Πανελλαδικές 2026 → Νεοελληνική Γλώσσα & Λογοτεχνία → Claude Haiku 4.5

Claude Haiku 4.5 · Νεοελληνική Γλώσσα & Λογοτεχνία

Anthropic · κυκλοφορία Οκτώβριος 2025 · εξέταση 29 Μαΐου 2026 · 7 υποερωτήματα

17,286,0 / 100

Έχασε μονάδες σε 3 από τα 7 υποερωτήματα. Αυτά είναι ήδη ανοιχτά παρακάτω· κάθε άλλη γραμμή ανοίγει με κλικ στην απάντηση και στα σκέλη της.

Το υλικό που συνόδευε ολόκληρο το φύλλο — κοινό για κάθε υποερώτημα, γι' αυτό στέκει εδώ μία φορά αντί να επαναλαμβάνεται παρακάτω.

Υπόμνημα συμβολισμού

Πριν από τα θέματα, πώς διαβάζονται τα σύμβολα αυτού του φύλλου. Δεν περιέχει καμία πληροφορία για τη λύση.

Το κείμενο είναι μεταγραφή του έντυπου φύλλου θεμάτων. Όπου το πρωτότυπο είχε στοίχιση, πλαίσια ή έμφαση, εδώ υπάρχει markdown ή HTML:   σημαίνει αλλαγή γραμμής, … υπογράμμιση, … εκθέτη, … δείκτη. Είναι μορφοποίηση, δεν είναι μέρος της εκφώνησης.
Οι δείκτες γράφονται άλλοτε με Unicode (Ε₁), άλλοτε με HTML (Μ_Α), άλλοτε με κάτω παύλα (V_ισ.). Και οι τρεις μορφές σημαίνουν το ίδιο πράγμα: δείκτης.

Η κεφαλίδα του φύλλου

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 29 ΜΑΪΟΥ 2026 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5)

ΚΕΙΜΕΝΟ 1

Μια παγκόσμια σύγχρονη κρίση μοναξιάς

Μια δομική αλλαγή συντελείται σχεδόν παντού, ταυτόχρονα. Για πρώτη φορά στη σύγχρονη ιστορία, η πλειονότητα των κρατών, αναπτυγμένων και αναπτυσσόμενων, βρίσκεται κάτω από το «όριο αναπλήρωσης» των 2,1 παιδιών ανά γυναίκα, προκειμένου ένας πληθυσμός να διατηρείται δημογραφικά σταθερός χωρίς μετανάστευση. Σε 66 χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, ο μέσος όρος είναι τώρα πιο κοντά στο 1. Σε άλλες, πλησιάζει όλο και πιο επικίνδυνα το μηδέν.

Εδώ και χρόνια, πολιτικοί και αναλυτές αντιμετωπίζουν την υπογεννητικότητα ως πρόβλημα πρωτίστως οικονομικής φύσης. Η ακρίβεια, η εργασιακή επισφάλεια, το υψηλό κόστος στέγασης, η ελλιπής κρατική στήριξη προς τους γονείς και η δυσκολία συνδυασμού καριέρας και οικογένειας -ιδίως για τις γυναίκες- θεωρούνται οι βασικές αιτίες. Όμως, πλέον δεν αρκούν για να εξηγήσουν τις παγκόσμιες διαστάσεις του φαινομένου. Δημογράφοι επισημαίνουν ότι η κρίση γεννητικότητας έχει εξελιχθεί σε κρίση των σχέσεων, με ριζική αλλαγή προτύπων και αντιλήψεων στην ψηφιακή εποχή. Στους «New York Times», η Άννα Λουί Σάσμαν, συγγραφέας και δημοσιογράφος με ειδίκευση σε θέματα φύλου, οικονομίας και αναπαραγωγής, σκιαγραφεί μια διάχυτη υπαρξιακή αβεβαιότητα στις τάξεις των νέων ενηλίκων. Συμβαίνει σε μια «εποχή πολυκρίσης», παρατηρεί, εν μέσω κλιματικής αλλαγής, γεωπολιτικής και οικονομικής αστάθειας, διεύρυνσης των ανισοτήτων και του τρόπου με τον οποίο η τεχνητή νοημοσύνη μετασχηματίζει τις κοινωνίες.

Προς επίρρωση¹ των ανωτέρω, έρευνα των «Financial Times» βάσει ανάλυσης δεδομένων -από δημογραφικά αρχεία έως αναζητήσεις στην Google- καταγράφει μια χρονική σύμπτωση της πιο πρόσφατης δημογραφικής κατάρρευσης σε πολλές χώρες με τη χρήση των smartphones. Έχουν αλλάξει τον τρόπο αλληλεπίδρασης των νέων, ενόσω τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης καλλιεργούν εξιδανικευμένα πρότυπα σχέσεων, εμφάνισης και επιτυχίας. Έτσι, δημιουργούν μη ρεαλιστικές προσδοκίες που αυξάνουν τα επίπεδα μοναξιάς, κοινωνικής απομόνωσης και ψυχολογικής δυσφορίας, αλλά και ένα αναδυόμενο ιδεολογικό χάσμα μεταξύ νέων ανδρών και γυναικών, κυρίως μεταξύ όσων δεν έχουν πανεπιστημιακή εκπαίδευση.

Στο πλαίσιο αυτό, χωρίς ουσιαστικές παρεμβάσεις, όπως υπογραμμίζει ο συντάκτης της έρευνας, Τζον Μπερν-Μέρντοχ, η γήρανση του πληθυσμού «επιβαρύνει την αύξηση της παραγωγικότητας και τη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου».

επίρρωση: ισχυροποίηση, ενίσχυση

[Μαργαρίτα Βεργολιά, εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ, 23.5.2026, ελαφρώς συντομευμένο και διασκευασμένο].

