Πανελλαδικές 2026 → Φυσική → Gemini 3.5 Flash
Gemini 3.5 Flash · Φυσική
20,0100,0 / 100
Πλήρεις μονάδες και στα 19 υποερωτήματα. Κάθε γραμμή ανοίγει με κλικ στην απάντηση και στη βαθμολόγησή της.
Το υλικό που συνόδευε ολόκληρο το φύλλο — κοινό για κάθε υποερώτημα, γι' αυτό στέκει εδώ μία φορά αντί να επαναλαμβάνεται παρακάτω.
Υπόμνημα συμβολισμού
Υπόμνημα συμβολισμού
Πριν από τα θέματα, πώς διαβάζονται τα σύμβολα αυτού του φύλλου. Δεν περιέχει καμία πληροφορία για τη λύση.
- Το κείμενο είναι μεταγραφή του έντυπου φύλλου θεμάτων. Όπου το πρωτότυπο είχε
στοίχιση, πλαίσια ή έμφαση, εδώ υπάρχει markdown ή HTML:
<br>σημαίνει αλλαγή γραμμής,<u>…</u>υπογράμμιση,<sup>…</sup>εκθέτη,<sub>…</sub>δείκτη. Είναι μορφοποίηση, δεν είναι μέρος της εκφώνησης. - Οι δείκτες γράφονται άλλοτε με Unicode (Ε₁), άλλοτε με HTML (ΜΑ), άλλοτε με κάτω παύλα (V_ισ.). Και οι τρεις μορφές σημαίνουν το ίδιο πράγμα: δείκτης.
- Στο τυπολόγιο, το
*…*γύρω από έναν τύπο είναι απλώς έμφαση:*A=βυ*σημαίνει «εμβαδόν ίσο με βάση επί ύψος». - Οι δείκτες γράφονται με κάτω παύλα:
R_ΝΛείναι η αντίσταση της ράβδου ΝΛ,Ι₁το πρώτο ρεύμα. Τα κεφαλαία γράμματα στους δείκτες είναι ονόματα σημείων του σχήματος. - Ο τόνος
΄σε σύμβολο (Ζ΄,y΄) διακρίνει το ένα άκρο από το άλλο· δεν είναι παράγωγος. - Το τυπολόγιο είναι γραμμένο σε LaTeX μέσα σε
$$…$$. Εκεί,\upsilonείναι το γράμμα υ,\ellτο γράμμα ℓ,\eta\muτο ημ και\sigma\upsilon\nuτο συν. Το\frac{α}{β}είναι κλάσμα, το\sqrt{x}τετραγωνική ρίζα.
Η κεφαλίδα του φύλλου
ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ & ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΔΕΥΤΕΡΑ 8 ΙΟΥΝΙΟΥ 2026 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΠΤΑ (7)
ΑΚΟΛΟΥΘΕΙ ΠΙΝΑΚΑΣ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΤΥΠΩΝ (Σελίδες 2)
ΑΚΟΛΟΥΘΕΙ ΠΙΝΑΚΑΣ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΤΥΠΩΝ (Σελίδες 2)
ΦΥΣΙΚΗ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΙΝΑΚΑΣ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΤΥΠΩΝ
ΦΥΣΙΚΕΣ ΣΤΑΘΕΡΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΜΕΤΑΤΡΟΠΗΣ
| Μάζα πρωτονίου, kg | Φορτίο ηλεκτρονίου (απόλυτη τιμή), C |
| Μάζα νετρονίου, kg | Ηλεκτρονιοβόλτ, J |
| Μάζα ηλεκτρονίου, kg | Ταχύτητα του φωτός, m/s |
Επιτάχυνση λόγω της βαρύτητας κοντά στην επιφάνεια της Γης, m/s²
Ηλεκτρική σταθερά, N·m²/C²
Σταθερά παγκόσμιας έλξης, m³/kg·s²
Μαγνητική διαπερατότητα του κενού, Wb/A·m (T·m/A)
Σταθερά του Planck, J·s eV·s
ΠΡΟΘΕΜΑΤΑ ΜΟΝΑΔΩΝ ΜΕΤΡΗΣΗΣ
| tera (T) | |
| giga (G) | |
| mega (M) | |
| kilo (k) | |
| centi (c) | |
| milli (m) | |
| micro (μ) | |
| nano (n) | |
| pico (p) |
ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ - ΤΡΙΓΩΝΟΜΕΤΡΙΑ
- Εμβαδόν παραλληλογράμμου: A=βυ
- Περίμετρος κύκλου: C=2πr
- Εμβαδόν κύκλου: A=πr²
- Εμβαδόν σφαίρας: A=4πr²
- Όγκος σφαίρας:
- Μήκος τόξου κύκλου s=r ϑ
ΟΡΘΟΓΩΝΙΟ ΤΡΙΓΩΝΟ
[ΣΧΗΜΑ — ορθογώνιο τρίγωνο του τυπολογίου: Ορθογώνιο τρίγωνο. Πλευρά c: υποτείνουσα. Πλευρά a: απέναντι κάθετη. Πλευρά b: προσκείμενη κάθετη. Γωνία θ μεταξύ των c και b. Ορθή γωνία μεταξύ a και b.]
ΜΟΝΑΔΕΣ, ΣΥΜΒΟΛΑ
| μέτρο, m | χερτζ, Hz | τζουλ, J | ηλεκτρονιοβόλτ, eV |
| χιλιόγραμμο, kg | τέσλα, T | νιούτον, N | κέλβιν, K |
| δευτερόλεπτο, s | χένρι, H | βολτ, V | βατ, W |
| αμπέρ, A | ομ, Ω | κουλόμπ, C | ακτίνιο, rad |
ΤΡΙΓΩΝΟΜΕΤΡΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ
| ϑ | 0⁰ | 30⁰ | 37⁰ | 45⁰ | 53⁰ | 60⁰ | 90⁰ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ημϑ | 0 | 1/2 | 3/5 | 4/5 | 1 | ||
| συνϑ | 1 | 4/5 | 3/5 | 1/2 | 0 | ||
| εφϑ | 0 | 3/4 | 1 | 4/3 | – |
ΚΡΟΥΣΕΙΣ - ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΣΤΕΡΕΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ
υ: ταχύτητα, x: θέση, Δx: μετατόπιση, α: επιτάχυνση, m: μάζα, p: ορμή, F: δύναμη, T_ολ: τριβή ολίσθησης, μ: συντελεστής τριβής, N: κάθετη δύναμη, K: κινητική ενέργεια, s: τόξο ή διάστημα, ακ: κεντρομόλος επιτάχυνση, R ή r: ακτίνα, ω: γωνιακή ταχύτητα, θ: γωνία, T: περίοδος, f: συχνότητα, ucm: ταχύτητα κέντρου μάζας, αγων: γωνιακή επιτάχυνση, αcm: επιτάχυνση κέντρου μάζας, τ: ροπή, ℓ, d: μήκος ή απόσταση, L: στροφορμή
ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΣΜΟΣ - ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΑ ΚΥΜΑΤΑ
A: εμβαδόν, B: μαγνητικό πεδίο, Φ_B: μαγνητική ροή, E: ηλεκτρικό πεδίο, ΗΕΔ, F: δύναμη, q: ηλεκτρικό φορτίο, E_επ: ΗΕΔ από επαγωγή, I: ηλεκτρικό ρεύμα, V: διαφορά δυναμικού, W: έργο, R: αντίσταση, ℓ ή a: μήκος ή απόσταση, E_αυτ: ΗΕΔ από αυτεπαγωγή, U: ενέργεια μαγν. πεδίου, R_ολ: ολική αντίσταση, ρ: ειδική αντίσταση, L: συντελεστής αυτεπαγωγής, T: περίοδος, λ: μήκος κύματος, r: ακτίνα ή απόσταση, n: αριθμός σπειρών ανά μονάδα μήκους, N: αριθμός σπειρών, υ: ταχύτητα, θ, φ: γωνία, μ: μαγνητική διαπερατότητα, c: ταχύτητα φωτός
ΤΑΛΑΝΤΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΑ ΚΥΜΑΤΑ
A: πλάτος, x: απομάκρυνση, θέση, υ: ταχύτητα, α: επιτάχυνση, ω: γωνιακή συχνότητα, φ: αρχική φάση, f: συχνότητα, D: σταθερά επαναφοράς, T: περίοδος, b: σταθερά απόσβεσης, λ: μήκος κύματος, T: περίοδος, U: δυναμική ενέργεια, y: απομάκρυνση
ΕΝΑΛΛΑΣΣΟΜΕΝΟ ΡΕΥΜΑ
υ: στιγμιαία τάση, V: πλάτος τάσης, i: στιγμιαίο ρεύμα, I: πλάτος ρεύματος, I_εν: ενεργός ένταση, V_εν: ενεργός τάση, P: Μέση ισχύς, p: Στιγμιαία ισχύς, T: περίοδος, R: αντίσταση, W: ενέργεια ηλ. ρεύματος, N: αριθμός σπειρών
ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΒΑΝΤΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ
T: θερμοκρασία, E: ενέργεια, p: ορμή, c: ταχύτητα φωτός, f: συχνότητα, x: θέση, K: Κινητική ενέργεια, λ: μήκος κύματος, φ: γωνία, t: χρόνος, Φ: Έργο εξαγωγής, Δ: αβεβαιότητα, Ψ: κυματοσυνάρτηση, V: όγκος
Θέμα Α
Στις ερωτήσεις Α1-Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στην επιλογή σας, η οποία συμπληρώνει σωστά την ημιτελή πρόταση.
