Πανελλαδικές 2026 → Νεοελληνική Γλώσσα & Λογοτεχνία → Claude Opus 4.8

Claude Opus 4.8 · Νεοελληνική Γλώσσα & Λογοτεχνία

Anthropic · κυκλοφορία Μάιος 2026 · εξέταση 29 Μαΐου 2026 · 7 υποερωτήματα

18,894,0 / 100

Έχασε μονάδες σε 3 από τα 7 υποερωτήματα. Αυτά είναι ήδη ανοιχτά παρακάτω· κάθε άλλη γραμμή ανοίγει με κλικ στην απάντηση και στα σκέλη της.

Το υλικό που συνόδευε ολόκληρο το φύλλο — κοινό για κάθε υποερώτημα, γι' αυτό στέκει εδώ μία φορά αντί να επαναλαμβάνεται παρακάτω.

Υπόμνημα συμβολισμού

Πριν από τα θέματα, πώς διαβάζονται τα σύμβολα αυτού του φύλλου. Δεν περιέχει καμία πληροφορία για τη λύση.

Το κείμενο είναι μεταγραφή του έντυπου φύλλου θεμάτων. Όπου το πρωτότυπο είχε στοίχιση, πλαίσια ή έμφαση, εδώ υπάρχει markdown ή HTML:   σημαίνει αλλαγή γραμμής, … υπογράμμιση, … εκθέτη, … δείκτη. Είναι μορφοποίηση, δεν είναι μέρος της εκφώνησης.
Οι δείκτες γράφονται άλλοτε με Unicode (Ε₁), άλλοτε με HTML (Μ_Α), άλλοτε με κάτω παύλα (V_ισ.). Και οι τρεις μορφές σημαίνουν το ίδιο πράγμα: δείκτης.

Η κεφαλίδα του φύλλου

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 29 ΜΑΪΟΥ 2026 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5)

ΚΕΙΜΕΝΟ 1

Μια παγκόσμια σύγχρονη κρίση μοναξιάς

Μια δομική αλλαγή συντελείται σχεδόν παντού, ταυτόχρονα. Για πρώτη φορά στη σύγχρονη ιστορία, η πλειονότητα των κρατών, αναπτυγμένων και αναπτυσσόμενων, βρίσκεται κάτω από το «όριο αναπλήρωσης» των 2,1 παιδιών ανά γυναίκα, προκειμένου ένας πληθυσμός να διατηρείται δημογραφικά σταθερός χωρίς μετανάστευση. Σε 66 χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, ο μέσος όρος είναι τώρα πιο κοντά στο 1. Σε άλλες, πλησιάζει όλο και πιο επικίνδυνα το μηδέν.

Εδώ και χρόνια, πολιτικοί και αναλυτές αντιμετωπίζουν την υπογεννητικότητα ως πρόβλημα πρωτίστως οικονομικής φύσης. Η ακρίβεια, η εργασιακή επισφάλεια, το υψηλό κόστος στέγασης, η ελλιπής κρατική στήριξη προς τους γονείς και η δυσκολία συνδυασμού καριέρας και οικογένειας -ιδίως για τις γυναίκες- θεωρούνται οι βασικές αιτίες. Όμως, πλέον δεν αρκούν για να εξηγήσουν τις παγκόσμιες διαστάσεις του φαινομένου. Δημογράφοι επισημαίνουν ότι η κρίση γεννητικότητας έχει εξελιχθεί σε κρίση των σχέσεων, με ριζική αλλαγή προτύπων και αντιλήψεων στην ψηφιακή εποχή. Στους «New York Times», η Άννα Λουί Σάσμαν, συγγραφέας και δημοσιογράφος με ειδίκευση σε θέματα φύλου, οικονομίας και αναπαραγωγής, σκιαγραφεί μια διάχυτη υπαρξιακή αβεβαιότητα στις τάξεις των νέων ενηλίκων. Συμβαίνει σε μια «εποχή πολυκρίσης», παρατηρεί, εν μέσω κλιματικής αλλαγής, γεωπολιτικής και οικονομικής αστάθειας, διεύρυνσης των ανισοτήτων και του τρόπου με τον οποίο η τεχνητή νοημοσύνη μετασχηματίζει τις κοινωνίες.

Προς επίρρωση¹ των ανωτέρω, έρευνα των «Financial Times» βάσει ανάλυσης δεδομένων -από δημογραφικά αρχεία έως αναζητήσεις στην Google- καταγράφει μια χρονική σύμπτωση της πιο πρόσφατης δημογραφικής κατάρρευσης σε πολλές χώρες με τη χρήση των smartphones. Έχουν αλλάξει τον τρόπο αλληλεπίδρασης των νέων, ενόσω τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης καλλιεργούν εξιδανικευμένα πρότυπα σχέσεων, εμφάνισης και επιτυχίας. Έτσι, δημιουργούν μη ρεαλιστικές προσδοκίες που αυξάνουν τα επίπεδα μοναξιάς, κοινωνικής απομόνωσης και ψυχολογικής δυσφορίας, αλλά και ένα αναδυόμενο ιδεολογικό χάσμα μεταξύ νέων ανδρών και γυναικών, κυρίως μεταξύ όσων δεν έχουν πανεπιστημιακή εκπαίδευση.

Στο πλαίσιο αυτό, χωρίς ουσιαστικές παρεμβάσεις, όπως υπογραμμίζει ο συντάκτης της έρευνας, Τζον Μπερν-Μέρντοχ, η γήρανση του πληθυσμού «επιβαρύνει την αύξηση της παραγωγικότητας και τη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου».