ΚΕΙΜΕΝΟ 2

[Τα νιάτα και τα γεράματα]

Λέγεται συνήθως ότι τα νιάτα είναι επαναστατικά, αγαπούν τις μεγάλες καινοτομίες, απαιτούν ριζικές λύσεις, δεν δέχονται συμβιβασμούς· και αυτό πραγματικά είναι η χάρη και η δόξα τους. Λέγεται ακόμη ότι τα γεράματα είναι κατά κανόνα συντηρητικά, ηλικία των συμβιβασμών, ότι τα χρόνια εκείνα ο άνθρωπος και στις εχθρότητες και στις συμπάθειές του είναι μαλακός· ότι δεν προσέχει τις πολύ λεπτές αποχρώσεις, βλέπει μονάχα τα βασικά χρώματα· δεν μετακινείται προς νέες καταστάσεις, άγνωστες, αδοκίμαστες ακόμη. Και τούτο είναι αληθινό, έως ένα σημείο τουλάχιστο. Μπορούμε μάλιστα με αυτά τα μέτρα να προσδιορίζομε τα γεράματα της μικρής ηλικίας και τα νιάτα της μεγάλης ηλικίας. Γιατί υπάρχουν και νέοι συντηρητικοί, συμβιβαστικοί, υποχωρητικοί, που δεν αγαπούν ό,τι πρόκειται να τους βγάλει έξω από τα καθιερωμένα. Όπως αντίθετα υπάρχουν και γέροντες ριζοσπαστικοί, που νεάζουν στις σκέψεις και στα αισθήματα, που ενθουσιάζονται για τις επαναστατικές καινοτομίες κ.τ.λ. Τα δύο λοιπόν στρατόπεδα υπάρχουν και μακάρι να διαχωρίζονται ανάλογα με την ηλικία των σταυροφόρων τους. Γιατί χρειάζονται και τα δύο· είναι απαραίτητα για την υγεία του κοινωνικού σώματος. Αλίμονο στις κοινωνίες που αποτελούνται μόνο από «νέους» (στα νεύρα και στις ιδέες) ανθρώπους που διαρκώς καλπάζουν ορμητικά προς τα εμπρός. Και αλίμονο πάλι στις κοινωνίες που είναι καμωμένες μόνο από «γέροντες» (στα μυαλά και στα χέρια) που τρέμουν κάθε μεταβολή και την καταριώνται. Ευλογημένες είναι κείνες που έχουν και τις δύο κατηγορίες πολιτών· η ιστορία χρειάζεται και τα δυο ρεύματα.

[Ε. Π. Παπανούτσος, Πρακτική Φιλοσοφία, απόσπασμα από το κεφάλαιο «Τα γερατειά», σσ. 174-175, Αθήνα, 2008, εκδ. Νόηση]

ΚΕΙΜΕΝΟ 3

Ο Ανδρέας Εμπειρίκος στο ποίημά του «Ποιος ζει και ποιος πεθαίνει» συνδέει τη ζωή με τη χαρά και την αγωνιστικότητα.

Αρκεί. Χτύπα τη θλίψη καταγής Και πέταξε το μαράζι στα σκουπίδια. Πρέπει να πολεμήσης να χαρής Κι ακόμα να χαρής Κι όχι να πίνης ξύδι -όποιος κι αν στο δίνει Τώρα σου πρέπει μέλι κι ένα ποτήρι γιομάτο «δε με μέλλει»¹ Ορθό-κοφτό σαν βλύσμα² κραυγής γλάρου Πρέπει να γυμνωθής Κι αν στολιστής να στολιστής με αχάτη³. Πρέπει να νιώσης όλες τις ηδονές που σε τραβάνε Μα πρώτα πρέπει να ανασάνης μπροστά στον ήλιο Κι αφού λυτρώσεις στην ψυχή σου τον οίστρο⁴ του βαρβάρου Έβγα στο δρόμο. Κ' εκεί, Προ πάντων, Μην φοβηθείς το πάτημά σου.

«δε με μέλλει»: δεν με νοιάζει, δεν με ενδιαφέρει
βλύσμα: εκρηκτικός ήχος (μτφ.) (από το ρ. βλύζω: αναβλύζω, ξεπηδώ ορμητικά)
ο αχάτης: ημιπολύτιμος πολύχρωμος λίθος
ο οίστρος: κατάσταση ψυχικής και πνευματικής έξαρσης

[Α. Εμπειρίκος, 1934 • Προϊστορία ή Καταγωγή, εκδ. Άγρα, Αθήνα 2014, διατηρήθηκε η ορθογραφία του ποιήματος].

Θέμα Α

Α1 σύνοψη 70-80 λέξεων για τους λόγους υπογεννητικότητας 16/20

Τι ζητούσε το φύλλο

Α1. Να συνοψίσετε σε 70-80 λέξεις τους λόγους στους οποίους, σύμφωνα με το Κείμενο 1, οφείλεται η υπογεννητικότητα.

Μονάδες 20

ελλιπής τεκμηρίωση

Τι απάντησε

Σύμφωνα με το Κείμενο 1, η υπογεννητικότητα οφείλεται σε δύο κατηγορίες λόγων. Αρχικά, σε οικονομικούς παράγοντες: την ακρίβεια, την εργασιακή επισφάλεια, το υψηλό κόστος στέγασης, την ελλιπή κρατική στήριξη και τη δυσκολία συνδυασμού καριέρας και οικογένειας. Δεύτερον, σε βαθύτερες κοινωνικές και ψυχολογικές αιτίες: η χρήση smartphones και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δημιουργούν εξιδανικευμένα πρότυπα που αυξάνουν τη μοναξιά, την κοινωνική απομόνωση και τη ψυχολογική δυσφορία. Επιπλέον, υπάρχει ιδεολογικό χάσμα μεταξύ νέων ανδρών και γυναικών, ενώ η γενική υπαρξιακή αβεβαιότητα λόγω πολυκρίσης (κλιματική, γεωπολιτική, οικονομική) αποτρέπει τη δημιουργία οικογενειών.

