μεταφορά: «ανθρώπους που διαρκώς καλπάζουν ορμητικά προς τα εμπρός» (μονάδες 4).

Μονάδες 10

Τι απάντησε

Το ασύνδετο σχήμα στο «Λέγεται συνήθως… συμβιβασμούς·» δίνει ζωντάνια, ρυθμό και έμφαση στις αντιθετικές ιδιότητες που αποδίδονται στα νιάτα. Παράλληλα, παρουσιάζει συγκεντρωμένα και παραστατικά τις κοινές αντιλήψεις, ώστε να προετοιμάσει την ανατροπή τους που ακολουθεί.

Το πρώτο πληθυντικό πρόσωπο στο «Μπορούμε… προσδιορίζομε» δημιουργεί αίσθηση συλλογικότητας και συμμετοχής του αναγνώστη στη σκέψη του συγγραφέα. Έτσι, ο λόγος γίνεται πιο οικείος, πειστικός και καθολικός.

Η μεταφορά «ανθρώπους που διαρκώς καλπάζουν ορμητικά προς τα εμπρός» αποδίδει παραστατικά τους υπερβολικά ριζοσπαστικούς νέους. Το ρήμα «καλπάζουν» παραπέμπει σε ασταμάτητη, βιαστική και ίσως ανεξέλεγκτη κίνηση, άρα υποδηλώνει ότι η μονομερής προσκόλληση στην πρόοδο μπορεί να γίνει επικίνδυνη και άκριτη.

Πώς βαθμολογήθηκε

Εξήγηση της λειτουργίας του ασύνδετου σχήματος («Λέγεται συνήθως…συμβιβασμούς·») σε σύνδεση με το νόημα του συγκεκριμένου χωρίου. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 4 δύο τουλάχιστον λειτουργίες (π.χ. πυκνότητα-ταχύτητα λόγου, έμφαση, ζωντάνια-παραστατικότητα) τεκμηριωμένες με το χωρίο· 3 μία λειτουργία τεκμηριωμένη και μία απλώς κατονομασμένη· 2 μία λειτουργία σωστά κατονομασμένη χωρίς σύνδεση με το περιεχόμενο του χωρίου· 1 γενικόλογη διατύπωση χωρίς καμία σύνδεση· 0 απουσία ή λανθασμένη αναγνώριση. 4/4
Εξήγηση της λειτουργίας του α΄ πληθυντικού προσώπου («Μπορούμε…προσδιορίζομε»). ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 2 λειτουργία (π.χ. συμμετοχή-οικείωση του αναγνώστη, καθολικότητα της διαπίστωσης, άμβλυνση της υποκειμενικότητας) συνδεδεμένη με το χωρίο· 1 ονομασία της λειτουργίας χωρίς σύνδεση με το περιεχόμενο· 0 απουσία ή λανθασμένη αναγνώριση. 2/2
Εξήγηση της λειτουργίας της συνυποδήλωσης/μεταφοράς («ανθρώπους που διαρκώς καλπάζουν ορμητικά προς τα εμπρός»): ερμηνεία της εικόνας ΚΑΙ λειτουργία της στο κείμενο. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 4 ερμηνεία του μεταφορικού περιεχομένου και λειτουργία (παραστατικότητα, αξιολογική-συναισθηματική χροιά) συνδεδεμένες με το νόημα της παραγράφου· 3 ερμηνεία επαρκής αλλά λειτουργία γενικόλογη· 2 μόνο ερμηνεία ή μόνο λειτουργία· 1 απλή διαπίστωση ότι πρόκειται για μεταφορά· 0 απουσία ή λανθασμένη αναγνώριση. 4/4

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Δίνονται δύο και πλέον λειτουργίες για το ασύνδετο (ρυθμός, έμφαση, πυκνή παρουσίαση των κοινών αντιλήψεων) συνδεδεμένες με το χωρίο — μικρή αστοχία ο χαρακτηρισμός «αντιθετικές ιδιότητες», που δεν μειώνει τη λειτουργικότητα της απάντησης. Το α΄ πληθυντικό συνδέεται με συλλογικότητα/καθολικότητα/οικείωση. Η μεταφορά ερμηνεύεται (ασταμάτητη, ανεξέλεγκτη κίνηση) με σαφή αξιολογική λειτουργία.