Α1 πότε δεν μεταβάλλεται η στροφορμή συστήματος σωμάτων 5/5 μονάδες
Τι ζητούσε το φύλλο
Α1. Η στροφορμή ενός συστήματος σωμάτων δεν μεταβάλλεται όταν
α) η συνισταμένη των δυνάμεων που ασκούνται στο σύστημα είναι μηδέν.
β) τα σώματα κάνουν μόνο περιστροφική κίνηση.
γ) οι άξονες περιστροφής των σωμάτων είναι σταθεροί.
δ) το αλγεβρικό άθροισμα των ροπών των εξωτερικών δυνάμεων είναι μηδέν.
Μονάδες 5
Τι απάντησε
Η σωστή επιλογή είναι η δ.
Δικαιολόγηση: Σύμφωνα με τον θεμελιώδη νόμο της στροφικής κίνησης για ένα σύστημα σωμάτων, ο ρυθμός μεταβολής της συνολικής στροφορμής του συστήματος ισούται με το αλγεβρικό άθροισμα των ροπών των εξωτερικών δυνάμεων που ασκούνται σε αυτό: Όταν το αλγεβρικό άθροισμα των ροπών των εξωτερικών δυνάμεων είναι μηδέν (), τότε η στροφορμή του συστήματος παραμένει σταθερή (), δηλαδή δεν μεταβάλλεται.
Πώς βαθμολογήθηκε
- Επιλογή του γράμματος που συμπληρώνει σωστά την πρόταση για τη συνθήκη υπό την οποία δεν μεταβάλλεται η στροφορμή συστήματος σωμάτων. 5/5
Αιτιολόγηση βαθμολογητή
Επέλεξε δ, σωστό. Η επιπλέον τεκμηρίωση (Στεξ=dL/dt) είναι ορθή.
Α2 χαρακτηριστικά σημείων μέσου σε εγκάρσιο αρμονικό κύμα 5/5 μονάδες
Τι ζητούσε το φύλλο
Α2. Ένα εγκάρσιο απλό αρμονικό κύμα διαδίδεται σε ομογενές γραμμικό ελαστικό μέσο χωρίς απώλειες ενέργειας. Μια τυχαία χρονική στιγμή t όλα τα σημεία του μέσου που ταλαντώνονται έχουν
α) ίσες ταχύτητες και ίσα πλάτη ταλάντωσης.
β) ίσες περιόδους και ίσα πλάτη ταλάντωσης.
γ) ίσες συχνότητες και ίσες απομακρύνσεις.
δ) ίσες ταχύτητες και ίσες συχνότητες.
Μονάδες 5
Τι απάντησε
Η σωστή επιλογή είναι η β.
Δικαιολόγηση: Κατά τη διάδοση ενός αρμονικού κύματος σε ελαστικό μέσο χωρίς απώλειες ενέργειας, όλα τα σημεία του μέσου εκτελούν απλή αρμονική ταλάντωση με την ίδια συχνότητα (και άρα την ίδια περίοδο ) που είναι ίση με τη συχνότητα της πηγής του κύματος. Επίσης, επειδή δεν υπάρχουν απώλειες ενέργειας, όλα τα σημεία ταλαντώνονται με το ίδιο πλάτος . Αντίθετα, οι στιγμιαίες απομακρύνσεις και οι ταχύτητες των σημείων διαφέρουν ανάλογα με τη θέση τους και τη χρονική στιγμή .
Πώς βαθμολογήθηκε
- Επιλογή του γράμματος που συμπληρώνει σωστά την πρόταση για τα κοινά χαρακτηριστικά των σημείων του μέσου σε εγκάρσιο απλό αρμονικό κύμα. 5/5
Αιτιολόγηση βαθμολογητή
Επέλεξε β, σωστό, με ορθή αιτιολόγηση περιόδου και πλάτους.
Α3 τι δίνουν αμπερόμετρα και βολτόμετρα στο εναλλασσόμενο ρεύμα 5/5 μονάδες
Τι ζητούσε το φύλλο
Α3. Τα αμπερόμετρα και τα βολτόμετρα που χρησιμοποιούνται για μετρήσεις στο εναλλασσόμενο ρεύμα δίνουν
α) την ενεργό τιμή των μεγεθών.
β) τη μέση τιμή των μεγεθών.
γ) το πλάτος των μεγεθών.
δ) τη στιγμιαία τιμή των μεγεθών.
Μονάδες 5
Τι απάντησε
Η σωστή επιλογή είναι η α.
Δικαιολόγηση: Τα όργανα μέτρησης (αμπερόμετρα και βολτόμετρα) που χρησιμοποιούνται στα κυκλώματα εναλλασσόμενου ρεύματος είναι σχεδιασμένα έτσι ώστε να δείχνουν τις ενεργές τιμές της έντασης () και της τάσης () του ρεύματος.
Πώς βαθμολογήθηκε
- Επιλογή του γράμματος που συμπληρώνει σωστά την πρόταση για την τιμή που δίνουν τα αμπερόμετρα και τα βολτόμετρα στο εναλλασσόμενο ρεύμα. 5/5
Αιτιολόγηση βαθμολογητή
Επέλεξε α (ενεργός τιμή), σωστό.
Α4 κεντρική ελαστική κρούση δύο σφαιρών ίδιας μάζας 5/5 μονάδες
Τι ζητούσε το φύλλο
Α4. Δύο σφαίρες μικρών διαστάσεων, ίδιας μάζας, που κινούνται σε λείο οριζόντιο επίπεδο με αντίθετες ταχύτητες μέτρου υ, συγκρούονται κεντρικά και ελαστικά. Μετά την κρούση
α) οι σφαίρες θα ακινητοποιηθούν.
β) η μία σφαίρα θα ακινητοποιηθεί και η άλλη θα κινηθεί με ταχύτητα υ.
γ) οι σφαίρες θα απομακρυνθούν η μία από την άλλη με ταχύτητες ίδιου μέτρου.
δ) η συνολική κινητική ενέργεια των δύο σφαιρών θα μηδενιστεί.
Μονάδες 5
Τι απάντησε
Η σωστή επιλογή είναι η γ.
