Πανελλαδικές 2026 → Αρχαία Ελληνικά → Mistral Large 3

Mistral Large 3 · Αρχαία Ελληνικά

Mistral AI · κυκλοφορία Δεκέμβριος 2025 · εξέταση 3 Ιουνίου 2026 · 13 υποερωτήματα

14,070,0 / 100

Έχασε μονάδες σε 7 από τα 13 υποερωτήματα. Αυτά είναι ήδη ανοιχτά παρακάτω· κάθε άλλη γραμμή ανοίγει με κλικ στην απάντηση και στα σκέλη της.

Το υλικό που συνόδευε ολόκληρο το φύλλο — κοινό για κάθε υποερώτημα, γι' αυτό στέκει εδώ μία φορά αντί να επαναλαμβάνεται παρακάτω.

Υπόμνημα συμβολισμού

Πριν από τα θέματα, πώς διαβάζονται τα σύμβολα αυτού του φύλλου. Δεν περιέχει καμία πληροφορία για τη λύση.

Το κείμενο είναι μεταγραφή του έντυπου φύλλου θεμάτων. Όπου το πρωτότυπο είχε στοίχιση, πλαίσια ή έμφαση, εδώ υπάρχει markdown ή HTML:   σημαίνει αλλαγή γραμμής, … υπογράμμιση, … εκθέτη, … δείκτη. Είναι μορφοποίηση, δεν είναι μέρος της εκφώνησης.
Οι δείκτες γράφονται άλλοτε με Unicode (Ε₁), άλλοτε με HTML (Μ_Α), άλλοτε με κάτω παύλα (V_ισ.). Και οι τρεις μορφές σημαίνουν το ίδιο πράγμα: δείκτης.

Η κεφαλίδα του φύλλου

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΤΕΤΑΡΤΗ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2026 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5)

Α. ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ

Ἀριστοτέλης, Ἠθικὰ Νικομάχεια, Β 1.5-8, 1103b2-25

Μαρτυρεῖ δὲ καὶ τὸ γινόμενον ἐν ταῖς πόλεσιν· οἱ γὰρ νομοθέται τοὺς πολίτας ἐθίζοντες ποιοῦσιν ἀγαθούς, καὶ τὸ μὲν βούλημα παντὸς νομοθέτου τοῦτ' ἐστίν, ὅσοι δὲ μὴ εὖ αὐτὸ ποιοῦσιν ἁμαρτάνουσιν, καὶ διαφέρει τούτῳ πολιτεία πολιτείας ἀγαθὴ φαύλης. Ἔτι ἐκ τῶν αὐτῶν καὶ διὰ τῶν αὐτῶν καὶ γίνεται πᾶσα ἀρετὴ καὶ φθείρεται, ὁμοίως δὲ καὶ τέχνη· ἐκ γὰρ τοῦ κιθαρίζειν καὶ οἱ ἀγαθοὶ καὶ κακοὶ γίνονται κιθαρισταί. Ἀνάλογον δὲ καὶ οἰκοδόμοι καὶ οἱ λοιποὶ πάντες· ἐκ μὲν γὰρ τοῦ εὖ οἰκοδομεῖν ἀγαθοὶ οἰκοδόμοι ἔσονται, ἐκ δὲ τοῦ κακῶς κακοί. Εἰ γὰρ μὴ οὕτως εἶχεν, οὐδὲν ἂν ἔδει τοῦ διδάξοντος, ἀλλὰ πάντες ἂν ἐγίνοντο ἀγαθοὶ ἢ κακοί.