Θέμα Γ

Γ1 προτροπές ποιητικού υποκειμένου με τρεις δείκτες και ανταπόκριση 7/15

Τι ζητούσε το φύλλο

Γ1. Ποιες είναι οι προτροπές του ποιητικού υποκειμένου προς τον αναγνώστη/την αναγνώστρια; Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας με τρεις (3) διαφορετικούς μεταξύ τους κειμενικούς δείκτες από το ποίημα. Πώς θα ανταποκρινόσουν εσύ στο κάλεσμα αυτό του ποιητικού υποκειμένου; (150-200 λέξεις)

Μονάδες 15

ελλιπής τεκμηρίωση

Τι απάντησε

Το ποιητικό υποκείμενο προτρέπει τον αναγνώστη να αποτινάξει τη θλίψη, το μαράζι και τη μιζέρια και να στραφεί στη χαρά, στη δράση και στην ελευθερία. Αυτό φαίνεται από εκφράσεις όπως «Χτύπα τη θλίψη καταγής», «πέταξε το μαράζι στα σκουπίδια» και «Πρέπει να πολεμήσης να χαρής». Επίσης, τον καλεί να απορρίψει την αδιαφορία και την παθητικότητα, όπως δείχνει το «τώρα σου πρέπει μέλι» και το «Μην φοβηθείς το πάτημά σου». Τέλος, τον ωθεί να ζήσει ολοκληρωμένα, να ανασάνει «μπροστά στον ήλιο» και να βγει «στο δρόμο», δηλαδή να συμμετάσχει ενεργά στη ζωή.

Αν άκουγα αυτό το κάλεσμα, θα προσπαθούσα να αντιμετωπίζω τις δυσκολίες με περισσότερη αισιοδοξία και θάρρος. Θα επεδίωκα να μη μένω κλεισμένος στον φόβο ή στην απογοήτευση, αλλά να αξιοποιώ τις δυνατότητές μου, να χαίρομαι τις μικρές και μεγάλες στιγμές και να ζω πιο ουσιαστικά και ελεύθερα.

Πώς βαθμολογήθηκε

Κατανόηση και ερμηνεία του βασικού ζητουμένου: ποιες είναι οι προτροπές του ποιητικού υποκειμένου προς τον αναγνώστη/την αναγνώστρια, σε σύνδεση με το συναισθηματικό κλίμα του ποιήματος. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 3 οι προτροπές διατυπωμένες ως συνεκτικό μήνυμα και αναφορά στο συναισθηματικό κλίμα· 2 ορθές προτροπές αλλά αποσπασματικά ή χωρίς αναφορά στο κλίμα· 1 απλή παράφραση στίχων χωρίς ερμηνευτική διατύπωση· 0 απουσία ή απάντηση άσχετη με το ζητούμενο. 2/3
Αξιοποίηση τριών (3) διαφορετικών μεταξύ τους κειμενικών δεικτών (γλώσσα, τεχνική, ύφος, εκφραστικά σχήματα κ.ά.) για την ανάδειξη των προτροπών και του συναισθηματικού κλίματος. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ ανά δείκτη (3 μονάδες × 3 δείκτες): 1 μονάδα για την ονομασία του δείκτη και την παράθεση του σχετικού χωρίου, +2 μονάδες για την επιτυχή σύνδεσή του με το θέμα-ζητούμενο (+1 μόνο, αν η σύνδεση είναι υπαρκτή αλλά γενικόλογη). Δείκτης που μόνο κατονομάζεται χωρίς χωρίο, ή χωρίο χωρίς ονομασία δείκτη: 0-1 μονάδα. Δείκτες πέραν των τριών δεν προσαυξάνουν τη βαθμολογία. 3/9
Αναγνωστική ανταπόκριση: απάντηση στο δεύτερο ζητούμενο («Πώς θα ανταποκρινόσουν εσύ…») με προσωπική τοποθέτηση και τεκμηριωμένη παράθεση απόψεων. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 3 σαφής προσωπική τοποθέτηση, τεκμηριωμένη ή/και βιωματική, σε συνάρτηση με το κάλεσμα του ποιητικού υποκειμένου· 2 τοποθέτηση σαφής αλλά χωρίς επαρκή τεκμηρίωση· 1 γενικόλογη διατύπωση αποκομμένη από το ποίημα· 0 απουσία απάντησης στο δεύτερο ζητούμενο. 2/3

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

138 λέξεις (εντός της ανοχής του -10%). Οι προτροπές αποδίδονται ορθά ως συνεκτικό μήνυμα, χωρίς όμως αναφορά στο συναισθηματικό κλίμα. Κρίσιμη έλλειψη: δεν κατονομάζεται ΚΑΝΕΝΑΣ κειμενικός δείκτης (προστακτική/β΄ ενικό, επανάληψη του «πρέπει», αντίθεση μέλι-ξύδι, μεταφορά) — παρατίθενται μόνο χωρία ως «εκφράσεις», οπότε σύμφωνα με τη ρουμπρίκα κάθε παράθεση χωρίς ονομασία δείκτη πιστώνεται με 1 μονάδα. Η ανταπόκριση είναι σαφής αλλά γενικόλογη, χωρίς βιωματική ή επιχειρηματολογική τεκμηρίωση. Αυξημένη αβεβαιότητα λόγω υποκειμενικότητας της κρίσης.