Δικαιολόγηση: Σε μια κεντρική και ελαστική κρούση δύο σφαιρών ίδιας μάζας (), οι σφαίρες ανταλλάσσουν ταχύτητες. Πριν την κρούση, οι ταχύτητές τους είναι αντίθετες με μέτρο , δηλαδή και . Μετά την κρούση, οι νέες ταχύτητες θα είναι: Συνεπώς, οι σφαίρες θα απομακρυνθούν η μία από την άλλη κινούμενες προς αντίθετες κατευθύνσεις με ταχύτητες ίδιου μέτρου .
Πώς βαθμολογήθηκε
- Επιλογή του γράμματος που συμπληρώνει σωστά την πρόταση για την κατάσταση των δύο σφαιρών μετά την κεντρική ελαστική κρούση. 5/5
Αιτιολόγηση βαθμολογητή
Επέλεξε γ, σωστό, με ορθή αναφορά στην ανταλλαγή ταχυτήτων.
Α5 χαρακτηρισμός πέντε προτάσεων ως Σωστό ή Λάθος 5/5 μονάδες
Τι ζητούσε το φύλλο
Α5. Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν, γράφοντας στο τετράδιό σας, δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί σε κάθε πρόταση, τη λέξη Σωστό, αν η πρόταση είναι σωστή, ή τη λέξη Λάθος, αν η πρόταση είναι λανθασμένη.
α) Τα ηλεκτρομαγνητικά κύματα παράγονται από μεταβαλλόμενα ηλεκτρικά και μαγνητικά πεδία.
β) Σε εξαναγκασμένη ταλάντωση κατά τον συντονισμό το πλάτος της ταλάντωσης γίνεται μέγιστο.
γ) Κατά την ελαστική κρούση δεν διατηρείται η μηχανική ενέργεια του συστήματος των σωμάτων.
δ) Ο συντελεστής αυτεπαγωγής ενός ιδανικού πηνίου εξαρτάται από την ένταση του ρεύματος που το διαρρέει.
ε) Σύμφωνα με τον de Broglie, κάθε κινούμενο σωματίδιο έχει κυματική φύση και μήκος κύματος αντιστρόφως ανάλογο της ορμής του.
Μονάδες 5
Τι απάντησε
α) Σωστό
β) Σωστό
γ) Λάθος
δ) Λάθος
ε) Σωστό
Πώς βαθμολογήθηκε
- Χαρακτηρισμός ως Σωστό/Λάθος της πρότασης α) για την παραγωγή των ηλεκτρομαγνητικών κυμάτων. 1/1
- Χαρακτηρισμός ως Σωστό/Λάθος της πρότασης β) για το πλάτος της εξαναγκασμένης ταλάντωσης κατά τον συντονισμό. 1/1
- Χαρακτηρισμός ως Σωστό/Λάθος της πρότασης γ) για τη μηχανική ενέργεια στην ελαστική κρούση. 1/1
- Χαρακτηρισμός ως Σωστό/Λάθος της πρότασης δ) για την εξάρτηση του συντελεστή αυτεπαγωγής ιδανικού πηνίου. 1/1
- Χαρακτηρισμός ως Σωστό/Λάθος της πρότασης ε) για το μήκος κύματος de Broglie και την ορμή. 1/1
Αιτιολόγηση βαθμολογητή
Και οι πέντε χαρακτηρισμοί συμφωνούν με τις λύσεις αναφοράς (Σ, Σ, Λ, Λ, Σ).
Θέμα Β
Β1α επιλογή σωστής απάντησης για λόγο περιόδων στάσιμου κύματος 2/2 μονάδες
Τι ζητούσε το φύλλο · ολόκληρο το Β1
Β1. Μία ομογενής ελαστική χορδή ΟΓ, μήκους L, έχει το άκρο της (Γ) στερεωμένο σε ακλόνητο σημείο στη θέση x = L. Το άλλο άκρο της (Ο) βρίσκεται στη θέση x = 0, είναι ελεύθερο και διεγείρεται σε απλή αρμονική ταλάντωση, με αποτέλεσμα στη χορδή να δημιουργείται στάσιμο κύμα με κοιλία στη θέση x = 0.
[ΣΧΗΜΑ — χορδή ΟΓ: Οριζόντια χορδή. Το αριστερό άκρο είναι το σημείο Ο (θέση x = 0). Το δεξιό άκρο Γ είναι στερεωμένο σε ακλόνητο τοίχο. Το μήκος της χορδής από το Ο έως το Γ είναι L.]
Όταν το άκρο Ο ταλαντώνεται με περίοδο Τ₁, το στάσιμο κύμα έχει συνολικά δύο δεσμούς. Μεταβάλλουμε την περίοδο της ταλάντωσης του άκρου Ο σε Τ₂, με αποτέλεσμα στη χορδή να δημιουργείται στάσιμο κύμα με τρεις συνολικά δεσμούς. Τότε ο λόγος των περιόδων Τ₁ / Τ₂ είναι ίσος με:
i) 20/3 ii) 10/3 iii) 5/3
α) Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση (μονάδες 2).
β) Να δικαιολογήσετε την επιλογή σας (μονάδες 6).
Μονάδες 8
Τι απάντησε
Η σωστή απάντηση είναι η iii.
Πώς βαθμολογήθηκε
- Επιλογή της σωστής τιμής του λόγου των περιόδων Τ₁/Τ₂ ανάμεσα στις τρεις προσφερόμενες. 2/2
Αιτιολόγηση βαθμολογητή
Επιλογή iii (5/3), σωστή.
Β1β δικαιολόγηση επιλογής για λόγο περιόδων 6/6 μονάδες
Τι ζητούσε το φύλλο · ολόκληρο το Β1
Β1. Μία ομογενής ελαστική χορδή ΟΓ, μήκους L, έχει το άκρο της (Γ) στερεωμένο σε ακλόνητο σημείο στη θέση x = L. Το άλλο άκρο της (Ο) βρίσκεται στη θέση x = 0, είναι ελεύθερο και διεγείρεται σε απλή αρμονική ταλάντωση, με αποτέλεσμα στη χορδή να δημιουργείται στάσιμο κύμα με κοιλία στη θέση x = 0.
[ΣΧΗΜΑ — χορδή ΟΓ: Οριζόντια χορδή. Το αριστερό άκρο είναι το σημείο Ο (θέση x = 0). Το δεξιό άκρο Γ είναι στερεωμένο σε ακλόνητο τοίχο. Το μήκος της χορδής από το Ο έως το Γ είναι L.]
Όταν το άκρο Ο ταλαντώνεται με περίοδο Τ₁, το στάσιμο κύμα έχει συνολικά δύο δεσμούς. Μεταβάλλουμε την περίοδο της ταλάντωσης του άκρου Ο σε Τ₂, με αποτέλεσμα στη χορδή να δημιουργείται στάσιμο κύμα με τρεις συνολικά δεσμούς. Τότε ο λόγος των περιόδων Τ₁ / Τ₂ είναι ίσος με:
i) 20/3 ii) 10/3 iii) 5/3
α) Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση (μονάδες 2).
β) Να δικαιολογήσετε την επιλογή σας (μονάδες 6).
Μονάδες 8
Τι απάντησε
Δικαιολόγηση: Το άκρο () είναι ελεύθερο και αποτελεί κοιλία του στάσιμου κύματος, ενώ το άκρο () είναι σταθερό και αποτελεί δεσμό.