επίρρωση: ισχυροποίηση, ενίσχυση

[Μαργαρίτα Βεργολιά, εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ, 23.5.2026, ελαφρώς συντομευμένο και διασκευασμένο].

ΚΕΙΜΕΝΟ 2

[Τα νιάτα και τα γεράματα]

Λέγεται συνήθως ότι τα νιάτα είναι επαναστατικά, αγαπούν τις μεγάλες καινοτομίες, απαιτούν ριζικές λύσεις, δεν δέχονται συμβιβασμούς· και αυτό πραγματικά είναι η χάρη και η δόξα τους. Λέγεται ακόμη ότι τα γεράματα είναι κατά κανόνα συντηρητικά, ηλικία των συμβιβασμών, ότι τα χρόνια εκείνα ο άνθρωπος και στις εχθρότητες και στις συμπάθειές του είναι μαλακός· ότι δεν προσέχει τις πολύ λεπτές αποχρώσεις, βλέπει μονάχα τα βασικά χρώματα· δεν μετακινείται προς νέες καταστάσεις, άγνωστες, αδοκίμαστες ακόμη. Και τούτο είναι αληθινό, έως ένα σημείο τουλάχιστο. Μπορούμε μάλιστα με αυτά τα μέτρα να προσδιορίζομε τα γεράματα της μικρής ηλικίας και τα νιάτα της μεγάλης ηλικίας. Γιατί υπάρχουν και νέοι συντηρητικοί, συμβιβαστικοί, υποχωρητικοί, που δεν αγαπούν ό,τι πρόκειται να τους βγάλει έξω από τα καθιερωμένα. Όπως αντίθετα υπάρχουν και γέροντες ριζοσπαστικοί, που νεάζουν στις σκέψεις και στα αισθήματα, που ενθουσιάζονται για τις επαναστατικές καινοτομίες κ.τ.λ. Τα δύο λοιπόν στρατόπεδα υπάρχουν και μακάρι να διαχωρίζονται ανάλογα με την ηλικία των σταυροφόρων τους. Γιατί χρειάζονται και τα δύο· είναι απαραίτητα για την υγεία του κοινωνικού σώματος. Αλίμονο στις κοινωνίες που αποτελούνται μόνο από «νέους» (στα νεύρα και στις ιδέες) ανθρώπους που διαρκώς καλπάζουν ορμητικά προς τα εμπρός. Και αλίμονο πάλι στις κοινωνίες που είναι καμωμένες μόνο από «γέροντες» (στα μυαλά και στα χέρια) που τρέμουν κάθε μεταβολή και την καταριώνται. Ευλογημένες είναι κείνες που έχουν και τις δύο κατηγορίες πολιτών· η ιστορία χρειάζεται και τα δυο ρεύματα.

[Ε. Π. Παπανούτσος, Πρακτική Φιλοσοφία, απόσπασμα από το κεφάλαιο «Τα γερατειά», σσ. 174-175, Αθήνα, 2008, εκδ. Νόηση]

ΚΕΙΜΕΝΟ 3

Ο Ανδρέας Εμπειρίκος στο ποίημά του «Ποιος ζει και ποιος πεθαίνει» συνδέει τη ζωή με τη χαρά και την αγωνιστικότητα.

Αρκεί. Χτύπα τη θλίψη καταγής Και πέταξε το μαράζι στα σκουπίδια. Πρέπει να πολεμήσης να χαρής Κι ακόμα να χαρής Κι όχι να πίνης ξύδι -όποιος κι αν στο δίνει Τώρα σου πρέπει μέλι κι ένα ποτήρι γιομάτο «δε με μέλλει»¹ Ορθό-κοφτό σαν βλύσμα² κραυγής γλάρου Πρέπει να γυμνωθής Κι αν στολιστής να στολιστής με αχάτη³. Πρέπει να νιώσης όλες τις ηδονές που σε τραβάνε Μα πρώτα πρέπει να ανασάνης μπροστά στον ήλιο Κι αφού λυτρώσεις στην ψυχή σου τον οίστρο⁴ του βαρβάρου Έβγα στο δρόμο. Κ' εκεί, Προ πάντων, Μην φοβηθείς το πάτημά σου.

«δε με μέλλει»: δεν με νοιάζει, δεν με ενδιαφέρει
βλύσμα: εκρηκτικός ήχος (μτφ.) (από το ρ. βλύζω: αναβλύζω, ξεπηδώ ορμητικά)
ο αχάτης: ημιπολύτιμος πολύχρωμος λίθος
ο οίστρος: κατάσταση ψυχικής και πνευματικής έξαρσης

[Α. Εμπειρίκος, 1934 • Προϊστορία ή Καταγωγή, εκδ. Άγρα, Αθήνα 2014, διατηρήθηκε η ορθογραφία του ποιήματος].

Θέμα Α

Α1 σύνοψη 70-80 λέξεων για τους λόγους υπογεννητικότητας 17/20

Τι ζητούσε το φύλλο

Α1. Να συνοψίσετε σε 70-80 λέξεις τους λόγους στους οποίους, σύμφωνα με το Κείμενο 1, οφείλεται η υπογεννητικότητα.