Θέμα Δ

Δ1 άρθρο 350-400 λέξεων για μοναξιά και συνεργασία γενεών 24/30

Τι ζητούσε το φύλλο

Δ1. Αξιοποιώντας δημιουργικά ιδέες από τα Κείμενα αναφοράς 1 και 2, σε ένα άρθρο 350-400 λέξεων που θα αναρτηθεί στη σχολική εφημερίδα:

α) να εξηγήσετε για ποιους λόγους, κατά τη γνώμη σας, αυξάνονται τα επίπεδα μοναξιάς στην εποχή μας και

β) να προτείνετε τρόπους με τους οποίους θα μπορούσαν να συνεργάζονται οι νέοι με τους ανθρώπους της τρίτης ηλικίας, ώστε να θεραπευτεί η μοναξιά και των δύο γενεών.

Μονάδες 30

ελλιπής τεκμηρίωση

Τι απάντησε

Στη σημερινή εποχή η μοναξιά μοιάζει να έχει πάρει διαστάσεις κοινωνικού φαινομένου. Δεν αφορά μόνο τους ηλικιωμένους, αλλά και πολλούς νέους που, παρότι βρίσκονται διαρκώς «συνδεδεμένοι», νιώθουν πιο απομονωμένοι από ποτέ. Ποιοι είναι οι λόγοι αυτής της αντίφασης;

Πρώτα απ’ όλα, η ψηφιακή ζωή έχει αλλάξει ριζικά τον τρόπο επικοινωνίας. Τα κοινωνικά δίκτυα προσφέρουν γρήγορη επαφή, όμως συχνά αντικαθιστούν τη βαθιά ανθρώπινη σχέση με επιφανειακές αλληλεπιδράσεις. Παράλληλα, προβάλλουν εξιδανικευμένες εικόνες επιτυχίας, ομορφιάς και ευτυχίας, δημιουργώντας συγκρίσεις, ανασφάλεια και αίσθημα ανεπάρκειας. Έτσι, αντί να ενώνουν, πολλές φορές απομακρύνουν τους ανθρώπους μεταξύ τους.

Επιπλέον, η εποχή μας χαρακτηρίζεται από αβεβαιότητα: οικονομική πίεση, εργασιακή επισφάλεια, στεγαστικό πρόβλημα και γενικότερη κοινωνική αστάθεια. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, οι νέοι δυσκολεύονται να δημιουργήσουν σταθερές σχέσεις και να σχεδιάσουν το μέλλον τους. Η μοναξιά, λοιπόν, δεν είναι μόνο προσωπικό βίωμα, αλλά και αποτέλεσμα ενός κόσμου που ευνοεί την απομόνωση.

Απέναντι σε αυτή την πραγματικότητα, η συνεργασία νέων και ανθρώπων της τρίτης ηλικίας μπορεί να λειτουργήσει θεραπευτικά και για τις δύο πλευρές. Οι νέοι μπορούν να προσφέρουν στους ηλικιωμένους ψηφιακή βοήθεια, συντροφιά και συμμετοχή σε δράσεις του σχολείου ή της γειτονιάς. Από την άλλη, οι μεγαλύτεροι μπορούν να μεταδώσουν εμπειρία, μνήμη, αξίες και ψυχραιμία. Κοινές δραστηριότητες, όπως εθελοντισμός, αφηγήσεις ζωής, εργαστήρια δεξιοτήτων, πολιτιστικές εκδηλώσεις και διαγενεακά προγράμματα, μπορούν να χτίσουν γέφυρες επικοινωνίας.

Έτσι, η μοναξιά υποχωρεί όταν οι γενιές συναντιούνται ουσιαστικά. Γιατί τότε ο ένας δεν βλέπει στον άλλον έναν «ξένο», αλλά έναν συνοδοιπόρο στη ζωή.