Η εξίσωση που δίνει τις θέσεις των δεσμών, με μέτρηση από την κοιλία στο , είναι:
Επειδή στο άκρο υπάρχει πάντα δεσμός, το μήκος της χορδής πρέπει να ικανοποιεί τη σχέση:
1η περίπτωση (Περίοδος ): Το στάσιμο κύμα έχει συνολικά δύο δεσμούς. Αυτοί οι δεσμοί αντιστοιχούν στις τιμές και . Ο δεσμός στο άκρο αντιστοιχεί στον δεύτερο δεσμό (). Επομένως:
2η περίπτωση (Περίοδος ): Το στάσιμο κύμα έχει συνολικά τρεις δεσμούς (). Ο δεσμός στο άκρο αντιστοιχεί στον τρίτο δεσμό (). Επομένως:
Η ταχύτητα διάδοσης των κυμάτων στη χορδή εξαρτάται μόνο από τις ιδιότητες του μέσου (τάση και γραμμική πυκνότητα της χορδής), οι οποίες παραμένουν σταθερές. Συνεπώς:
Αντικαθιστώντας τα μήκη κύματος, έχουμε:
Πώς βαθμολογήθηκε
- Αναγνώριση ότι το άκρο Γ (x = L) είναι δεσμός και το άκρο Ο (x = 0) κοιλία, και διατύπωση της αντίστοιχης συνθήκης στάσιμου κύματος για το μήκος L. 2/2
- Προσδιορισμός των μηκών κύματος λ₁ και λ₂ που αντιστοιχούν στο στάσιμο με δύο και με τρεις συνολικά δεσμούς αντίστοιχα. 2/2
- Σύνδεση των μηκών κύματος με τις περιόδους μέσω της σταθερής ταχύτητας διάδοσης στην ίδια χορδή και εξαγωγή της αριθμητικής τιμής του λόγου Τ₁/Τ₂. 2/2
Αιτιολόγηση βαθμολογητή
Πλήρης αιτιολόγηση: χαρακτηρισμός άκρων, L=(2k+1)λ/4 για k=1 και k=2, ρητή επίκληση σταθερής υ.
Β2α επιλογή σωστής απάντησης για λόγο δυνάμεων αγωγών 2/2 μονάδες
Τι ζητούσε το φύλλο · ολόκληρο το Β2
Β2. Οι δύο παράλληλοι ευθύγραμμοι αγωγοί (1), (2) του σχήματος έχουν μεγάλο μήκος και βρίσκονται πάνω στο ίδιο κατακόρυφο επίπεδο. Ο αγωγός (1) είναι ακλόνητα στερεωμένος ενώ ο αγωγός (2) μπορεί να μετακινηθεί. Οι αγωγοί (1) και (2) διαρρέονται, αντίστοιχα, από συνεχή ομόρροπα ρεύματα εντάσεων Ι₁ = Ι και Ι₂ = 2Ι, απέχουν απόσταση r και η δύναμη που αναπτύσσεται σε μήκος ℓ του αγωγού (2) είναι F₁.
[ΣΧΗΜΑ — δύο παράλληλοι αγωγοί: Δύο κατακόρυφοι παράλληλοι ευθύγραμμοι αγωγοί, ο (1) αριστερά και ο (2) δεξιά. Απέχουν μεταξύ τους απόσταση r. Ο αγωγός (1) διαρρέεται από ρεύμα Ι₁ με φορά προς τα πάνω. Ο αγωγός (2) διαρρέεται από ρεύμα Ι₂ με φορά επίσης προς τα πάνω.]
Απομακρύνουμε τον αγωγό (2) κατά d = r/2 προς τα δεξιά και ταυτόχρονα διπλασιάζουμε την ένταση του ρεύματος που τον διαρρέει. Τότε η δύναμη που αναπτύσσεται στο ίδιο μήκος ℓ του αγωγού (2) είναι F₂.
Ο λόγος των δυνάμεων F₁ / F₂ είναι ίσος με:
i) 3/4 ii) 4/3 iii) 3/5
α) Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση (μονάδες 2).
β) Να δικαιολογήσετε την επιλογή σας (μονάδες 6).
Μονάδες 8
Τι απάντησε
Η σωστή απάντηση είναι η i.
Πώς βαθμολογήθηκε
- Επιλογή της σωστής τιμής του λόγου των δυνάμεων F₁/F₂ ανάμεσα στις τρεις προσφερόμενες. 2/2
Αιτιολόγηση βαθμολογητή
Επιλογή i (3/4), σωστή.
Β2β δικαιολόγηση επιλογής για λόγο δυνάμεων 6/6 μονάδες
Τι ζητούσε το φύλλο · ολόκληρο το Β2
Β2. Οι δύο παράλληλοι ευθύγραμμοι αγωγοί (1), (2) του σχήματος έχουν μεγάλο μήκος και βρίσκονται πάνω στο ίδιο κατακόρυφο επίπεδο. Ο αγωγός (1) είναι ακλόνητα στερεωμένος ενώ ο αγωγός (2) μπορεί να μετακινηθεί. Οι αγωγοί (1) και (2) διαρρέονται, αντίστοιχα, από συνεχή ομόρροπα ρεύματα εντάσεων Ι₁ = Ι και Ι₂ = 2Ι, απέχουν απόσταση r και η δύναμη που αναπτύσσεται σε μήκος ℓ του αγωγού (2) είναι F₁.
[ΣΧΗΜΑ — δύο παράλληλοι αγωγοί: Δύο κατακόρυφοι παράλληλοι ευθύγραμμοι αγωγοί, ο (1) αριστερά και ο (2) δεξιά. Απέχουν μεταξύ τους απόσταση r. Ο αγωγός (1) διαρρέεται από ρεύμα Ι₁ με φορά προς τα πάνω. Ο αγωγός (2) διαρρέεται από ρεύμα Ι₂ με φορά επίσης προς τα πάνω.]
Απομακρύνουμε τον αγωγό (2) κατά d = r/2 προς τα δεξιά και ταυτόχρονα διπλασιάζουμε την ένταση του ρεύματος που τον διαρρέει. Τότε η δύναμη που αναπτύσσεται στο ίδιο μήκος ℓ του αγωγού (2) είναι F₂.
Ο λόγος των δυνάμεων F₁ / F₂ είναι ίσος με:
i) 3/4 ii) 4/3 iii) 3/5
α) Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση (μονάδες 2).
β) Να δικαιολογήσετε την επιλογή σας (μονάδες 6).
Μονάδες 8
Τι απάντησε
Δικαιολόγηση: Η δύναμη ανά μονάδα μήκους μεταξύ δύο παράλληλων αγωγών που διαρρέονται από ρεύματα και και απέχουν απόσταση δίνεται από τη σχέση:
Αρχική κατάσταση: Οι αγωγοί απέχουν απόσταση και διαρρέονται από ρεύματα και . Η δύναμη που ασκείται σε μήκος του αγωγού (2) είναι:
Τελική κατάσταση: Ο αγωγός (2) μετακινείται κατά προς τα δεξιά, οπότε η νέα απόσταση μεταξύ των αγωγών γίνεται: Ταυτόχρονα, το ρεύμα στον αγωγό (2) διπλασιάζεται, δηλαδή: Η νέα δύναμη στο ίδιο μήκος είναι:
Λόγος δυνάμεων: Διαιρώντας κατά μέλη τις δύο σχέσεις, λαμβάνουμε:
Πώς βαθμολογήθηκε
- Χρήση της σχέσης της δύναμης ανά μήκος ℓ μεταξύ δύο παράλληλων ρευματοφόρων αγωγών και έκφραση της αρχικής δύναμης F₁ με τα δεδομένα Ι₁ = Ι, Ι₂ = 2Ι και απόσταση r. 2/2
- Προσδιορισμός των νέων δεδομένων της τελικής κατάστασης: απόσταση των αγωγών και ένταση του ρεύματος του αγωγού (2) μετά τη μετακίνηση και τον διπλασιασμό. 2/2
- Σχηματισμός του λόγου F₁/F₂, απλοποίηση των κοινών παραγόντων και εξαγωγή της αριθμητικής του τιμής. 2/2
Αιτιολόγηση βαθμολογητή
Σωστά r' = 3r/2 και I₂' = 4I, σωστός λόγος 3/4.