Μονάδες 20

ελλιπής τεκμηρίωση

Τι απάντησε

Σύμφωνα με το Κείμενο 1, η υπογεννητικότητα αποδίδεται αρχικά σε οικονομικούς λόγους: την ακρίβεια, την εργασιακή επισφάλεια, το υψηλό κόστος στέγασης, την ελλιπή κρατική στήριξη και τη δυσκολία συνδυασμού καριέρας και οικογένειας, ιδίως για τις γυναίκες. Ωστόσο, το φαινόμενο συνδέεται πλέον με βαθύτερη κρίση των σχέσεων και μια υπαρξιακή αβεβαιότητα εν μέσω πολυκρίσης. Καθοριστικός είναι ο ρόλος των smartphones και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, που καλλιεργούν εξιδανικευμένα πρότυπα, αυξάνουν τη μοναξιά, την απομόνωση και το ιδεολογικό χάσμα μεταξύ των φύλων.

Πώς βαθμολογήθηκε

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ: παρουσίαση των βασικών θεματικών αξόνων του Κειμένου 1 ως προς τους λόγους της υπογεννητικότητας (οικονομικοί-κοινωνικοί παράγοντες· μετάβαση από την οικονομική εξήγηση στην κρίση των σχέσεων και στην υπαρξιακή αβεβαιότητα της «πολυκρίσης»· ρόλος των smartphones και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης) μαζί με τις σημαντικές συμπληρωματικές πληροφορίες, εντός του ορίου των λέξεων. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 8-9 και οι τρεις άξονες με τις ουσιώδεις πτυχές τους· 6-7 και οι τρεις άξονες αλλά με έναν υπανάπτυκτο ή με απώλεια σημαντικών συμπληρωματικών πληροφοριών· 4-5 μόνο δύο άξονες· 2-3 ένας άξονας ή παράθεση δευτερευουσών λεπτομερειών στη θέση των αξόνων· 0-1 απουσία ή περιεχόμενο άσχετο με το ζητούμενο (π.χ. συνολική περίληψη του κειμένου αντί για τους λόγους). 8/9
ΟΡΓΑΝΩΣΗ: αξιοποίηση τεχνικών πύκνωσης και παράφρασης (γενίκευση, αναδιατύπωση) και παρουσίαση των στοιχείων με λογική σειρά-αλληλουχία, συνεκτικότητα και συνοχή, με κατάλληλες διαρθρωτικές λέξεις/φράσεις. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 6-7 πλήρης αναδιατύπωση με προσωπικό λόγο, γενικεύσεις εκεί που το κείμενο απαριθμεί, συνεχής και συνεκτική ροή· 4-5 πύκνωση κατά βάση επιτυχής αλλά με περιορισμένες ή επαναλαμβανόμενες διαρθρωτικές λέξεις ή τοπικές ανακολουθίες στη σειρά· 2-3 σημαντική εξάρτηση από τη διατύπωση του κειμένου ή παράταξη προτάσεων χωρίς συνδέσεις· 0-1 συρραφή αυτούσιων χωρίων χωρίς οργάνωση. 5/7
ΓΛΩΣΣΑ: κατάλληλα λεξιλογικά στοιχεία διατυπωμένα με σαφήνεια και ακρίβεια ώστε να επιτυγχάνεται η κατανόηση, ορθότητα γραμματικών και συντακτικών δομών, ορθογραφία και στίξη. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 4 σαφής, ακριβής και ορθή διατύπωση σε όλη την έκταση· 3 μεμονωμένα λάθη ή αδόκιμες επιλογές που δεν εμποδίζουν την κατανόηση· 2 συχνά γραμματικά/συντακτικά ή ορθογραφικά λάθη και ασάφειες σε επιμέρους σημεία· 0-1 λάθη που δυσχεραίνουν σοβαρά την κατανόηση. 4/4

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

80 λέξεις, εντός ορίου. Και οι τρεις άξονες παρόντες με σαφή διαδοχή («αρχικά», «Ωστόσο», «Καθοριστικός»). Ωστόσο η απαρίθμηση των οικονομικών αιτίων μεταφέρεται σχεδόν αυτούσια από το κείμενο, χωρίς τη ζητούμενη γενίκευση, γι' αυτό η οργάνωση δεν παίρνει πλήρεις μονάδες.

Θέμα Β

Β1 αντιστοίχιση Στήλης Α με Στήλη Β 15/15

Τι ζητούσε το φύλλο

Β1. Να γράψετε στο τετράδιό σας δίπλα στον αριθμό της Στήλης Α το γράμμα από τη Στήλη Β που αντιστοιχεί στην ορθή απάντηση, με βάση το περιεχόμενο των Κειμένων 1 και 2 (χωρίς αναφορά σε χωρία του κειμένου):

Στήλη Α	Στήλη Β
1. Στην πρώτη παράγραφο του Κειμένου 1 υποστηρίζεται ότι	α. η πλειονότητα των αναπτυγμένων χωρών εμφανίζει μηδενική γεννητικότητα. β. τα περισσότερα κράτη, ανεξαρτήτως βαθμού ανάπτυξης, βρίσκονται κάτω από το «όριο αναπλήρωσης».
2. Στη δεύτερη παράγραφο του Κειμένου 1 υποστηρίζεται ότι οι παραδοσιακές οικονομικές ερμηνείες της υπογεννητικότητας θεωρούνται πλέον ανεπαρκείς, επειδή	α. οι κυβερνήσεις έχουν ήδη επιλύσει τα οικονομικά προβλήματα των νέων ζευγαριών. β. το φαινόμενο συνδέεται πλέον και με βαθύτερες μεταβολές στις ανθρώπινες σχέσεις και στις κοινωνικές αντιλήψεις.
3. Στην τρίτη παράγραφο του Κειμένου 1 τα smartphones και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης συνδέονται με τη δημογραφική κρίση, επειδή	α. συντελούν στην καλλιέργεια εξιδανικευμένων προτύπων και στην αύξηση της μοναξιάς και της κοινωνικής απομόνωσης. β. ενισχύουν την πρόσβαση των νέων σε εκπαιδευτικό υλικό για την οικογένεια.
4. Στο Κείμενο 2 υποστηρίζεται ότι	α. η ιστορία έχει ανάγκη και τα νιάτα και τα γηρατειά. β. τα γηρατειά και τα νιάτα υπονομεύουν την πρόοδο.
5. Σύμφωνα με το Κείμενο 2, ο συγγραφέας υποστηρίζει ότι	α. οι άνθρωποι μπορεί να είναι προοδευτικοί ανεξαρτήτως της ηλικίας τους. β. τα γηρατειά είναι πάντα συντηρητικά.