Οὕτω δὴ καὶ ἐπί τῶν ἀρετῶν ἔχει· πράττοντες γὰρ τὰ ἐν τοῖς συναλλάγμασι τοῖς πρὸς τοὺς ἀνθρώπους γινόμεθα οἳ μὲν δίκαιοι οἳ δὲ ἄδικοι, πράττοντες δὲ τὰ ἐν τοῖς δεινοῖς καὶ ἐθιζόμενοι φοβεῖσθαι ἢ θαρρεῖν οἳ μὲν ἀνδρεῖοι οἳ δὲ δειλοί. Ὁμοίως δὲ καὶ τὰ περὶ τὰς ἐπιθυμίας ἔχει καὶ τὰ περὶ τὰς ὀργάς· οἳ μὲν γὰρ σώφρονες καὶ πρᾶοι γίνονται, οἳ δ' ἀκόλαστοι καὶ ὀργίλοι, οἳ μὲν ἐκ τοῦ οὑτωσὶ ἐν αὐτοῖς ἀναστρέφεσθαι, οἳ δὲ ἐκ τοῦ οὑτωσί. Καὶ ἑνὶ δὴ λόγῳ ἐκ τῶν ὁμοίων ἐνεργειῶν αἱ ἕξεις γίνονται. Διὸ δεῖ τὰς ἐνεργείας ποιὰς ἀποδιδόναι· κατὰ γὰρ τὰς τούτων διαφορὰς ἀκολουθοῦσιν αἱ ἕξεις. Οὐ μικρὸν οὖν διαφέρει τὸ οὕτως ἢ οὕτως εὐθὺς ἐκ νέων ἐθίζεσθαι, ἀλλὰ πάμπολυ, μᾶλλον δὲ τὸ πᾶν.

Γ. ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ

Λυσίας, Περὶ τοῦ Σηκοῦ Ἀπολογία, 7.27-29

(εκδ. T. Thalheim, Lysiae Orationes, Bibliotheca Teubneriana, Λειψία 1913)

Οι μορίαι ήταν ιερά ελαιόδεντρα, συνήθως οριοθετημένα μέσα σε περίβολο (σηκόν). Οποιαδήποτε ανθρώπινη επέμβαση απαγορευόταν, ενώ ενδεχόμενη παράνομη δραστηριότητα (καλλιέργεια, μάζεμα καρπών, κλάδεμα) επέσυρε βαριές ποινές. Ο ομιλητής του λόγου του Λυσία «Περὶ τοῦ Σηκοῦ Ἀπολογία» υπερασπίζεται τον εαυτό του από την κατηγορία ότι έκοψε ένα τέτοιο ελαιόδεντρο. Στο συγκεκριμένο απόσπασμα καταδεικνύει γιατί δεν θα μπορούσε να είχε διαπράξει το αδίκημα, για το οποίο κατηγορείται.

Πότερον δέ μοι κρεῖττον ἦν, ὦ βουλή, δημοκρατίας οὔσης παρανομεῖν ἢ ἐπὶ τῶν τριάκοντα; καὶ οὐ λέγω ὡς τότε δυνάμενος ἢ ὡς νῦν διαβεβλημένος, ἀλλὰ τῷ βουλομένῳ τότε μᾶλλον ἐξῆν ἀδικεῖν ἢ νυνί. ἐγὼ τοίνυν οὐδ' ἐν ἐκείνῳ τῷ χρόνῳ οὔτε τοιοῦτον οὔτε ἄλλο οὐδὲν κακὸν ποιήσας φανήσομαι. Πῶς δ' ἄν, εἰ μὴ πάντων ἀνθρώπων ἐμαυτῷ κακονούστατος ἦν, ὑμῶν οὕτως ἐπιμελουμένων ἐκ τούτου τὴν μορίαν ἀφανίζειν ἐπεχείρησα τοῦ χωρίου, ἐν ᾧ δένδρον μὲν οὐδὲ ἕν ἐστι, μιᾶς δὲ ἐλάας σηκός, ὡς οὗτός φησιν, ἦν, κυκλόθεν δὲ ὁδὸς περιέχει, ἀμφοτέρωθεν δὲ γείτονες περιοικοῦσιν, ἄερκτον δὲ καὶ πανταχόθεν κάτοπτόν ἐστιν; ὥστε τίς ἂν ἀπετόλμησε, τούτων οὕτως ἐχόντων, ἐπιχειρῆσαι τοιούτῳ πράγματι; Δεινὸν δέ μοι δοκεῖ εἶναι ὑμᾶς μέν, οἷς ὑπὸ τῆς πόλεως τὸν ἅπαντα χρόνον προστέτακται τῶν μορίων ἐλαῶν ἐπιμελεῖσθαι, μήθ' ὡς ἐπεργαζόμενον πώποτε ζημιῶσαί <με> μήθ' ὡς ἀφανίσαντα εἰς κίνδυνον καταστῆσαι, τοῦτον δ' ὃς οὔτε γεωργῶν ἐγγὺς τυγχάνει οὔτ' ἐπιμελητὴς ᾑρημένος οὔθ' ἡλικίαν ἔχων εἰδέναι περὶ τῶν τοιούτων, ἀπογράψαι με ἐκ τῆς γῆς μορίαν ἀφανίζειν.