Πώς βαθμολογήθηκε

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ: παρουσίαση των βασικών θεματικών αξόνων του Κειμένου 1 ως προς τους λόγους της υπογεννητικότητας (οικονομικοί-κοινωνικοί παράγοντες· μετάβαση από την οικονομική εξήγηση στην κρίση των σχέσεων και στην υπαρξιακή αβεβαιότητα της «πολυκρίσης»· ρόλος των smartphones και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης) μαζί με τις σημαντικές συμπληρωματικές πληροφορίες, εντός του ορίου των λέξεων. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 8-9 και οι τρεις άξονες με τις ουσιώδεις πτυχές τους· 6-7 και οι τρεις άξονες αλλά με έναν υπανάπτυκτο ή με απώλεια σημαντικών συμπληρωματικών πληροφοριών· 4-5 μόνο δύο άξονες· 2-3 ένας άξονας ή παράθεση δευτερευουσών λεπτομερειών στη θέση των αξόνων· 0-1 απουσία ή περιεχόμενο άσχετο με το ζητούμενο (π.χ. συνολική περίληψη του κειμένου αντί για τους λόγους). 8/9
ΟΡΓΑΝΩΣΗ: αξιοποίηση τεχνικών πύκνωσης και παράφρασης (γενίκευση, αναδιατύπωση) και παρουσίαση των στοιχείων με λογική σειρά-αλληλουχία, συνεκτικότητα και συνοχή, με κατάλληλες διαρθρωτικές λέξεις/φράσεις. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 6-7 πλήρης αναδιατύπωση με προσωπικό λόγο, γενικεύσεις εκεί που το κείμενο απαριθμεί, συνεχής και συνεκτική ροή· 4-5 πύκνωση κατά βάση επιτυχής αλλά με περιορισμένες ή επαναλαμβανόμενες διαρθρωτικές λέξεις ή τοπικές ανακολουθίες στη σειρά· 2-3 σημαντική εξάρτηση από τη διατύπωση του κειμένου ή παράταξη προτάσεων χωρίς συνδέσεις· 0-1 συρραφή αυτούσιων χωρίων χωρίς οργάνωση. 5/7
ΓΛΩΣΣΑ: κατάλληλα λεξιλογικά στοιχεία διατυπωμένα με σαφήνεια και ακρίβεια ώστε να επιτυγχάνεται η κατανόηση, ορθότητα γραμματικών και συντακτικών δομών, ορθογραφία και στίξη. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 4 σαφής, ακριβής και ορθή διατύπωση σε όλη την έκταση· 3 μεμονωμένα λάθη ή αδόκιμες επιλογές που δεν εμποδίζουν την κατανόηση· 2 συχνά γραμματικά/συντακτικά ή ορθογραφικά λάθη και ασάφειες σε επιμέρους σημεία· 0-1 λάθη που δυσχεραίνουν σοβαρά την κατανόηση. 3/4

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

88 λέξεις (οριακά εντός της ανεκτής υπέρβασης 10%). Καλύπτονται και οι τρεις άξονες, με ρητή αναφορά στην πολυκρίση, αλλά η «κρίση των σχέσεων» μόνο υπονοείται. Η πύκνωση είναι περιορισμένη: οι απαριθμήσεις («ακρίβεια, εργασιακή επισφάλεια, υψηλό κόστος στέγασης…», «εξιδανικευμένα πρότυπα», «μοναξιάς, κοινωνικής απομόνωσης και ψυχολογικής δυσφορίας») μεταφέρονται σχεδόν αυτούσιες αντί να γενικευθούν. Μεμονωμένο γλωσσικό λάθος («τη ψυχολογική»).

Θέμα Β

Β1 αντιστοίχιση Στήλης Α με Στήλη Β 15/15

Τι ζητούσε το φύλλο

Β1. Να γράψετε στο τετράδιό σας δίπλα στον αριθμό της Στήλης Α το γράμμα από τη Στήλη Β που αντιστοιχεί στην ορθή απάντηση, με βάση το περιεχόμενο των Κειμένων 1 και 2 (χωρίς αναφορά σε χωρία του κειμένου):

Στήλη Α	Στήλη Β
1. Στην πρώτη παράγραφο του Κειμένου 1 υποστηρίζεται ότι	α. η πλειονότητα των αναπτυγμένων χωρών εμφανίζει μηδενική γεννητικότητα. β. τα περισσότερα κράτη, ανεξαρτήτως βαθμού ανάπτυξης, βρίσκονται κάτω από το «όριο αναπλήρωσης».
2. Στη δεύτερη παράγραφο του Κειμένου 1 υποστηρίζεται ότι οι παραδοσιακές οικονομικές ερμηνείες της υπογεννητικότητας θεωρούνται πλέον ανεπαρκείς, επειδή	α. οι κυβερνήσεις έχουν ήδη επιλύσει τα οικονομικά προβλήματα των νέων ζευγαριών. β. το φαινόμενο συνδέεται πλέον και με βαθύτερες μεταβολές στις ανθρώπινες σχέσεις και στις κοινωνικές αντιλήψεις.
3. Στην τρίτη παράγραφο του Κειμένου 1 τα smartphones και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης συνδέονται με τη δημογραφική κρίση, επειδή	α. συντελούν στην καλλιέργεια εξιδανικευμένων προτύπων και στην αύξηση της μοναξιάς και της κοινωνικής απομόνωσης. β. ενισχύουν την πρόσβαση των νέων σε εκπαιδευτικό υλικό για την οικογένεια.
4. Στο Κείμενο 2 υποστηρίζεται ότι	α. η ιστορία έχει ανάγκη και τα νιάτα και τα γηρατειά. β. τα γηρατειά και τα νιάτα υπονομεύουν την πρόοδο.
5. Σύμφωνα με το Κείμενο 2, ο συγγραφέας υποστηρίζει ότι	α. οι άνθρωποι μπορεί να είναι προοδευτικοί ανεξαρτήτως της ηλικίας τους. β. τα γηρατειά είναι πάντα συντηρητικά.