Μονάδες 15

Τι απάντησε

1 → β 2 → β 3 → α 4 → α 5 → α

Πώς βαθμολογήθηκε

Ορθή αντιστοίχιση της πρότασης 1 (πρώτη παράγραφος Κειμένου 1) με το γράμμα της Στήλης Β. 3/3
Ορθή αντιστοίχιση της πρότασης 2 (δεύτερη παράγραφος Κειμένου 1) με το γράμμα της Στήλης Β. 3/3
Ορθή αντιστοίχιση της πρότασης 3 (τρίτη παράγραφος Κειμένου 1) με το γράμμα της Στήλης Β. 3/3
Ορθή αντιστοίχιση της πρότασης 4 (Κείμενο 2) με το γράμμα της Στήλης Β. 3/3
Ορθή αντιστοίχιση της πρότασης 5 (Κείμενο 2) με το γράμμα της Στήλης Β. 3/3

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Όλες οι αντιστοιχίσεις (β, β, α, α, α) συμφωνούν με τις λύσεις αναφοράς.

Β2α αίτιο, δύο αποτελέσματα και πρόθεση συντάκτριας 6/6

Τι ζητούσε το φύλλο · ολόκληρο το Β2

Β2. α. Η τρίτη παράγραφος του Κειμένου 1 («Προς επίρρωση…πανεπιστημιακή εκπαίδευση») αναπτύσσεται με τον τρόπο του αιτίου-αποτελέσματος. Να επισημάνετε το αίτιο και δύο από τα αποτελέσματα (μονάδες 3) και να δηλώσετε ποια πρόθεση της συντάκτριας εξυπηρετεί η συγκεκριμένη επιλογή (μονάδες 3).

β. Στο Κείμενο 2 να γράψετε τι δηλώνουν οι έντονα υπογραμμισμένες λέξεις Γιατί (το πρώτο του κειμένου) και λοιπόν, κάνοντας αναφορά στα νοήματα που αυτές συνδέουν σε κάθε περίπτωση (μονάδες 4).

Μονάδες 10

Τι απάντησε

Αίτιο: Η χρήση των smartphones και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, τα οποία άλλαξαν τον τρόπο αλληλεπίδρασης των νέων και καλλιεργούν εξιδανικευμένα πρότυπα σχέσεων, εμφάνισης και επιτυχίας.

Αποτελέσματα (δύο):

Η δημιουργία μη ρεαλιστικών προσδοκιών που αυξάνουν τα επίπεδα μοναξιάς, κοινωνικής απομόνωσης και ψυχολογικής δυσφορίας.

Η δημιουργία ενός αναδυόμενου ιδεολογικού χάσματος μεταξύ νέων ανδρών και γυναικών.

Πρόθεση: Η συντάκτρια, επιλέγοντας τον τρόπο αιτίου-αποτελέσματος, επιδιώκει να εξηγήσει με λογική αλληλουχία και σαφήνεια τη σχέση ανάμεσα στην τεχνολογία και τη δημογραφική κρίση. Έτσι πείθει τον αναγνώστη για την εγκυρότητα των συμπερασμάτων, αναδεικνύοντας τεκμηριωμένα τις βαθύτερες αιτίες του φαινομένου και ενισχύοντας την αντικειμενικότητα και την αποδεικτική ισχύ του λόγου της.

Πώς βαθμολογήθηκε

Επισήμανση του αιτίου και δύο αποτελεσμάτων στην τρίτη παράγραφο του Κειμένου 1 («Προς επίρρωση…πανεπιστημιακή εκπαίδευση»), με σαφή αναφορά στα αντίστοιχα σημεία του κειμένου. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 3 σαφής δήλωση του αιτίου και δύο διακριτών αποτελεσμάτων· 2 αίτιο και ένα μόνο αποτέλεσμα, ή δύο αποτελέσματα χωρίς ρητή δήλωση του αιτίου· 1 μόνο ένα από τα τρία στοιχεία ή σύγχυση αιτίου-αποτελέσματος· 0 απλή αντιγραφή της παραγράφου χωρίς διάκριση των όρων. 3/3
Δήλωση της πρόθεσης της συντάκτριας την οποία εξυπηρετεί η επιλογή του τρόπου ανάπτυξης με αίτιο-αποτέλεσμα. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 3 διατύπωση συγκεκριμένης πρόθεσης συνδεδεμένης με τα δεδομένα της παραγράφου· 2 εύστοχη αλλά γενικόλογη πρόθεση, χωρίς σύνδεση με το περιεχόμενο της παραγράφου· 1 απλή επανάληψη του περιεχομένου ή περιγραφή του τρόπου ανάπτυξης αντί για πρόθεση· 0 απουσία ή άσχετη απάντηση. 3/3

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Σαφής δήλωση αιτίου (smartphones/ΜΚΔ) και δύο διακριτών αποτελεσμάτων με αναφορά στα χωρία. Η πρόθεση (τεκμηρίωση-πειθώ, ανάδειξη βαθύτερων αιτίων) συνδέεται με τα δεδομένα της παραγράφου.