ἄερκτος: αφύλακτος ἐπεργάζομαι: εργάζομαι παράνομα ἀπογράφω: καταγγέλλω, υποβάλλω γραπτή καταγγελία

Θέμα Α

Α1.α χαρακτηρισμός περιόδων ως Σωστό ή Λάθος 4/4

Τι ζητούσε το φύλλο · ολόκληρο το Α1

Α1.α. Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό που αντιστοιχεί σε καθεμία από τις παρακάτω περιόδους λόγου και δίπλα σε αυτόν τη λέξη «Σωστό», αν είναι σωστή, ή τη λέξη «Λάθος», αν είναι λανθασμένη. Δεν απαιτείται αναφορά σε χωρία του κειμένου.

1. Το κριτήριο που διαφοροποιεί μια «αγαθή πολιτεία» από μια «φαύλη» είναι ο βαθμός επιτυχίας των νομοθετών στην καθοδήγηση των πολιτών σε καλές «έξεις».

2. Ο Αριστοτέλης με την αναφορά του στους κιθαριστές και στους οικοδόμους δείχνει ότι οι άνθρωποι έχουν από τη φύση ταλέντο στις «τέχνες», στα τεχνικά δημιουργήματα.

(μονάδες 4)

Α1.β. i) «ἐν αὐτοῖς ἀναστρέφεσθαι»: Σε ποιες λέξεις-φράσεις του αρχαίου κειμένου αναφέρεται η αντωνυμία «αὐτοῖς»;

(μονάδες 4)

ii) «κατὰ γὰρ τὰς τούτων διαφορὰς»: Σε ποια λέξη του αρχαίου κειμένου αναφέρεται η αντωνυμία «τούτων»;

(μονάδες 2)

Μονάδες 10

Τι απάντησε

Σωστό

Λάθος

Πώς βαθμολογήθηκε

χαρακτηρισμός της περιόδου 1 (κριτήριο διάκρισης «αγαθής» από «φαύλη» πολιτεία) ως Σωστό ή Λάθος 2/2
χαρακτηρισμός της περιόδου 2 (τι δείχνει η αναφορά σε κιθαριστές και οικοδόμους ως προς τη φύση) ως Σωστό ή Λάθος 2/2

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Και οι δύο χαρακτηρισμοί (1=Σωστό, 2=Λάθος) συμφωνούν με αμφότερες τις λύσεις αναφοράς.

Α1.β.i αναφορά αντωνυμίας αὐτοῖς σε λέξεις-φράσεις 4/4

Τι ζητούσε το φύλλο · ολόκληρο το Α1

(μονάδες 4)

ii) «κατὰ γὰρ τὰς τούτων διαφορὰς»: Σε ποια λέξη του αρχαίου κειμένου αναφέρεται η αντωνυμία «τούτων»;

(μονάδες 2)

Μονάδες 10

Τι απάντησε

Η αντωνυμία «αὐτοῖς» αναφέρεται στις φράσεις «τὰ περὶ τὰς ἐπιθυμίας» και «τὰ περὶ τὰς ὀργάς».