Β3α επιλογή σωστής απάντησης για λόγο μηκών ράβδων 2/2 μονάδες
Τι ζητούσε το φύλλο · ολόκληρο το Β3
Β3. Δύο λεπτές, ομογενείς και άκαμπτοι ράβδοι ΟΑ, μήκους ℓ₁, και ΟΓ, μήκους ℓ₂, είναι κατασκευασμένες από διαφορετικό υλικό, έχουν ίδια μάζα Μ και είναι συγκολλημένες μεταξύ τους στο κοινό άκρο τους Ο. Στο άκρο Α της ράβδου ΟΑ είναι στερεωμένη μικρή σφαίρα μάζας m = M/2.
Το σύστημα των δύο ράβδων μπορεί να περιστρέφεται χωρίς τριβές γύρω από σταθερό οριζόντιο άξονα, κάθετο στο επίπεδο των δύο ράβδων στο σημείο Ο, όπως φαίνεται στο διπλανό σχήμα. Όταν το σύστημα ισορροπεί, οι δύο ράβδοι σχηματίζουν την ίδια γωνία φ με την κατακόρυφο Οy.
[ΣΧΗΜΑ — σύστημα δύο ράβδων: Κοινό ανώτερο σημείο Ο. Από αυτό ξεκινούν δύο ράβδοι προς τα κάτω, σχηματίζοντας ανεστραμμένο «V» γύρω από την κατακόρυφη Oy. ράβδος ℓ₁ : προς τα κάτω-αριστερά, σε γωνία φ με την κατακόρυφη Oy· στο κάτω άκρο της βρίσκεται σφαίρα με ετικέτα Α. ράβδος ℓ₂ : προς τα κάτω-δεξιά, σε γωνία φ με την κατακόρυφη Oy (ίδια γωνία)· το κάτω άκρο της είναι το σημείο Γ. Η κατακόρυφη Oy σχεδιάζεται διακεκομμένη και διχοτομεί τη γωνία των δύο ράβδων.]
Ο λόγος ℓ₁/ℓ₂ των μηκών των δύο ράβδων είναι ίσος με:
i) 1/3 ii) 1/2 iii) 1/4
α) Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση (μονάδες 2).
β) Να δικαιολογήσετε την επιλογή σας (μονάδες 7).
Μονάδες 9
Τι απάντησε
Η σωστή απάντηση είναι η ii.
Πώς βαθμολογήθηκε
- Επιλογή της σωστής τιμής του λόγου των μηκών ℓ₁/ℓ₂ ανάμεσα στις τρεις προσφερόμενες. 2/2
Αιτιολόγηση βαθμολογητή
Επιλογή ii (1/2), σωστή.
Β3β δικαιολόγηση επιλογής για λόγο μηκών ράβδων 7/7 μονάδες
Τι ζητούσε το φύλλο · ολόκληρο το Β3
Β3. Δύο λεπτές, ομογενείς και άκαμπτοι ράβδοι ΟΑ, μήκους ℓ₁, και ΟΓ, μήκους ℓ₂, είναι κατασκευασμένες από διαφορετικό υλικό, έχουν ίδια μάζα Μ και είναι συγκολλημένες μεταξύ τους στο κοινό άκρο τους Ο. Στο άκρο Α της ράβδου ΟΑ είναι στερεωμένη μικρή σφαίρα μάζας m = M/2.
Το σύστημα των δύο ράβδων μπορεί να περιστρέφεται χωρίς τριβές γύρω από σταθερό οριζόντιο άξονα, κάθετο στο επίπεδο των δύο ράβδων στο σημείο Ο, όπως φαίνεται στο διπλανό σχήμα. Όταν το σύστημα ισορροπεί, οι δύο ράβδοι σχηματίζουν την ίδια γωνία φ με την κατακόρυφο Οy.
[ΣΧΗΜΑ — σύστημα δύο ράβδων: Κοινό ανώτερο σημείο Ο. Από αυτό ξεκινούν δύο ράβδοι προς τα κάτω, σχηματίζοντας ανεστραμμένο «V» γύρω από την κατακόρυφη Oy. ράβδος ℓ₁ : προς τα κάτω-αριστερά, σε γωνία φ με την κατακόρυφη Oy· στο κάτω άκρο της βρίσκεται σφαίρα με ετικέτα Α. ράβδος ℓ₂ : προς τα κάτω-δεξιά, σε γωνία φ με την κατακόρυφη Oy (ίδια γωνία)· το κάτω άκρο της είναι το σημείο Γ. Η κατακόρυφη Oy σχεδιάζεται διακεκομμένη και διχοτομεί τη γωνία των δύο ράβδων.]
Ο λόγος ℓ₁/ℓ₂ των μηκών των δύο ράβδων είναι ίσος με:
i) 1/3 ii) 1/2 iii) 1/4
α) Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση (μονάδες 2).
β) Να δικαιολογήσετε την επιλογή σας (μονάδες 7).
Μονάδες 9
Τι απάντησε
Δικαιολόγηση: Το σύστημα ισορροπεί, οπότε η συνισταμένη των ροπών ως προς τον άξονα περιστροφής που διέρχεται από το κοινό άκρο είναι μηδέν:
Οι δυνάμεις που ασκούνται στο σύστημα και προκαλούν ροπή ως προς το είναι:
- Το βάρος της ράβδου : , το οποίο ασκείται στο μέσο της ράβδου, δηλαδή σε απόσταση από το .
- Το βάρος της σφαίρας : , το οποίο ασκείται στο άκρο , δηλαδή σε απόσταση από το .
- Το βάρος της ράβδου : , το οποίο ασκείται στο μέσο της ράβδου, δηλαδή σε απόσταση από το .
Οι δύο ράβδοι σχηματίζουν την ίδια γωνία με την κατακόρυφο .
- Οι ροπές των δυνάμεων της αριστερής πλευράς (ράβδος και σφαίρα ) τείνουν να περιστρέψουν το σύστημα αριστερόστροφα (θετική φορά).
- Η ροπή του βάρους της δεξιάς ράβδου τείνει να περιστρέψει το σύστημα δεξιόστροφα (αρνητική φορά).
Γράφουμε τη συνθήκη ισορροπίας ροπών:
Επειδή , ισχύει . Διαιρούμε όλη τη σχέση με το :
Πώς βαθμολογήθηκε
- Εφαρμογή της συνθήκης ισορροπίας του στερεού ως προς τον άξονα περιστροφής στο σημείο Ο (μηδενικό αλγεβρικό άθροισμα ροπών). 2/2
- Εντοπισμός των σημείων εφαρμογής των τριών βαρών (μέσο κάθε ομογενούς ράβδου, άκρο Α για τη σφαίρα m = M/2) και έκφραση των αντίστοιχων μοχλοβραχιόνων ως προς τον Ο συναρτήσει των ℓ₁, ℓ₂ και της γωνίας φ. 3/3
- Γραφή της εξίσωσης των ροπών και επίλυσή της ως προς τον λόγο ℓ₁/ℓ₂. 2/2
Αιτιολόγηση βαθμολογητή
Περιλαμβάνει και τη ροπή του βάρους της σφαίρας στο Α, σωστή απλοποίηση του ημφ με ρητή δικαιολόγηση ημφ≠0.
Θέμα Γ
Σε πείραμα μελέτης του φαινομένου Compton, μονοχρωματική δέσμη φωτονίων με μήκος κύματος προσπίπτει σε υλικό, όπου το μήκος κύματος Compton του ηλεκτρονίου ( η σταθερά του Planck, η μάζα του ηλεκτρονίου και η ταχύτητα του φωτός).
Γ1 υπολογισμός μήκους κύματος σκεδαζόμενου φωτονίου σε 180 μοίρες 5/5 μονάδες
Τι ζητούσε το φύλλο
Γ1. Να υπολογιστεί το μήκος κύματος ενός φωτονίου που σκεδάζεται σε γωνία φ = 180° από πρακτικά ακίνητο ηλεκτρόνιο του υλικού ως συνάρτηση του . Δίνεται ότι συν 180° = -1.