Β2β τι δηλώνουν οι λέξεις Γιατί και λοιπόν 4/4

Τι ζητούσε το φύλλο · ολόκληρο το Β2

Μονάδες 10

Τι απάντησε

«Γιατί»: Λειτουργεί ως σύνδεσμος αιτιολογικός/επεξηγηματικός. Συνδέει τον προηγούμενο ισχυρισμό (ότι μπορούμε να μιλάμε για «γεράματα της μικρής ηλικίας» και «νιάτα της μεγάλης») με την αιτιολόγηση/εξήγησή του, δηλαδή ότι υπάρχουν νέοι συντηρητικοί και γέροντες ριζοσπαστικοί. Προσφέρει την απόδειξη-εξήγηση του προηγούμενου συλλογισμού.

«λοιπόν»: Λειτουργεί ως συμπερασματικός σύνδεσμος. Συνδέει τα προηγούμενα (την ύπαρξη προοδευτικών και συντηρητικών ανεξαρτήτως ηλικίας) με το συμπέρασμα που εξάγει ο συγγραφέας: ότι τα δύο «στρατόπεδα» υπάρχουν και είναι αναγκαία. Οδηγεί, δηλαδή, στη σύνοψη-κατάληξη του συλλογισμού.

Πώς βαθμολογήθηκε

Δήλωση του τι εκφράζει η υπογραμμισμένη λέξη «Γιατί» (το πρώτο του Κειμένου 2) ΚΑΙ αναφορά στα νοήματα που συνδέει. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 2 ορθή λογική σχέση και ρητή αναφορά και στα δύο συνδεόμενα νοήματα· 1 ορθή σχέση χωρίς αναφορά στα νοήματα, ή σωστή αναφορά στα νοήματα με ασαφή ονομασία της σχέσης· 0 λανθασμένη σχέση ή απουσία. 2/2
Δήλωση του τι εκφράζει η υπογραμμισμένη λέξη «λοιπόν» ΚΑΙ αναφορά στα νοήματα που συνδέει. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 2 ορθή λογική σχέση και ρητή αναφορά και στα δύο συνδεόμενα νοήματα· 1 ορθή σχέση χωρίς αναφορά στα νοήματα, ή σωστή αναφορά στα νοήματα με ασαφή ονομασία της σχέσης· 0 λανθασμένη σχέση ή απουσία. 2/2

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Ορθή λογική σχέση (αιτιολόγηση / συμπέρασμα) και ρητή αναφορά και στα δύο συνδεόμενα νοήματα σε κάθε περίπτωση.

Β3 λειτουργία τριών γλωσσικών επιλογών στο Κείμενο 2 10/10

Τι ζητούσε το φύλλο

Β3. Στο Κείμενο 2 να εξηγήσετε τη λειτουργία των παρακάτω γλωσσικών επιλογών:

το ασύνδετο σχήμα: «Λέγεται συνήθως…συμβιβασμούς·» (μονάδες 4),
το πρώτο πληθυντικό πρόσωπο: «Μπορούμε…προσδιορίζομε» (μονάδες 2) και
τη συνυποδήλωση/μεταφορά: «ανθρώπους που διαρκώς καλπάζουν ορμητικά προς τα εμπρός» (μονάδες 4).

Μονάδες 10

Τι απάντησε

Ασύνδετο σχήμα («Λέγεται συνήθως…συμβιβασμούς·»): Η παράθεση των χαρακτηριστικών των νιάτων (επαναστατικά, αγαπούν τις καινοτομίες, απαιτούν ριζικές λύσεις, δεν δέχονται συμβιβασμούς) χωρίς συνδέσμους προσδίδει ζωντάνια, ταχύτητα και εκφραστική πυκνότητα στον λόγο. Αποδίδει με ενάργεια την ορμή και τον δυναμισμό της νεότητας, ενισχύει τον ρυθμό και δίνει έμφαση σε καθένα από τα γνωρίσματα ξεχωριστά, κάνοντας το ύφος πιο παραστατικό και εύληπτο.

Πρώτο πληθυντικό πρόσωπο («Μπορούμε…προσδιορίζομε»): Ο συγγραφέας απομακρύνεται από τον αυστηρά προσωπικό τόνο και δημιουργεί κλίμα οικειότητας και συμμετοχής. Καθιστά τον αναγνώστη συνομιλητή και μέτοχο του συλλογισμού, καθολικεύει την ισχύ των παρατηρήσεών του και δίνει στον λόγο διαλογικό, πειστικό χαρακτήρα.

Συνυποδήλωση/μεταφορά («ανθρώπους που διαρκώς καλπάζουν ορμητικά προς τα εμπρός»): Η μεταφορά του καλπασμού (εικόνα από το άλογο που τρέχει) αποδίδει με παραστατικότητα τον ακατάσχετο δυναμισμό και την ορμή των «νέων» ανθρώπων. Πλουτίζει το ύφος, προσδίδει ζωντάνια και εικονοπλαστική δύναμη, ενώ ταυτόχρονα υπαινίσσεται και τον κίνδυνο της αλόγιστης, ανεξέλεγκτης ορμής, προετοιμάζοντας το «αλίμονο» που ακολουθεί.