Πώς βαθμολογήθηκε

εντοπισμός των δύο εμπρόθετων φράσεων της ΙΔΙΑΣ περιόδου με την αντωνυμία («τὰ περὶ τὰς ἐπιθυμίας», «τὰ περὶ τὰς ὀργάς») — 2 μονάδες ανά φράση 4/4

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Έδωσε τις δύο φράσεις της ίδιας περιόδου με την αντωνυμία. Πλήρεις μονάδες κατά τη διορθωμένη ρουμπρίκα.

Α1.β.ii αναφορά αντωνυμίας τούτων σε λέξη 2/2

Τι ζητούσε το φύλλο · ολόκληρο το Α1

(μονάδες 4)

ii) «κατὰ γὰρ τὰς τούτων διαφορὰς»: Σε ποια λέξη του αρχαίου κειμένου αναφέρεται η αντωνυμία «τούτων»;

(μονάδες 2)

Μονάδες 10

Τι απάντησε

Η αντωνυμία «τούτων» αναφέρεται στη λέξη «ἐνεργειῶν».

Πώς βαθμολογήθηκε

εντοπισμός της λέξης του αρχαίου κειμένου στην οποία αναφέρεται η δεικτική αντωνυμία «τούτων» 1/1
παράθεση της λέξης αυτούσιας από το κείμενο, χωρίς σύγχυση με τους γειτονικούς όρους της ίδιας περιόδου 1/1

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Απάντησε «ἐνεργειῶν». Πρόκειται για την ορθή λέξη σε άλλη πτώση (λύσεις: «τὰς ἐνεργείας»), τύπος που απαντά αυτούσιος στο κείμενο· η ρουμπρίκα δέχεται ρητά άλλη πτώση όταν είναι μονοσήμαντο ποια λέξη εννοείται.

Β1 πώς γεννιούνται-φθείρονται τέχνες-αρετές και ρόλος δασκάλου 7/10

Τι ζητούσε το φύλλο

Β1. «Μαρτυρεῖ δὲ ... ἀγαθοὶ ἢ κακοί»: Πώς γεννιούνται και φθείρονται οι τέχνες και οι αρετές (μονάδες 7) και ποια είναι η συμβολή του δασκάλου σε αυτή τη διαδικασία; (μονάδες 3)

Μονάδες 10

ελλιπής τεκμηρίωση

Τι απάντησε

Στο απόσπασμα του Αριστοτέλη από τα Ηθικά Νικομάχεια, οι τέχνες και οι αρετές γεννιούνται και φθείρονται μέσω της επανάληψης ομοίων ενεργειών. Συγκεκριμένα, ο Αριστοτέλης αναφέρει ότι οι άνθρωποι γίνονται αγαθοί ή κακοί κιθαριστές και οικοδόμοι μέσω της άσκησης («ἐκ γὰρ τοῦ κιθαρίζειν καὶ οἱ ἀγαθοὶ καὶ κακοὶ γίνονται κιθαρισταί», «ἐκ μὲν γὰρ τοῦ εὖ οἰκοδομεῖν ἀγαθοὶ οἰκοδόμοι ἔσονται, ἐκ δὲ τοῦ κακῶς κακοί»). Αντίστοιχα, οι αρετές διαμορφώνονται μέσω της επανάληψης πράξεων («πράττοντες γὰρ τὰ ἐν τοῖς συναλλάγμασι τοῖς πρὸς τοὺς ἀνθρώπους γινόμεθα οἳ μὲν δίκαιοι οἳ δὲ ἄδικοι»).