Μονάδες 15

Τι απάντησε

Αριθμός Απάντηση

1 β

2 β

3 α

4 α

5 α

Αριθμός	Απάντηση
1	β
2	β
3	α
4	α
5	α

Πώς βαθμολογήθηκε

Ορθή αντιστοίχιση της πρότασης 1 (πρώτη παράγραφος Κειμένου 1) με το γράμμα της Στήλης Β. 3/3
Ορθή αντιστοίχιση της πρότασης 2 (δεύτερη παράγραφος Κειμένου 1) με το γράμμα της Στήλης Β. 3/3
Ορθή αντιστοίχιση της πρότασης 3 (τρίτη παράγραφος Κειμένου 1) με το γράμμα της Στήλης Β. 3/3
Ορθή αντιστοίχιση της πρότασης 4 (Κείμενο 2) με το γράμμα της Στήλης Β. 3/3
Ορθή αντιστοίχιση της πρότασης 5 (Κείμενο 2) με το γράμμα της Στήλης Β. 3/3

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Και οι πέντε αντιστοιχίσεις (β, β, α, α, α) ορθές.

Β2α αίτιο, δύο αποτελέσματα και πρόθεση συντάκτριας 6/6

Τι ζητούσε το φύλλο · ολόκληρο το Β2

Β2. α. Η τρίτη παράγραφος του Κειμένου 1 («Προς επίρρωση…πανεπιστημιακή εκπαίδευση») αναπτύσσεται με τον τρόπο του αιτίου-αποτελέσματος. Να επισημάνετε το αίτιο και δύο από τα αποτελέσματα (μονάδες 3) και να δηλώσετε ποια πρόθεση της συντάκτριας εξυπηρετεί η συγκεκριμένη επιλογή (μονάδες 3).

β. Στο Κείμενο 2 να γράψετε τι δηλώνουν οι έντονα υπογραμμισμένες λέξεις Γιατί (το πρώτο του κειμένου) και λοιπόν, κάνοντας αναφορά στα νοήματα που αυτές συνδέουν σε κάθε περίπτωση (μονάδες 4).

Μονάδες 10

Τι απάντησε

Αίτιο: Η χρήση των smartphones και η δραστηριότητα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Δύο αποτελέσματα:

Η δημιουργία εξιδανικευμένων προτύπων σχέσεων, εμφάνισης και επιτυχίας

Η αύξηση των επιπέδων μοναξιάς, κοινωνικής απομόνωσης και ψυχολογικής δυσφορίας

Πρόθεση της συντάκτριας: Η συντάκτρια επιλέγει τη δομή αιτίου-αποτελέσματος για να ενισχύσει την επιχειρηματολογία της και να αποδείξει αιτιακή σχέση μεταξύ της ψηφιακής τεχνολογίας και της δημογραφικής κρίσης. Με αυτόν τον τρόπο, καθιστά πιο πειστική την άποψη ότι το φαινόμενο της υπογεννητικότητας δεν είναι καθαρά οικονομικό, αλλά συνδέεται με τις σύγχρονες τεχνολογικές εξελίξεις.

Πώς βαθμολογήθηκε

Επισήμανση του αιτίου και δύο αποτελεσμάτων στην τρίτη παράγραφο του Κειμένου 1 («Προς επίρρωση…πανεπιστημιακή εκπαίδευση»), με σαφή αναφορά στα αντίστοιχα σημεία του κειμένου. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 3 σαφής δήλωση του αιτίου και δύο διακριτών αποτελεσμάτων· 2 αίτιο και ένα μόνο αποτέλεσμα, ή δύο αποτελέσματα χωρίς ρητή δήλωση του αιτίου· 1 μόνο ένα από τα τρία στοιχεία ή σύγχυση αιτίου-αποτελέσματος· 0 απλή αντιγραφή της παραγράφου χωρίς διάκριση των όρων. 3/3
Δήλωση της πρόθεσης της συντάκτριας την οποία εξυπηρετεί η επιλογή του τρόπου ανάπτυξης με αίτιο-αποτέλεσμα. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 3 διατύπωση συγκεκριμένης πρόθεσης συνδεδεμένης με τα δεδομένα της παραγράφου· 2 εύστοχη αλλά γενικόλογη πρόθεση, χωρίς σύνδεση με το περιεχόμενο της παραγράφου· 1 απλή επανάληψη του περιεχομένου ή περιγραφή του τρόπου ανάπτυξης αντί για πρόθεση· 0 απουσία ή άσχετη απάντηση. 3/3

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Σαφής δήλωση του αιτίου (smartphones/μέσα κοινωνικής δικτύωσης) και δύο διακριτών αποτελεσμάτων. Η πρόθεση (τεκμηρίωση-πειθώ ότι το φαινόμενο δεν είναι μόνο οικονομικό) συνδέεται με τα δεδομένα της παραγράφου.

Β2β τι δηλώνουν οι λέξεις Γιατί και λοιπόν 4/4

Τι ζητούσε το φύλλο · ολόκληρο το Β2

Μονάδες 10

Τι απάντησε

Η λέξη "Γιατί" (πρώτη εμφάνιση): Δηλώνει αιτιολόγηση και συνδέει τη δήλωση ότι υπάρχουν νέοι συντηρητικοί και γέροντες ριζοσπαστικοί με την προηγούμενη θέση ότι τα νιάτα είναι επαναστατικά και τα γηρατειά συντηρητικά. Εισάγει την αντίρρηση και τη διόρθωση της γενικής αντίληψης.