Πώς βαθμολογήθηκε

Εξήγηση της λειτουργίας του ασύνδετου σχήματος («Λέγεται συνήθως…συμβιβασμούς·») σε σύνδεση με το νόημα του συγκεκριμένου χωρίου. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 4 δύο τουλάχιστον λειτουργίες (π.χ. πυκνότητα-ταχύτητα λόγου, έμφαση, ζωντάνια-παραστατικότητα) τεκμηριωμένες με το χωρίο· 3 μία λειτουργία τεκμηριωμένη και μία απλώς κατονομασμένη· 2 μία λειτουργία σωστά κατονομασμένη χωρίς σύνδεση με το περιεχόμενο του χωρίου· 1 γενικόλογη διατύπωση χωρίς καμία σύνδεση· 0 απουσία ή λανθασμένη αναγνώριση. 4/4
Εξήγηση της λειτουργίας του α΄ πληθυντικού προσώπου («Μπορούμε…προσδιορίζομε»). ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 2 λειτουργία (π.χ. συμμετοχή-οικείωση του αναγνώστη, καθολικότητα της διαπίστωσης, άμβλυνση της υποκειμενικότητας) συνδεδεμένη με το χωρίο· 1 ονομασία της λειτουργίας χωρίς σύνδεση με το περιεχόμενο· 0 απουσία ή λανθασμένη αναγνώριση. 2/2
Εξήγηση της λειτουργίας της συνυποδήλωσης/μεταφοράς («ανθρώπους που διαρκώς καλπάζουν ορμητικά προς τα εμπρός»): ερμηνεία της εικόνας ΚΑΙ λειτουργία της στο κείμενο. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 4 ερμηνεία του μεταφορικού περιεχομένου και λειτουργία (παραστατικότητα, αξιολογική-συναισθηματική χροιά) συνδεδεμένες με το νόημα της παραγράφου· 3 ερμηνεία επαρκής αλλά λειτουργία γενικόλογη· 2 μόνο ερμηνεία ή μόνο λειτουργία· 1 απλή διαπίστωση ότι πρόκειται για μεταφορά· 0 απουσία ή λανθασμένη αναγνώριση. 4/4

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Και στα τρία σκέλη δίνονται πολλαπλές λειτουργίες τεκμηριωμένες με το περιεχόμενο των χωρίων. Η ερμηνεία της μεταφοράς φτάνει και στην αξιολογική χροιά (προετοιμασία του «αλίμονο»), κάτι που υπερβαίνει τις λύσεις αναφοράς.

Θέμα Γ

Γ1 προτροπές ποιητικού υποκειμένου με τρεις δείκτες και ανταπόκριση 14/15

Τι ζητούσε το φύλλο

Γ1. Ποιες είναι οι προτροπές του ποιητικού υποκειμένου προς τον αναγνώστη/την αναγνώστρια; Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας με τρεις (3) διαφορετικούς μεταξύ τους κειμενικούς δείκτες από το ποίημα. Πώς θα ανταποκρινόσουν εσύ στο κάλεσμα αυτό του ποιητικού υποκειμένου; (150-200 λέξεις)

Μονάδες 15

ελλιπής τεκμηρίωση

Τι απάντησε

Το ποιητικό υποκείμενο απευθύνεται στον αναγνώστη με σειρά προτροπών που συνιστούν ένα κάλεσμα προς τη ζωή, τη χαρά και την αγωνιστική στάση. Τον καλεί να αποβάλει τη θλίψη και το μαράζι («Χτύπα τη θλίψη καταγής / Και πέταξε το μαράζι στα σκουπίδια»), να παλέψει για τη χαρά και τη λύτρωση, να απολαύσει τις ηδονές της ζωής και τελικά να βγει στον δρόμο χωρίς φόβο, βαδίζοντας με σιγουριά.

Κειμενικοί δείκτες:

Η προστακτική/β' ενικό πρόσωπο: «Χτύπα», «πέταξε», «Έβγα», που προσδίδουν παραινετικό, άμεσο και προτρεπτικό τόνο.

Η επανάληψη του ρήματος «πρέπει» («Πρέπει να πολεμήσης να χαρής», «πρέπει να γυμνωθής»), που εντείνει το επείγον και το κατηγορηματικό του καλέσματος.

Οι εικόνες και οι μεταφορές («σου πρέπει μέλι», «ανασάνης μπροστά στον ήλιο»), που αντιπαραβάλλουν τη ζωή και τη χαρά με την πίκρα («ξύδι»).

Θα ανταποκρινόμουν θετικά στο κάλεσμα αυτό. Σε μια εποχή αβεβαιότητας και μοναξιάς, η στάση του Εμπειρίκου με εμπνέει να μην υποκύπτω στην απαισιοδοξία, αλλά να διεκδικώ ενεργά τη χαρά και το νόημα. Θα προσπαθούσα να ζω με τόλμη, να απολαμβάνω τις μικρές στιγμές και να προχωρώ μπροστά χωρίς φόβο, γνωρίζοντας ότι η ζωή αξίζει να τη ζει κανείς αγωνιστικά.