Ο ρόλος του δασκάλου είναι κρίσιμος, καθώς χωρίς την καθοδήγησή του οι άνθρωποι δεν θα αποκτούσαν τις κατάλληλες δεξιότητες ή αρετές («Εἰ γὰρ μὴ οὕτως εἶχεν, οὐδὲν ἂν ἔδει τοῦ διδάξοντος»). Ο δάσκαλος παρέχει την απαραίτητη γνώση και καθοδήγηση για τη σωστή άσκηση και διαμόρφωση των «έξεων».

Πώς βαθμολογήθηκε

διατύπωση της βασικής αρχής ότι κάθε αρετή —και ομοίως κάθε τέχνη— γεννιέται και φθείρεται από τα ίδια αίτια και με τα ίδια μέσα, δηλαδή από την αντίστοιχη πράξη/ενέργεια 3/3
αξιοποίηση του αναλογικού συλλογισμού με τα παραδείγματα των κιθαριστών και των οικοδόμων, όπου η ποιότητα της άσκησης καθορίζει την ποιότητα του αποτελέσματος 2/2
μεταφορά του συμπεράσματος από τις τέχνες στις ηθικές αρετές, με αναφορά στο αντιθετικό ζεύγος γένεσις–φθορά 1/2
αξιοποίηση της υποθετικής περιόδου «εἰ γὰρ μὴ οὕτως εἶχεν … ἀγαθοὶ ἢ κακοί» ως εις άτοπον απαγωγής 0/1
διατύπωση της συμβολής του δασκάλου ως αναγκαίου παράγοντα, που τεκμηριώνει ότι οι αρετές είναι επίκτητες και όχι έμφυτες 1/2

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Η αρχή και ο αναλογικός συλλογισμός αποδίδονται με τεκμηρίωση από το κείμενο. Στη μεταφορά προς τις ηθικές αρετές γίνεται λόγος μόνο για διαμόρφωση, όχι για το ζεύγος γένεσις–φθορά. Η υποθετική περίοδος παρερμηνεύεται: αντί για εις άτοπον απαγωγή («αν ήταν έμφυτες, δεν θα χρειαζόταν δάσκαλος»), χρησιμοποιείται ανεστραμμένα ως «χωρίς την καθοδήγηση του δασκάλου δεν θα αποκτούσαν αρετές». Ο ρόλος του δασκάλου δηλώνεται αλλά δεν συνάγεται το συμπέρασμα ότι οι αρετές είναι επίκτητες και όχι έμφυτες.

Β2 σύγκριση συμπεριφοράς ατόμου στα πεδία πράξης 7/10

Τι ζητούσε το φύλλο

Β2.

ΠΑΡΑΛΛΗΛΟ ΚΕΙΜΕΝΟ

Το κείμενο που ακολουθεί είναι απόσπασμα από την ομιλία του καθηγητή Μιχάλη Σταθόπουλου, μέλους της Ακαδημίας Αθηνών, η οποία δημοσιεύθηκε στο διαδίκτυο (www.constitutionalism.gr) και αφορά τον ρόλο της δικαιοσύνης.

Στη δικαιοσύνη λοιπόν εμπεριέχεται ο φιλάλληλος και κοινωνικός χαρακτήρας και σ' αυτό έγκειται η αξία της και στον πέρα από το δίκαιο χώρο. Είναι η δικαιοσύνη ως επιείκεια. […] Η δικαιοσύνη και η επιείκεια και στον πέραν του δικαίου χώρο είναι η «αρετή προς έτερον». Απαιτεί τη θεώρηση και της οπτικής του άλλου, όχι αναγκαίως για να τη δεχθούμε, αλλά για να την κατανοήσουμε. Και η θεώρηση αυτή σημαίνει, βέβαια, περαιτέρω και στήριξη του άλλου, όταν χρειάζεται, σημαίνει αυτό που επιτάσσει η διάταξη του Συντάγματός μας, όταν αξιώνει από όλους τους πολίτες την εκπλήρωση του χρέους της κοινωνικής αλληλεγγύης. Η δίκαιη αυτή συμπεριφορά του πολίτη, του ατόμου γενικότερα αφορά όλες τις σχέσεις του, τις προσωπικές, τις κοινωνικές, ακαδημαϊκές, επαγγελματικές, συναδελφικές, προς υφιστάμενο, προς προϊστάμενο, τις πολιτικές σχέσεις, αλλά και τις διακρατικές, διεθνείς, διαπολιτισμικές, διαθρησκευτικές και όποιες άλλες ανθρώπινες, ατομικές ή συλλογικές, σχέσεις.