Μονάδες 5
Τι απάντησε
Από τον τύπο του φαινομένου Compton έχουμε:
Γνωρίζουμε ότι και με . Αντικαθιστώντας αυτά τα δεδομένα στη σχέση, έχουμε:
Δίνεται ότι το μήκος κύματος του προσπίπτοντος φωτονίου είναι . Συνεπώς:
Πώς βαθμολογήθηκε
- Εφαρμογή της σχέσης του φαινομένου Compton με αντικατάσταση συν180° = −1 και εξαγωγή της μεταβολής του μήκους κύματος συναρτήσει του λc. 3/3
- Υπολογισμός του λ′ του σκεδαζόμενου φωτονίου, εκφρασμένου ως συνάρτηση του λc, με χρήση του δεδομένου λ = 8λc. 2/2
Αιτιολόγηση βαθμολογητή
λ′ = 10λc, σωστό και εκφρασμένο συναρτήσει του λc.
Γ2 ενέργειες φωτονίων και κινητική ενέργεια ανακρουόμενου ηλεκτρονίου 8/8 μονάδες
Τι ζητούσε το φύλλο
Γ2. Να εκφράσετε τις ενέργειες και του προσπίπτοντος και του κατά φ = 180° σκεδαζόμενου φωτονίου, αντίστοιχα, ως συνάρτηση των μεγεθών και (μονάδες 4). Να υπολογίσετε την κινητική ενέργεια του ανακρουόμενου ηλεκτρονίου σε eV (μονάδες 4).
Μονάδες 8
Η δέσμη των σκεδαζόμενων φωτονίων, μετά από πρόσπτωση σε κατάλληλο υλικό, παράγει φωτόνια μήκους κύματος λ₁ = 400 nm, τα οποία εισέρχονται σε διάταξη μελέτης του φωτοηλεκτρικού φαινομένου.
Τι απάντησε
Η ενέργεια ενός φωτονίου δίνεται από τη σχέση .
Για το προσπίπτον φωτόνιο: Επειδή , αντικαθιστούμε και έχουμε:
Για το σκεδαζόμενο φωτόνιο:
Υπολογισμός της κινητικής ενέργειας του ανακρουόμενου ηλεκτρονίου (): Από την αρχή διατήρησης της ενέργειας κατά την κρούση φωτονίου-ηλεκτρονίου, η κινητική ενέργεια που αποκτά το ηλεκτρόνιο ισούται με τη μείωση της ενέργειας του φωτονίου:
Δίνεται ότι . Αντικαθιστώντας, βρίσκουμε:
Πώς βαθμολογήθηκε
- Έκφραση της ενέργειας φωτονίου συναρτήσει του μήκους κύματός του και αξιοποίηση του ορισμού λc = h/(me·c) ώστε το hc να αντικατασταθεί με λc·me·c². 2/2
- Εξαγωγή των Εφ και Ε′φ ως πολλαπλασίων του me·c², από τα λ = 8λc και λ′ του Γ1. 2/2
- Εφαρμογή της διατήρησης της ενέργειας στη σκέδαση Compton για την κινητική ενέργεια του ανακρουόμενου ηλεκτρονίου συναρτήσει του me·c². 2/2
- Αριθμητικός υπολογισμός της κινητικής ενέργειας με το δεδομένο me·c² = 5·10⁵ eV και απόδοση του αποτελέσματος σε eV. 2/2
Αιτιολόγηση βαθμολογητή
Εφ = mec²/8, Ε′φ = mec²/10, Ke = 12500 eV, σωστά και σε eV.
Γ3 απόδειξη σχέσης συχνότητας κατωφλίου και υπολογισμός 7/7 μονάδες
Τι ζητούσε το φύλλο
Γ3. Εάν το έργο εξαγωγής του υλικού της καθόδου είναι Φ = 1,4 eV, να αποδείξετε τη σχέση υπολογισμού της συχνότητας κατωφλίου f₀ (μονάδες 4) και να υπολογίσετε την f₀ (μονάδες 3).
Μονάδες 7
Τι απάντησε
Η συχνότητα κατωφλίου ορίζεται ως η ελάχιστη συχνότητα που πρέπει να έχει η προσπίπτουσα ακτινοβολία ώστε να προκαλέσει φωτοηλεκτρικό φαινόμενο (δηλαδή εξαγωγή ηλεκτρονίων με μηδενική κινητική ενέργεια).
Από τη φωτοηλεκτρική εξίσωση του Einstein έχουμε:
Για τη συχνότητα κατωφλίου , η μέγιστη κινητική ενέργεια των εξερχόμενων ηλεκτρονίων είναι μηδέν (). Συνεπώς:
Υπολογισμός της : Μετατρέπουμε το έργο εξαγωγής σε Joule (J):
Χρησιμοποιώντας τη σταθερά του Planck :
Πώς βαθμολογήθηκε
- Διατύπωση της φυσικής συνθήκης του κατωφλίου: για συχνότητα ίση με f₀ η μέγιστη κινητική ενέργεια των φωτοηλεκτρονίων μηδενίζεται. 2/2
- Εφαρμογή της φωτοηλεκτρικής εξίσωσης του Einstein στη συνθήκη αυτή και εξαγωγή της σχέσης f₀ = Φ/h. 2/2
- Συμβατή μεταχείριση των μονάδων στην αριθμητική αντικατάσταση (μετατροπή του έργου εξαγωγής σε J ή ισοδύναμη χρήση του h σε eV·s). 1/1
- Αριθμητικός υπολογισμός της f₀ με απόδοση της μονάδας Hz. 2/2
Αιτιολόγηση βαθμολογητή
Πλήρης απόδειξη και σωστός υπολογισμός f₀ = 3,5·10¹⁴ Hz με ορθή μετατροπή μονάδων.
Γ4 υπολογισμός δυναμικού αποκοπής για ακτινοβολία λ1 5/5 μονάδες
Τι ζητούσε το φύλλο
Γ4. Να υπολογίσετε το δυναμικό αποκοπής V₀ στην περίπτωση που η επιφάνεια της καθόδου φωτίζεται με την παραπάνω ακτινοβολία μήκους κύματος λ₁.
Μονάδες 5
Να θεωρήσετε ότι:
- , ,
- , , .
- Οι πειραματικές διατάξεις βρίσκονται σε χώρο υψηλού κενού.
Τι απάντησε
Η ενέργεια των προσπιπτόντων φωτονίων μήκους κύματος είναι:
Χρησιμοποιώντας τη δοθείσα τιμή :
Από τη φωτοηλεκτρική εξίσωση του Einstein, η μέγιστη κινητική ενέργεια των φωτοηλεκτρονίων είναι:
Το δυναμικό αποκοπής συνδέεται με τη μέγιστη κινητική ενέργεια μέσω της σχέσης:
Πώς βαθμολογήθηκε
- Υπολογισμός της ενέργειας των φωτονίων μήκους κύματος λ₁ = 400 nm με χρήση του δεδομένου hc = 1200 eV·nm. 2/2
- Εφαρμογή της φωτοηλεκτρικής εξίσωσης για τη μέγιστη κινητική ενέργεια των φωτοηλεκτρονίων με το δοσμένο έργο εξαγωγής. 1/1
- Σύνδεση της μέγιστης κινητικής ενέργειας με το δυναμικό αποκοπής (e·V₀ = Κmax) και υπολογισμός του V₀ με τη μονάδα V. 2/2
Αιτιολόγηση βαθμολογητή
Ρητή χρήση Kmax = eV₀ και τελικό V₀ = 1,6 V με μονάδα.