Πώς βαθμολογήθηκε

Κατανόηση και ερμηνεία του βασικού ζητουμένου: ποιες είναι οι προτροπές του ποιητικού υποκειμένου προς τον αναγνώστη/την αναγνώστρια, σε σύνδεση με το συναισθηματικό κλίμα του ποιήματος. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 3 οι προτροπές διατυπωμένες ως συνεκτικό μήνυμα και αναφορά στο συναισθηματικό κλίμα· 2 ορθές προτροπές αλλά αποσπασματικά ή χωρίς αναφορά στο κλίμα· 1 απλή παράφραση στίχων χωρίς ερμηνευτική διατύπωση· 0 απουσία ή απάντηση άσχετη με το ζητούμενο. 2/3
Αξιοποίηση τριών (3) διαφορετικών μεταξύ τους κειμενικών δεικτών (γλώσσα, τεχνική, ύφος, εκφραστικά σχήματα κ.ά.) για την ανάδειξη των προτροπών και του συναισθηματικού κλίματος. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ ανά δείκτη (3 μονάδες × 3 δείκτες): 1 μονάδα για την ονομασία του δείκτη και την παράθεση του σχετικού χωρίου, +2 μονάδες για την επιτυχή σύνδεσή του με το θέμα-ζητούμενο (+1 μόνο, αν η σύνδεση είναι υπαρκτή αλλά γενικόλογη). Δείκτης που μόνο κατονομάζεται χωρίς χωρίο, ή χωρίο χωρίς ονομασία δείκτη: 0-1 μονάδα. Δείκτες πέραν των τριών δεν προσαυξάνουν τη βαθμολογία. 9/9
Αναγνωστική ανταπόκριση: απάντηση στο δεύτερο ζητούμενο («Πώς θα ανταποκρινόσουν εσύ…») με προσωπική τοποθέτηση και τεκμηριωμένη παράθεση απόψεων. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 3 σαφής προσωπική τοποθέτηση, τεκμηριωμένη ή/και βιωματική, σε συνάρτηση με το κάλεσμα του ποιητικού υποκειμένου· 2 τοποθέτηση σαφής αλλά χωρίς επαρκή τεκμηρίωση· 1 γενικόλογη διατύπωση αποκομμένη από το ποίημα· 0 απουσία απάντησης στο δεύτερο ζητούμενο. 3/3

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Οι προτροπές αποδίδονται συνεκτικά και τεκμηριώνονται με τρεις διακριτούς δείκτες (προστακτική/β΄ ενικό, επανάληψη του «πρέπει», εικόνες-μεταφορές) με χωρία και σύνδεση. Το συναισθηματικό κλίμα του ποιήματος δεν σχολιάζεται ρητά, παρά μόνο υπονοείται μέσω του τόνου· έκταση ~206 λέξεις (εντός ανοχής).

Θέμα Δ

Δ1 άρθρο 350-400 λέξεων για μοναξιά και συνεργασία γενεών 28/30

Τι ζητούσε το φύλλο

Δ1. Αξιοποιώντας δημιουργικά ιδέες από τα Κείμενα αναφοράς 1 και 2, σε ένα άρθρο 350-400 λέξεων που θα αναρτηθεί στη σχολική εφημερίδα:

α) να εξηγήσετε για ποιους λόγους, κατά τη γνώμη σας, αυξάνονται τα επίπεδα μοναξιάς στην εποχή μας και

β) να προτείνετε τρόπους με τους οποίους θα μπορούσαν να συνεργάζονται οι νέοι με τους ανθρώπους της τρίτης ηλικίας, ώστε να θεραπευτεί η μοναξιά και των δύο γενεών.

Μονάδες 30

σωστό

Τι απάντησε

Η μοναξιά της εποχής μας: μια γέφυρα ανάμεσα στις γενιές

Ζούμε σε μια εποχή που, παραδόξως, ενώ ποτέ άλλοτε δεν ήμασταν τόσο «συνδεδεμένοι» μεταξύ μας, ποτέ δεν νιώσαμε τόσο μόνοι. Η μοναξιά έχει εξελιχθεί σε ένα διάχυτο φαινόμενο που πλήττει τόσο τους νέους όσο και τους ηλικιωμένους. Ως μαθητές, οφείλουμε να προβληματιστούμε για τα αίτια αυτής της κρίσης και να αναζητήσουμε λύσεις.

Οι λόγοι αύξησης της μοναξιάς

Κατά τη γνώμη μου, η μοναξιά τρέφεται πρωτίστως από την τεχνολογία και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Τα smartphones άλλαξαν τον τρόπο που επικοινωνούμε, αντικαθιστώντας τη ζωντανή επαφή με μια επιφανειακή, ψηφιακή αλληλεπίδραση. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, επιπλέον, καλλιεργούν εξιδανικευμένα πρότυπα εμφάνισης, σχέσεων και επιτυχίας, δημιουργώντας μη ρεαλιστικές προσδοκίες που οδηγούν σε απογοήτευση, ψυχολογική δυσφορία και απομόνωση.

Παράλληλα, ο σύγχρονος τρόπος ζωής, με τους έντονους ρυθμούς, την εργασιακή επισφάλεια και την οικονομική αβεβαιότητα, αποδυναμώνει τους δεσμούς. Η πυρηνική οικογένεια και η απομάκρυνση των γενεών επιτείνουν την απομόνωση, ιδίως των ηλικιωμένων, που συχνά περιθωριοποιούνται και αισθάνονται περιττοί. Έτσι, νέοι και γέροντες βιώνουν, ο καθένας με τον τρόπο του, το ίδιο αίσθημα εγκατάλειψης.

Η συνεργασία των γενεών ως λύση

Η θεραπεία, ωστόσο, βρίσκεται στη συνάντηση των δύο γενεών. Όπως τονίζει και ο Παπανούτσος, η κοινωνία χρειάζεται και την ορμή των νιάτων και τη σοφία των γηρατειών. Θα μπορούσαν, λοιπόν, να οργανωθούν προγράμματα διαγενεακής συνεργασίας: οι νέοι να διδάσκουν στους ηλικιωμένους τη χρήση της τεχνολογίας, ώστε εκείνοι να μη νιώθουν αποκομμένοι, ενώ οι ηλικιωμένοι να μεταδίδουν στους νέους εμπειρίες, γνώσεις και αξίες ζωής.