Η λέξη "λοιπόν": Δηλώνει συμπέρασμα και συνδέει τη διαπίστωση της ύπαρξης δύο αντίθετων στρατοπέδων (νέων συντηρητικών και γερόντων ριζοσπαστικών) με την κύρια θέση ότι και τα δύο στρατόπεδα είναι απαραίτητα για την κοινωνία. Εκφράζει λογική συνέχεια και ενοποίηση της σκέψης.

Πώς βαθμολογήθηκε

Δήλωση του τι εκφράζει η υπογραμμισμένη λέξη «Γιατί» (το πρώτο του Κειμένου 2) ΚΑΙ αναφορά στα νοήματα που συνδέει. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 2 ορθή λογική σχέση και ρητή αναφορά και στα δύο συνδεόμενα νοήματα· 1 ορθή σχέση χωρίς αναφορά στα νοήματα, ή σωστή αναφορά στα νοήματα με ασαφή ονομασία της σχέσης· 0 λανθασμένη σχέση ή απουσία. 2/2
Δήλωση του τι εκφράζει η υπογραμμισμένη λέξη «λοιπόν» ΚΑΙ αναφορά στα νοήματα που συνδέει. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 2 ορθή λογική σχέση και ρητή αναφορά και στα δύο συνδεόμενα νοήματα· 1 ορθή σχέση χωρίς αναφορά στα νοήματα, ή σωστή αναφορά στα νοήματα με ασαφή ονομασία της σχέσης· 0 λανθασμένη σχέση ή απουσία. 2/2

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Ορθές λογικές σχέσεις (αιτιολόγηση, συμπέρασμα) με ρητή αναφορά και στα δύο συνδεόμενα νοήματα σε κάθε περίπτωση.

Β3 λειτουργία τριών γλωσσικών επιλογών στο Κείμενο 2 10/10

Τι ζητούσε το φύλλο

Β3. Στο Κείμενο 2 να εξηγήσετε τη λειτουργία των παρακάτω γλωσσικών επιλογών:

το ασύνδετο σχήμα: «Λέγεται συνήθως…συμβιβασμούς·» (μονάδες 4),
το πρώτο πληθυντικό πρόσωπο: «Μπορούμε…προσδιορίζομε» (μονάδες 2) και
τη συνυποδήλωση/μεταφορά: «ανθρώπους που διαρκώς καλπάζουν ορμητικά προς τα εμπρός» (μονάδες 4).

Μονάδες 10

Τι απάντησε

Το ασύνδετο σχήμα ("Λέγεται συνήθως…συμβιβασμούς·"): Το ασύνδετο σχήμα, δηλαδή η παράθεση προτάσεων χωρίς συνδέσμους, δημιουργεί ρυθμό και δυναμικότητα. Ο συγγραφέας παραθέτει διαδοχικά χαρακτηριστικά των νιάτων (επαναστατικά, αγαπούν καινοτομίες, απαιτούν ριζικές λύσεις, δεν δέχονται συμβιβασμούς) χωρίς να τα συνδέει, δημιουργώντας έτσι αίσθημα ορμής και ενθουσιασμού. Αυτή η επιλογή ενισχύει τη θετική αποτίμηση των νιάτων και τη χάρη τους.

Το πρώτο πληθυντικό πρόσωπο ("Μπορούμε…προσδιορίζομε"): Το πρώτο πληθυντικό πρόσωπο δημιουργεί συμμετοχή και εμπλοκή του αναγνώστη. Ο συγγραφέας δεν απευθύνεται ως εξωτερικός παρατηρητής, αλλά συμπεριλαμβάνει τον αναγνώστη στη σκέψη του, καθιστώντας τον συνεργό στη διερεύνηση του θέματος. Αυτό ενισχύει την αποδοχή των απόψεων και τη δημιουργία κοινής κατανόησης.

Η συνυποδήλωση/μεταφορά ("ανθρώπους που διαρκώς καλπάζουν ορμητικά προς τα εμπρός"): Η μεταφορά του "καλπάσματος" (κίνηση αλόγου) αποδίδει τη συνεχή, ορμητική κίνηση προς το μέλλον. Ο όρος "καλπάζουν" υπονοεί ταχύτητα, ενέργεια και ορμή, αλλά και έλλειψη ελέγχου ή σταθερότητας. Η μεταφορά αυτή δίνει ζωντάνια στην περιγραφή και κάνει αντιληπτή τη φύση των "νέων" ανθρώπων (στα νεύρα και στις ιδέες), ενώ ταυτόχρονα υπονοεί ότι αυτή η ορμή, αν δεν ισορροπηθεί, μπορεί να είναι επικίνδυνη.

Πώς βαθμολογήθηκε

Εξήγηση της λειτουργίας του ασύνδετου σχήματος («Λέγεται συνήθως…συμβιβασμούς·») σε σύνδεση με το νόημα του συγκεκριμένου χωρίου. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 4 δύο τουλάχιστον λειτουργίες (π.χ. πυκνότητα-ταχύτητα λόγου, έμφαση, ζωντάνια-παραστατικότητα) τεκμηριωμένες με το χωρίο· 3 μία λειτουργία τεκμηριωμένη και μία απλώς κατονομασμένη· 2 μία λειτουργία σωστά κατονομασμένη χωρίς σύνδεση με το περιεχόμενο του χωρίου· 1 γενικόλογη διατύπωση χωρίς καμία σύνδεση· 0 απουσία ή λανθασμένη αναγνώριση. 4/4
Εξήγηση της λειτουργίας του α΄ πληθυντικού προσώπου («Μπορούμε…προσδιορίζομε»). ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 2 λειτουργία (π.χ. συμμετοχή-οικείωση του αναγνώστη, καθολικότητα της διαπίστωσης, άμβλυνση της υποκειμενικότητας) συνδεδεμένη με το χωρίο· 1 ονομασία της λειτουργίας χωρίς σύνδεση με το περιεχόμενο· 0 απουσία ή λανθασμένη αναγνώριση. 2/2
Εξήγηση της λειτουργίας της συνυποδήλωσης/μεταφοράς («ανθρώπους που διαρκώς καλπάζουν ορμητικά προς τα εμπρός»): ερμηνεία της εικόνας ΚΑΙ λειτουργία της στο κείμενο. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 4 ερμηνεία του μεταφορικού περιεχομένου και λειτουργία (παραστατικότητα, αξιολογική-συναισθηματική χροιά) συνδεδεμένες με το νόημα της παραγράφου· 3 ερμηνεία επαρκής αλλά λειτουργία γενικόλογη· 2 μόνο ερμηνεία ή μόνο λειτουργία· 1 απλή διαπίστωση ότι πρόκειται για μεταφορά· 0 απουσία ή λανθασμένη αναγνώριση. 4/4