Θέμα Δ
Στη διάταξη του σχήματος 1, οι κατακόρυφοι αγωγοί Ζy και Ζ΄y΄ έχουν μεγάλο μήκος, αμελητέα αντίσταση και απέχουν μεταξύ τους 1 m. Τα άκρα τους Ζ και Ζ΄ συνδέονται με αντιστάτη αντίστασης R = 1 Ω, ενώ ο ευθύγραμμος αγωγός ΝΛ, μήκους ℓ = 1 m, μάζας m₂ = 0,1 kg και αντίστασης R_ΝΛ = 1 Ω, μπορεί να ολισθαίνει χωρίς τριβές πάνω τους, μένοντας συνεχώς οριζόντιος και με τα άκρα του Ν, Λ σε διαρκή επαφή με αυτούς.

[ΣΧΗΜΑ — Σχήμα 1 (ΘΕΜΑ Δ), περιγραφή της διάταξης: · Δύο κατακόρυφοι παράλληλοι αγωγοί. Άνω άκρα: Ζ (αριστερά), Ζ΄ (δεξιά). Κάτω άκρα: y (αριστερά), y΄ (δεξιά), ακουμπούν σε οριζόντιο δάπεδο. · Στην κορυφή, οριζόντιο τμήμα ΖΖ΄ που περιέχει αντιστάτη αντίστασης R. · Περιοχή ΓΗΘΜ: διακεκομμένο ορθογώνιο με κορυφές Γ (πάνω αριστερά), Η (πάνω δεξιά), Μ (κάτω αριστερά), Θ (κάτω δεξιά). Μέσα του, σύμβολα ⊗ και η ετικέτα Β. · Οριζόντια ράβδος ΝΛ, με άκρο Ν στον αριστερό αγωγό και Λ στον δεξιό, μέσα στην περιοχή ΓΗΘΜ. Έχει αντίσταση R_ΝΛ και μάζα m₂. Στο μέσο της ασκείται δύναμη F με φορά προς τα πάνω. · Από το μέσο της ΝΛ κρέμεται κατακόρυφο νήμα. Στο κάτω άκρο του, σώμα Σ μάζας m₁. · Κάτω από το Σ, κατακόρυφο ελατήριο σταθεράς k, στερεωμένο στο δάπεδο. · Δύο οριζόντιες διακεκομμένες γραμμές: η πάνω στη θέση του Σ, η κάτω στη θέση φυσικού μήκους του ελατηρίου. Η απόστασή τους σημειώνεται Δℓ. · Βέλος με ετικέτα (+) δείχνει προς τα πάνω (θετική φορά).]
Στην περιοχή ΓΗΘΜ υπάρχει ομογενές οριζόντιο μαγνητικό πεδίο έντασης Β = 1 Τ, κάθετο στο επίπεδο των αγωγών και με φορά από τον αναγνώστη προς τη σελίδα.
Στο μέσο του αγωγού ΝΛ ασκείται προς τα πάνω κατακόρυφη σταθερή δύναμη F = 3 N. Στο ίδιο σημείο είναι δεμένο κατακόρυφο αβαρές, μη εκτατό νήμα, από το οποίο αναρτάται σώμα Σ μικρών διαστάσεων και μάζας m₁ = 0,1 kg. Το σώμα Σ είναι στερεωμένο σε κατακόρυφο ιδανικό ελατήριο σταθεράς k = 10 N / m, του οποίου το κάτω άκρο στερεώνεται σε οριζόντιο ηλεκτρομονωτικό δάπεδο. Ο αγωγός ΝΛ και το σώμα Σ ισορροπούν, με το ελατήριο να έχει επιμηκυνθεί κατά Δℓ από τη θέση του φυσικού του μήκους.
Τη χρονική στιγμή t₀ = 0 κόβουμε το νήμα, οπότε το σώμα Σ αρχίζει να εκτελεί απλή αρμονική ταλάντωση σταθεράς D = k και ο αγωγός ΝΛ ανέρχεται μέσα στο μαγνητικό πεδίο.
Δ1 χρονική εξίσωση απομάκρυνσης σώματος Σ από ισορροπία 7/7 μονάδες
Τι ζητούσε το φύλλο
Δ1. Να γράψετε τη χρονική εξίσωση της απομάκρυνσης x του σώματος Σ από τη θέση ισορροπίας του. Να θεωρήσετε ως θετική την προς τα πάνω φορά.
Μονάδες 7
Τι απάντησε
Μελετάμε την ισορροπία του συστήματος πριν κοπεί το νήμα ():
Για το σώμα μάζας : Οι δυνάμεις που ασκούνται είναι το βάρος του (προς τα κάτω), η τάση του νήματος (προς τα πάνω) και η δύναμη του ελατηρίου (προς τα κάτω, αφού το ελατήριο είναι επιμηκυμένο κατά ).
Για τον αγωγό μάζας : Οι δυνάμεις που ασκούνται είναι η εξωτερική δύναμη (προς τα πάνω), το βάρος του (προς τα κάτω) και η τάση του νήματος (προς τα κάτω). Επειδή ο αγωγός είναι ακίνητος, δεν υπάρχει επαγωγικό ρεύμα και η δύναμη Laplace είναι μηδέν.
Από τις σχέσεις (1) και (2) προκύπτει:
Μετά το κόψιμο του νήματος (), το σώμα εκτελεί απλή αρμονική ταλάντωση με σταθερά επαναφοράς .
Βρίσκουμε τη νέα Θέση Ισορροπίας (Θ.Ι.) της ταλάντωσης του : Στη νέα Θ.Ι. ασκούνται μόνο το βάρος και η δύναμη του ελατηρίου . Επειδή το βάρος είναι προς τα κάτω, η δύναμη του ελατηρίου στη νέα Θ.Ι. πρέπει να είναι προς τα πάνω, που σημαίνει ότι το ελατήριο είναι συσπειρωμένο κατά κάτω από τη θέση φυσικού μήκους (Θ.Φ.Μ.).
Η αρχική θέση του σώματος (τη στιγμή που κόβεται το νήμα) βρίσκεται σε απόσταση πάνω από τη Θ.Φ.Μ. (επιμήκυνση). Η νέα Θ.Ι. βρίσκεται σε απόσταση κάτω από τη Θ.Φ.Μ. (συσπείρωση).
Συνεπώς, η αρχική απομάκρυνση του σώματος από τη νέα Θ.Ι. είναι:
Επειδή τη στιγμή το σώμα αφήνεται ελεύθερο από αυτή τη θέση (ταχύτητα ), η θέση αυτή αποτελεί το θετικό ακρότατο της ταλάντωσης (αφού η προς τα πάνω φορά είναι η θετική). Άρα το πλάτος της ταλάντωσης είναι:
Η κυκλική συχνότητα της ταλάντωσης είναι:
Η γενική χρονική εξίσωση της απομάκρυνσης είναι:
Για , έχουμε :
Άρα η χρονική εξίσωση της απομάκρυνσης στο S.I. είναι:
Πώς βαθμολογήθηκε
- Προσδιορισμός του πλάτους της ταλάντωσης, από τη σύγκριση της αρχικής θέσης ισορροπίας του Σ (με τεντωμένο νήμα) με τη νέα θέση ισορροπίας μετά το κόψιμο του νήματος. 3/3
- Προσδιορισμός της γωνιακής συχνότητας της ταλάντωσης από τη σταθερά επαναφοράς D = k και τη μάζα m₁, με τη μονάδα rad/s. 2/2
- Προσδιορισμός της αρχικής φάσης από τις αρχικές συνθήκες τη στιγμή t₀ = 0 (ακραία θέση, μηδενική ταχύτητα), με θετική τη φορά προς τα πάνω όπως ορίζει η εκφώνηση. 1/1
- Γραφή της τελικής χρονικής εξίσωσης της απομάκρυνσης x με αριθμητικές τιμές σε μονάδες S.I. 1/1
Αιτιολόγηση βαθμολογητή
Πλήρης ανάλυση ισορροπιών πριν και μετά το κόψιμο, A = 0,2 m, ω = 10 rad/s, φ₀ = π/2, x = 0,2ημ(10t+π/2) (S.I.).