Επιπλέον, εθελοντικές δράσεις σε γηροκομεία, κοινές πολιτιστικές εκδηλώσεις, αφηγήσεις μνήμης και ομάδες όπου οι δύο γενιές μοιράζονται δεξιότητες (μαγειρική, χειροτεχνία, μουσική) μπορούν να δημιουργήσουν ουσιαστικούς δεσμούς. Τα σχολεία θα μπορούσαν να προσκαλούν ηλικιωμένους να μιλήσουν για το παρελθόν, καλλιεργώντας τον σεβασμό και την αμοιβαία κατανόηση.

Συμπερασματικά, η μοναξιά δεν είναι αναπόφευκτο πεπρωμένο. Αν χτίσουμε γέφυρες επικοινωνίας ανάμεσα στις γενιές, μπορούμε να μετατρέψουμε την απομόνωση σε αλληλεγγύη και να ξαναβρούμε τη χαρά της ανθρώπινης επαφής, όπως μας προτρέπει και ο ποιητής, «να βγούμε στον δρόμο» χωρίς φόβο.

Πώς βαθμολογήθηκε

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ: ανταπόκριση και στις δύο πτυχές του θέματος (α΄ λόγοι αύξησης της μοναξιάς στην εποχή μας, β΄ τρόποι συνεργασίας νέων και ανθρώπων της τρίτης ηλικίας), με δημιουργική αξιοποίηση βασικών ιδεών/εννοιών των Κειμένων αναφοράς 1 και 2 και επίτευξη του επικοινωνιακού στόχου (να πείσει, να προβληματίσει, να ευαισθητοποιήσει). ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: αρκούν 3 ολοκληρωμένα στοιχεία-επιχειρήματα σε κάθε ζητούμενο (6+6=12), δηλαδή 2 μονάδες ανά ολοκληρωμένο επιχείρημα (θέση + ανάπτυξη με τεκμηρίωση, παράδειγμα ή αιτιολόγηση)· 1 μονάδα για επιχείρημα που απλώς κατονομάζεται χωρίς ανάπτυξη· 0 για στοιχείο άσχετο με το ζητούμενο ή για επανάληψη ήδη βαθμολογημένου. Ζητούμενο που δεν θίγεται καθόλου μηδενίζει τις αντίστοιχες 6 μονάδες. 12/12
ΟΡΓΑΝΩΣΗ: συνοχή, παραγραφοποίηση και διαρθρωτικές λέξεις· αξιοποίηση των χαρακτηριστικών του επικοινωνιακού πλαισίου και του είδους-τύπου του κειμένου (άρθρο για σχολική εφημερίδα: τίτλος, ύφος, σχέση πομπού-δέκτη)· επιτυχής μετασχηματισμός των στοιχείων των κειμένων αναφοράς. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 9-10 σαφής δομή εισαγωγής-κύριου μέρους-επιλόγου, παράγραφοι με θεματική περίοδο και ανάπτυξη, εύστοχες διαρθρωτικές λέξεις, πλήρης τήρηση των συμβάσεων του άρθρου, δημιουργικός μετασχηματισμός των κειμένων αναφοράς· 7-8 δομή σαφής με μία-δύο αδυναμίες (π.χ. απουσία τίτλου, μονότονες διαρθρωτικές λέξεις, ανισομερείς παράγραφοι)· 5-6 στοιχειώδης παραγραφοποίηση, το κειμενικό είδος δηλώνεται τυπικά χωρίς να αξιοποιείται, ελάχιστος μετασχηματισμός των κειμένων αναφοράς· 3-4 χαλαρή αλληλουχία ή απουσία διακριτών παραγράφων, αυτούσια μεταφορά χωρίων· 0-2 απουσία οργάνωσης. 9/10
ΓΛΩΣΣΑ: το εύρος και ο βαθμός ορθότητας των γραμματικών και συντακτικών δομών και των λεξιλογικών στοιχείων, καθώς και η ορθογραφία και η στίξη. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 7-8 ποικιλία ορθών δομών, εύστοχο λεξιλόγιο κατάλληλο για το ύφος του άρθρου, ελάχιστα λάθη ορθογραφίας/στίξης· 5-6 ορθές αλλά απλές και επαναλαμβανόμενες δομές, επαρκές λεξιλόγιο, μεμονωμένα λάθη· 3-4 επαναλαμβανόμενα γραμματικά/συντακτικά λάθη, φτωχό ή ακατάλληλο για το είδος λεξιλόγιο, συχνά λάθη στίξης-ορθογραφίας· 1-2 λάθη που δυσχεραίνουν την κατανόηση· 0 ακατανόητη διατύπωση. 7/8

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Και τα δύο ζητούμενα καλύπτονται με τρία ολοκληρωμένα, αναπτυγμένα στοιχεία το καθένα και με μετασχηματισμένη αξιοποίηση των Κειμένων 1 και 2 (ρητή αναφορά στον Παπανούτσο). Τίτλος, υπότιτλοι, σχέση με το μαθητικό κοινό: το πλαίσιο του άρθρου τηρείται. Η οργάνωση χάνει μονάδα λόγω κάπως τυποποιημένης εισαγωγής/επιλόγου, η γλώσσα λόγω επαναλαμβανόμενων δομών σε σημεία. Έκταση ~350 λέξεις.