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Και στις τρεις επιλογές δίνονται λειτουργίες τεκμηριωμένες με το περιεχόμενο του χωρίου (πυκνότητα-ρυθμός και έμφαση στα χαρακτηριστικά των νιάτων, συμμετοχή/καθολικότητα, ερμηνεία της εικόνας του καλπασμού με αξιολογική χροιά κινδύνου).

Θέμα Γ

Γ1 προτροπές ποιητικού υποκειμένου με τρεις δείκτες και ανταπόκριση 11/15

Τι ζητούσε το φύλλο

Γ1. Ποιες είναι οι προτροπές του ποιητικού υποκειμένου προς τον αναγνώστη/την αναγνώστρια; Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας με τρεις (3) διαφορετικούς μεταξύ τους κειμενικούς δείκτες από το ποίημα. Πώς θα ανταποκρινόσουν εσύ στο κάλεσμα αυτό του ποιητικού υποκειμένου; (150-200 λέξεις)

Μονάδες 15

ελλιπής τεκμηρίωση

Τι απάντησε

Οι προτροπές του ποιητικού υποκειμένου προς τον αναγνώστη/την αναγνώστρια είναι να ζήσει με ολοκληρωτικότητα, χαρά και αγωνιστικότητα, απορρίπτοντας τη θλίψη και την παθητικότητα. Ο ποιητής καλεί τον αναγνώστη να αγωνιστεί για τη χαρά του, να απελευθερωθεί από τα δεσμά της αρνητικότητας και να ζήσει με ορθότητα και αυθεντικότητα.

Κειμενικοί δείκτες:

"Χτύπα τη θλίψη καταγής / Και πέταξε το μαράζι στα σκουπίδια": Ο ποιητής προτρέπει τον αναγνώστη να απορρίψει ενεργά τη θλίψη και την αποχαύνωση. Η χρήση των προστακτικών ("χτύπα", "πέταξε") δηλώνει επιτακτική προσφώνηση και δίνει εντολή δράσης.

"Πρέπει να πολεμήσης να χαρής / Κι ακόμα να χαρής": Η επανάληψη του "να χαρής" και η σύνδεση της χαράς με τον αγώνα υποδηλώνουν ότι η ζωή απαιτεί ενεργό συμμετοχή και αγωνιστικότητα. Η χαρά δεν είναι παθητική κατάσταση, αλλά αποτέλεσμα αγώνα.

"Μην φοβηθείς το πάτημά σου": Η τελική προτροπή καλεί τον αναγνώστη να μην φοβάται τα βήματά του, να κινηθεί με αυτοπεποίθηση και να μην διστάζει να δράσει. Αυτό συνοψίζει το κύριο μήνυμα του ποιήματος: η ζωή απαιτεί θάρρος και δράση.

Προσωπική ανταπόκριση:

Θα ανταποκρινόμουν στο κάλεσμα του ποιητικού υποκειμένου με συνειδητή προσπάθεια να απορρίψω τις αρνητικές σκέψεις και τη παθητικότητα. Θα προσπαθούσα να βρω χαρά στις μικρές στιγμές της καθημερινότητας και να αγωνιστώ για τους στόχους μου, ακόμα και αν αυτό σημαίνει αντιμετώπιση δυσκολιών. Θα προσπαθούσα να ζήσω με αυθεντικότητα, χωρίς να φοβάμαι τις συνέπειες των επιλογών μου, και να κατανοήσω ότι η ζωή είναι μια συνεχής διαδικασία αγώνα και ανακάλυψης. Το κάλεσμα του ποιητή με ενθαρρύνει να μην παραδοθώ στη μοναξιά ή την απελπισία, αλλά να ζήσω με ενεργό συμμετοχή και σκοπό.