Δ2 μέτρο επιτάχυνσης σώματος Σ όταν K/E=3/4 5/5 μονάδες
Τι ζητούσε το φύλλο
Δ2. Να υπολογίσετε το μέτρο της επιτάχυνσης του σώματος Σ, στις θέσεις όπου ο λόγος της κινητικής του ενέργειας Κ προς την ολική ενέργεια της ταλάντωσής του Ε είναι ίσος με .
Μονάδες 5
Τι απάντησε
Η ολική ενέργεια της ταλάντωσης είναι . Δίνεται ότι:
Αντικαθιστώντας στην ενέργεια:
Με , έχουμε:
Η επιτάχυνση στην απλή αρμονική ταλάντωση συνδέεται με την απομάκρυνση μέσω της σχέσης:
Το μέτρο της επιτάχυνσης είναι:
Πώς βαθμολογήθηκε
- Μετατροπή της συνθήκης Κ/Ε = 3/4 σε συνθήκη για τη δυναμική ενέργεια της ταλάντωσης ως ποσοστό της ολικής. 2/2
- Προσδιορισμός της απομάκρυνσης x στις θέσεις αυτές, συναρτήσει του πλάτους και αριθμητικά. 1/1
- Υπολογισμός του μέτρου της επιτάχυνσης στις θέσεις αυτές, με τη μονάδα m/s². 2/2
Αιτιολόγηση βαθμολογητή
U = E/4, x = ±0,1 m, |a| = 10 m/s² με μονάδα.
Δ3 περιγραφή κίνησης αγωγού και υπολογισμός οριακής ταχύτητας 7/7 μονάδες
Τι ζητούσε το φύλλο
Δ3. Να περιγράψετε το είδος της κίνησης του αγωγού ΝΛ από τη χρονική στιγμή t₀ μέχρι αυτός να αποκτήσει την οριακή του ταχύτητα (μονάδες 3), την οποία και να υπολογίσετε (μονάδες 4).
Μονάδες 7
Ο αγωγός ΝΛ, κινούμενος προς τα πάνω και αφού έχει αποκτήσει την οριακή του ταχύτητα, ανέρχεται κατά h σε χρονικό διάστημα Δt = 0,125 s.
Τι απάντησε
Μετά το κόψιμο του νήματος, ο αγωγός κινείται προς τα πάνω υπό την επίδραση της σταθερής δύναμης και του βάρους του . Καθώς κινείται με ταχύτητα εντός του μαγνητικού πεδίου, αναπτύσσεται στα άκρα του επαγωγική ΗΕΔ ίση με:
Η ΗΕΔ αυτή προκαλεί επαγωγικό ρεύμα στο κλειστό κύκλωμα έντασης:
Λόγω του ρεύματος αυτού, στον αγωγό ασκείται δύναμη Laplace με φορά αντίθετη της κίνησης (προς τα κάτω), μέτρου:
Εφαρμόζουμε τον 2ο νόμο του Newton για τον αγωγό:
- Τη χρονική στιγμή , ο αγωγός είναι ακίνητος (), οπότε η αρχική του επιτάχυνση είναι μέγιστη: .
- Καθώς ο αγωγός ανέρχεται, η ταχύτητά του αυξάνεται, με αποτέλεσμα να αυξάνεται η δύναμη Laplace και να μειώνεται η επιτάχυνση .
- Συνεπώς, ο αγωγός εκτελεί ευθύγραμμη επιταχυνόμενη κίνηση με συνεχώς μειούμενη επιτάχυνση.
- Η κίνηση αυτή συνεχίζεται μέχρι η επιτάχυνση να μηδενιστεί (), οπότε ο αγωγός αποκτά τη σταθερή οριακή του ταχύτητα .
Υπολογισμός της οριακής ταχύτητας (): Για :
Με , , και :
Πώς βαθμολογήθηκε
- Αναγνώριση ότι κατά την άνοδο του ΝΛ αναπτύσσεται ΗΕΔ από επαγωγή και δύναμη Laplace αντίθετη προς την κίνηση, η οποία αυξάνεται καθώς αυξάνεται η ταχύτητα. 2/2
- Χαρακτηρισμός του είδους της κίνησης ως ευθύγραμμης επιταχυνόμενης με συνεχώς μειούμενη επιτάχυνση, μέχρι τον μηδενισμό της. 1/1
- Εφαρμογή της συνθήκης της οριακής ταχύτητας (μηδενική επιτάχυνση) με όλες τις δυνάμεις στον ΝΛ: την F, το βάρος του και τη δύναμη Laplace, εκφρασμένη συναρτήσει της ταχύτητας μέσω της ολικής αντίστασης του κυκλώματος. 2/2
- Αριθμητικός υπολογισμός της οριακής ταχύτητας με τη μονάδα m/s. 2/2
Αιτιολόγηση βαθμολογητή
Πλήρης περιγραφή με 2ο νόμο Newton, σωστή Rολ = R + R_ΝΛ, υορ = 4 m/s.
Δ4 ποσοστό έργου δύναμης F που μετατρέπεται σε θερμότητα 6/6 μονάδες
Τι ζητούσε το φύλλο
Δ4. Να υπολογίσετε το ποσοστό επί τοις % του έργου της δύναμης F που μετατρέπεται σε θερμότητα στους αντιστάτες του κυκλώματος στο χρονικό διάστημα Δt.
Μονάδες 6
Να θεωρήσετε ότι:
- g = 10 m/s².
- Η αντίσταση του αέρα είναι αμελητέα και ότι καθ' όλη τη διάρκεια της κίνησής του ο αγωγός ΝΛ παραμένει εντός του ομογενούς μαγνητικού πεδίου.
- Το σχήμα δεν είναι υπό κλίμακα.
Τι απάντησε
Κατά το χρονικό διάστημα , ο αγωγός κινείται με τη σταθερή οριακή ταχύτητα .
Το ύψος κατά το οποίο ανέρχεται είναι:
Το έργο της σταθερής δύναμης σε αυτό το διάστημα είναι:
Η θερμότητα που αναπτύσσεται στους αντιστάτες του κυκλώματος λόγω του φαινομένου Joule ισούται με την ηλεκτρική ενέργεια που παράγεται από την επαγωγή. Λόγω της διατήρησης της ενέργειας, η ενέργεια αυτή είναι ίση με το έργο της δύναμης Laplace:
Επειδή ο αγωγός κινείται με σταθερή ταχύτητα, η συνισταμένη των δυνάμεων είναι μηδέν:
Συνεπώς:
(Εναλλακτικά, μέσω της ισχύος Joule: , οπότε και )
Το ποσοστό επί τοις % του έργου της δύναμης που μετατρέπεται σε θερμότητα είναι:
Πώς βαθμολογήθηκε
- Αναγνώριση ότι στο Δt ο αγωγός εκτελεί ευθύγραμμη ομαλή κίνηση με την οριακή ταχύτητα και υπολογισμός της ανύψωσης h. 2/2
- Υπολογισμός της θερμότητας που εκλύεται στους αντιστάτες του κυκλώματος στο Δt, με τη μονάδα J. 2/2
- Υπολογισμός του έργου της δύναμης F στο ίδιο διάστημα και του ζητούμενου ποσοστού επί τοις %. 2/2
Αιτιολόγηση βαθμολογητή
h = 0,5 m, Q = 1 J, W_F = 1,5 J, ποσοστό ≈ 66,67%. Η θερμότητα βρίσκεται με δύο ανεξάρτητους τρόπους — από το έργο της δύναμης Laplace και από τον νόμο Joule (P_J = I²R = 8 W, Q = P_J·Δt = 1 J) — και οι δύο συμφωνούν. Γράφει Q = W_FL ενώ αυστηρά ισχύει Q = |W_FL|, αφού το έργο της F_L είναι −1 J· η ίδια η δεύτερη επαλήθευση καθιστά το πρόσημο σαφές και δεν αφαιρούνται μονάδες.