Πώς βαθμολογήθηκε

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ: ανταπόκριση και στις δύο πτυχές του θέματος (α΄ λόγοι αύξησης της μοναξιάς στην εποχή μας, β΄ τρόποι συνεργασίας νέων και ανθρώπων της τρίτης ηλικίας), με δημιουργική αξιοποίηση βασικών ιδεών/εννοιών των Κειμένων αναφοράς 1 και 2 και επίτευξη του επικοινωνιακού στόχου (να πείσει, να προβληματίσει, να ευαισθητοποιήσει). ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: αρκούν 3 ολοκληρωμένα στοιχεία-επιχειρήματα σε κάθε ζητούμενο (6+6=12), δηλαδή 2 μονάδες ανά ολοκληρωμένο επιχείρημα (θέση + ανάπτυξη με τεκμηρίωση, παράδειγμα ή αιτιολόγηση)· 1 μονάδα για επιχείρημα που απλώς κατονομάζεται χωρίς ανάπτυξη· 0 για στοιχείο άσχετο με το ζητούμενο ή για επανάληψη ήδη βαθμολογημένου. Ζητούμενο που δεν θίγεται καθόλου μηδενίζει τις αντίστοιχες 6 μονάδες. 10/12
ΟΡΓΑΝΩΣΗ: συνοχή, παραγραφοποίηση και διαρθρωτικές λέξεις· αξιοποίηση των χαρακτηριστικών του επικοινωνιακού πλαισίου και του είδους-τύπου του κειμένου (άρθρο για σχολική εφημερίδα: τίτλος, ύφος, σχέση πομπού-δέκτη)· επιτυχής μετασχηματισμός των στοιχείων των κειμένων αναφοράς. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 9-10 σαφής δομή εισαγωγής-κύριου μέρους-επιλόγου, παράγραφοι με θεματική περίοδο και ανάπτυξη, εύστοχες διαρθρωτικές λέξεις, πλήρης τήρηση των συμβάσεων του άρθρου, δημιουργικός μετασχηματισμός των κειμένων αναφοράς· 7-8 δομή σαφής με μία-δύο αδυναμίες (π.χ. απουσία τίτλου, μονότονες διαρθρωτικές λέξεις, ανισομερείς παράγραφοι)· 5-6 στοιχειώδης παραγραφοποίηση, το κειμενικό είδος δηλώνεται τυπικά χωρίς να αξιοποιείται, ελάχιστος μετασχηματισμός των κειμένων αναφοράς· 3-4 χαλαρή αλληλουχία ή απουσία διακριτών παραγράφων, αυτούσια μεταφορά χωρίων· 0-2 απουσία οργάνωσης. 7/10
ΓΛΩΣΣΑ: το εύρος και ο βαθμός ορθότητας των γραμματικών και συντακτικών δομών και των λεξιλογικών στοιχείων, καθώς και η ορθογραφία και η στίξη. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 7-8 ποικιλία ορθών δομών, εύστοχο λεξιλόγιο κατάλληλο για το ύφος του άρθρου, ελάχιστα λάθη ορθογραφίας/στίξης· 5-6 ορθές αλλά απλές και επαναλαμβανόμενες δομές, επαρκές λεξιλόγιο, μεμονωμένα λάθη· 3-4 επαναλαμβανόμενα γραμματικά/συντακτικά λάθη, φτωχό ή ακατάλληλο για το είδος λεξιλόγιο, συχνά λάθη στίξης-ορθογραφίας· 1-2 λάθη που δυσχεραίνουν την κατανόηση· 0 ακατανόητη διατύπωση. 7/8

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Έκταση περίπου 250 λέξεις, δηλαδή έλλειψη πολύ πάνω από το 10% του κάτω ορίου (315) — κοστίζει στο περιεχόμενο και στην οργάνωση. Α΄ ζητούμενο: τρία επαρκώς αναπτυγμένα στοιχεία (ψηφιακή επιφανειακή επικοινωνία, εξιδανικευμένα πρότυπα-συγκρίσεις, κοινωνικοοικονομική αβεβαιότητα) με δημιουργικό μετασχηματισμό ιδεών του Κειμένου 1 (6/6). Β΄ ζητούμενο: δύο αναπτυγμένες προτάσεις (ψηφιακή βοήθεια-συντροφιά, μετάδοση εμπειρίας/αξιών) και μία απλή απαρίθμηση δράσεων χωρίς ανάπτυξη (4/6). Οργάνωση: σαφής δομή, εύστοχες διαρθρωτικές λέξεις και ρητορική ερώτηση, όμως λείπει τίτλος του άρθρου και η αξιοποίηση του Κειμένου 2 είναι υπολανθάνουσα. Γλώσσα ορθή, με ποικιλία δομών και εύστοχο λεξιλόγιο.