Πώς βαθμολογήθηκε

Κατανόηση και ερμηνεία του βασικού ζητουμένου: ποιες είναι οι προτροπές του ποιητικού υποκειμένου προς τον αναγνώστη/την αναγνώστρια, σε σύνδεση με το συναισθηματικό κλίμα του ποιήματος. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 3 οι προτροπές διατυπωμένες ως συνεκτικό μήνυμα και αναφορά στο συναισθηματικό κλίμα· 2 ορθές προτροπές αλλά αποσπασματικά ή χωρίς αναφορά στο κλίμα· 1 απλή παράφραση στίχων χωρίς ερμηνευτική διατύπωση· 0 απουσία ή απάντηση άσχετη με το ζητούμενο. 2/3
Αξιοποίηση τριών (3) διαφορετικών μεταξύ τους κειμενικών δεικτών (γλώσσα, τεχνική, ύφος, εκφραστικά σχήματα κ.ά.) για την ανάδειξη των προτροπών και του συναισθηματικού κλίματος. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ ανά δείκτη (3 μονάδες × 3 δείκτες): 1 μονάδα για την ονομασία του δείκτη και την παράθεση του σχετικού χωρίου, +2 μονάδες για την επιτυχή σύνδεσή του με το θέμα-ζητούμενο (+1 μόνο, αν η σύνδεση είναι υπαρκτή αλλά γενικόλογη). Δείκτης που μόνο κατονομάζεται χωρίς χωρίο, ή χωρίο χωρίς ονομασία δείκτη: 0-1 μονάδα. Δείκτες πέραν των τριών δεν προσαυξάνουν τη βαθμολογία. 6/9
Αναγνωστική ανταπόκριση: απάντηση στο δεύτερο ζητούμενο («Πώς θα ανταποκρινόσουν εσύ…») με προσωπική τοποθέτηση και τεκμηριωμένη παράθεση απόψεων. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 3 σαφής προσωπική τοποθέτηση, τεκμηριωμένη ή/και βιωματική, σε συνάρτηση με το κάλεσμα του ποιητικού υποκειμένου· 2 τοποθέτηση σαφής αλλά χωρίς επαρκή τεκμηρίωση· 1 γενικόλογη διατύπωση αποκομμένη από το ποίημα· 0 απουσία απάντησης στο δεύτερο ζητούμενο. 3/3

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Οι προτροπές διατυπώνονται συνεκτικά, αλλά χωρίς αναφορά στο συναισθηματικό κλίμα του ποιήματος. Οι δύο πρώτοι δείκτες (προστακτικές, επανάληψη) κατονομάζονται και συνδέονται εύστοχα· ο τρίτος είναι απλή παράθεση στίχου με παράφραση, χωρίς ονομασία δείκτη. Επιπλέον, η έκταση (~264 λέξεις) υπερβαίνει κατά πολύ το ανεκτό όριο των 220 λέξεων. Η προσωπική ανταπόκριση είναι σαφής και συνδεδεμένη με το κάλεσμα του ποιήματος. Αυξημένη αβεβαιότητα στη στάθμιση των δεικτών.

Θέμα Δ

Δ1 άρθρο 350-400 λέξεων για μοναξιά και συνεργασία γενεών 24/30

Τι ζητούσε το φύλλο

Δ1. Αξιοποιώντας δημιουργικά ιδέες από τα Κείμενα αναφοράς 1 και 2, σε ένα άρθρο 350-400 λέξεων που θα αναρτηθεί στη σχολική εφημερίδα:

α) να εξηγήσετε για ποιους λόγους, κατά τη γνώμη σας, αυξάνονται τα επίπεδα μοναξιάς στην εποχή μας και

β) να προτείνετε τρόπους με τους οποίους θα μπορούσαν να συνεργάζονται οι νέοι με τους ανθρώπους της τρίτης ηλικίας, ώστε να θεραπευτεί η μοναξιά και των δύο γενεών.

Μονάδες 30

ελλιπής τεκμηρίωση

Τι απάντησε

Η μοναξιά στη σύγχρονη εποχή: Αιτίες και λύσεις μέσω της διαγενεακής συνεργασίας

Η μοναξιά έχει γίνει ένα από τα πιο επιτακτικά προβλήματα της σύγχρονης κοινωνίας, ιδιαίτερα για τους νέους ανθρώπους. Τα αίτια είναι πολυδιάστατα και συνδέονται άμεσα με τις τεχνολογικές και κοινωνικές μεταβολές της εποχής μας.

Πρώτον, η ψηφιακή επανάσταση, παρά τις θετικές της πτυχές, έχει δημιουργήσει ένα παράδοξο: ενώ είμαστε πιο συνδεδεμένοι από ποτέ, αισθανόμαστε πιο μόνοι. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης καλλιεργούν εξιδανικευμένα πρότυπα ζωής που δημιουργούν ψευδείς προσδοκίες και αυξάνουν τα επίπεδα άγχους και ανασφάλειας. Οι νέοι συγκρίνουν τη δική τους ζωή με τις "τέλειες" εικόνες που βλέπουν στο διαδίκτυο, αισθανόμενοι ανεπάρκειας και απομόνωσης.

Δεύτερον, η οικονομική αβεβαιότητα και η κοινωνική αστάθεια δημιουργούν ένα κλίμα ανησυχίας. Οι νέοι αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην εύρεση σταθερής εργασίας, στη δημιουργία οικογένειας και στην κατάκτηση ανεξαρτησίας. Αυτή η αβεβαιότητα τους αποτρέπει από το να δημιουργήσουν σημαντικές σχέσεις και τους κλειδώνει σε κύκλο μοναξιάς.

Τρίτον, υπάρχει ένα ιδεολογικό χάσμα μεταξύ νέων ανδρών και γυναικών, που δυσχεραίνει τη δημιουργία υγιών σχέσεων. Οι διαφορές στις αντιλήψεις και τις αξίες δημιουργούν αμοιβαία δυσπιστία και απομάκρυνση.

Ωστόσο, υπάρχει μια λύση που μπορεί να είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική: η διαγενεακή συνεργασία. Οι νέοι και οι ηλικιωμένοι έχουν πολλά να μάθουν ο ένας από τον άλλον. Οι ηλικιωμένοι διαθέτουν εμπειρία, σοφία και ένα διαφορετικό οπτικό πεδίο που μπορεί να βοηθήσει τους νέους να ξεπεράσουν τις δυσκολίες τους. Ταυτόχρονα, οι νέοι μπορούν να φέρουν ενέργεια, νέες ιδέες και τεχνολογική γνώση στη ζωή των ηλικιωμένων.

Προτείνω τρεις συγκεκριμένους τρόπους συνεργασίας: Πρώτον, τα σχολεία και οι κοινότητες θα μπορούσαν να οργανώσουν προγράμματα διαγενεακής ανταλλαγής, όπου νέοι και ηλικιωμένοι συναντώνται τακτικά για να μοιραστούν ιστορίες, δεξιότητες και εμπειρίες. Δεύτερον, θα μπορούσαν να δημιουργηθούν εθελοντικά προγράμματα όπου νέοι βοηθούν ηλικιωμένους με τεχνολογικά ζητήματα, ενώ οι ηλικιωμένοι προσφέρουν συμβουλές και συναισθηματική υποστήριξη. Τρίτον, θα μπορούσαν να δημιουργηθούν κοινοί χώροι (καφές, βιβλιοθήκες, κοινοτικά κέντρα) όπου οι δύο γενιές μπορούν να συναντηθούν και να αλληλεπιδράσουν φυσικά.

Η διαγενεακή συνεργασία δεν είναι απλώς μια λύση στη μοναξιά· είναι μια επένδυση στο κοινωνικό ιστό και στη δημιουργία μιας πιο συνδεδεμένης κοινωνίας. Όταν νέοι και ηλικιωμένοι συνεργάζονται, όλοι κερδίζουν: η μοναξιά υποχωρεί, η κοινωνία ενισχύεται και η ζωή αποκτά νέο νόημα.

Πώς βαθμολογήθηκε

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ: ανταπόκριση και στις δύο πτυχές του θέματος (α΄ λόγοι αύξησης της μοναξιάς στην εποχή μας, β΄ τρόποι συνεργασίας νέων και ανθρώπων της τρίτης ηλικίας), με δημιουργική αξιοποίηση βασικών ιδεών/εννοιών των Κειμένων αναφοράς 1 και 2 και επίτευξη του επικοινωνιακού στόχου (να πείσει, να προβληματίσει, να ευαισθητοποιήσει). ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: αρκούν 3 ολοκληρωμένα στοιχεία-επιχειρήματα σε κάθε ζητούμενο (6+6=12), δηλαδή 2 μονάδες ανά ολοκληρωμένο επιχείρημα (θέση + ανάπτυξη με τεκμηρίωση, παράδειγμα ή αιτιολόγηση)· 1 μονάδα για επιχείρημα που απλώς κατονομάζεται χωρίς ανάπτυξη· 0 για στοιχείο άσχετο με το ζητούμενο ή για επανάληψη ήδη βαθμολογημένου. Ζητούμενο που δεν θίγεται καθόλου μηδενίζει τις αντίστοιχες 6 μονάδες. 11/12
ΟΡΓΑΝΩΣΗ: συνοχή, παραγραφοποίηση και διαρθρωτικές λέξεις· αξιοποίηση των χαρακτηριστικών του επικοινωνιακού πλαισίου και του είδους-τύπου του κειμένου (άρθρο για σχολική εφημερίδα: τίτλος, ύφος, σχέση πομπού-δέκτη)· επιτυχής μετασχηματισμός των στοιχείων των κειμένων αναφοράς. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 9-10 σαφής δομή εισαγωγής-κύριου μέρους-επιλόγου, παράγραφοι με θεματική περίοδο και ανάπτυξη, εύστοχες διαρθρωτικές λέξεις, πλήρης τήρηση των συμβάσεων του άρθρου, δημιουργικός μετασχηματισμός των κειμένων αναφοράς· 7-8 δομή σαφής με μία-δύο αδυναμίες (π.χ. απουσία τίτλου, μονότονες διαρθρωτικές λέξεις, ανισομερείς παράγραφοι)· 5-6 στοιχειώδης παραγραφοποίηση, το κειμενικό είδος δηλώνεται τυπικά χωρίς να αξιοποιείται, ελάχιστος μετασχηματισμός των κειμένων αναφοράς· 3-4 χαλαρή αλληλουχία ή απουσία διακριτών παραγράφων, αυτούσια μεταφορά χωρίων· 0-2 απουσία οργάνωσης. 7/10
ΓΛΩΣΣΑ: το εύρος και ο βαθμός ορθότητας των γραμματικών και συντακτικών δομών και των λεξιλογικών στοιχείων, καθώς και η ορθογραφία και η στίξη. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ: 7-8 ποικιλία ορθών δομών, εύστοχο λεξιλόγιο κατάλληλο για το ύφος του άρθρου, ελάχιστα λάθη ορθογραφίας/στίξης· 5-6 ορθές αλλά απλές και επαναλαμβανόμενες δομές, επαρκές λεξιλόγιο, μεμονωμένα λάθη· 3-4 επαναλαμβανόμενα γραμματικά/συντακτικά λάθη, φτωχό ή ακατάλληλο για το είδος λεξιλόγιο, συχνά λάθη στίξης-ορθογραφίας· 1-2 λάθη που δυσχεραίνουν την κατανόηση· 0 ακατανόητη διατύπωση. 6/8

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Έκταση ~354 λέξεις, εντός ορίων. Και τα δύο ζητούμενα καλύπτονται με τρία αναπτυγμένα αίτια και τρεις συγκεκριμένες προτάσεις συνεργασίας· απουσιάζει, όμως, ουσιαστική αξιοποίηση ιδεών του Κειμένου 2 (συμπληρωματικότητα των γενεών, ηλικιακά στερεότυπα). Η δομή είναι σαφής με τίτλο και εύστοχες διαρθρωτικές λέξεις, αλλά το επικοινωνιακό πλαίσιο του σχολικού άρθρου αξιοποιείται τυπικά (χωρίς αφόρμηση από την επικαιρότητα, χωρίς απεύθυνση στη σχολική κοινότητα) και στοιχεία του Κειμένου 1 μεταφέρονται σχεδόν αυτούσια («εξιδανικευμένα πρότυπα», «ιδεολογικό χάσμα μεταξύ νέων ανδρών και γυναικών»). Γλωσσικά λάθη: «αισθανόμενοι ανεπάρκειας», «στο κοινωνικό ιστό», «τους κλειδώνει σε κύκλο μοναξιάς».