Πώς παρουσιάζονται η συμπεριφορά και οι επιλογές του ατόμου στα πεδία της ανθρώπινης πράξης στο παράλληλο κείμενο και στο απόσπασμα «Οὕτω δὴ ... ἄδικοι» από το διδαγμένο κείμενο;

Μονάδες 10

ελλιπής τεκμηρίωση

Τι απάντησε

Στο διδαγμένο κείμενο του Αριστοτέλη, η συμπεριφορά και οι επιλογές του ατόμου διαμορφώνονται μέσω της επανάληψης πράξεων σε διάφορα πεδία της ανθρώπινης δραστηριότητας. Για παράδειγμα, οι άνθρωποι γίνονται δίκαιοι ή άδικοι μέσω των συναλλαγών τους με άλλους ανθρώπους («πράττοντες γὰρ τὰ ἐν τοῖς συναλλάγμασι τοῖς πρὸς τοὺς ἀνθρώπους γινόμεθα οἳ μὲν δίκαιοι οἳ δὲ ἄδικοι»). Αντίστοιχα, η συμπεριφορά στις επικίνδυνες καταστάσεις διαμορφώνει την ανδρεία ή τη δειλία («πράττοντες δὲ τὰ ἐν τοῖς δεινοῖς καὶ ἐθιζόμενοι φοβεῖσθαι ἢ θαρρεῖν οἳ μὲν ἀνδρεῖοι οἳ δὲ δειλοί»).

Στο παράλληλο κείμενο, η δικαιοσύνη και η επιείκεια παρουσιάζονται ως αρετές που απαιτούν την «θεώρηση της οπτικής του άλλου» και την υποστήριξή του όταν χρειάζεται. Η δίκαιη συμπεριφορά αφορά όλες τις σχέσεις του ατόμου, από τις προσωπικές έως τις διεθνείς («Η δίκαιη αυτή συμπεριφορά του πολίτη, του ατόμου γενικότερα αφορά όλες τις σχέσεις του»). Έτσι, και στα δύο κείμενα τονίζεται η σημασία της ατομικής πράξης και της επανάληψής της για τη διαμόρφωση ηθικών χαρακτηριστικών, με τη διαφορά ότι στο παράλληλο κείμενο δίνεται έμφαση στη διαπροσωπική διάσταση και την κοινωνική αλληλεγγύη.

Πώς βαθμολογήθηκε

απόδοση του περιεχομένου του αποσπάσματος «Οὕτω δὴ … ἄδικοι»: πώς διαμορφώνεται η δίκαιη ή άδικη ιδιότητα μέσα από τον τρόπο δράσης στα «συναλλάγματα», με απόδοση της σημασίας του όρου 1/3
απόδοση του περιεχομένου του παράλληλου κειμένου ως προς τη δικαιοσύνη-επιείκεια, την «αρετή προς έτερον» και τις εκφάνσεις της (θεώρηση της οπτικής του άλλου, στήριξη, κοινωνική αλληλεγγύη) 3/3
ρητός εντοπισμός του κοινού σημείου, ότι δηλαδή και στα δύο κείμενα η ηθική ποιότητα του ατόμου κρίνεται μέσα από τη συμπεριφορά του προς τους άλλους στα πεδία της πράξης 1/2
επισήμανση της διαφοροποίησης ή της επέκτασης που εισάγει το παράλληλο κείμενο (εύρος των σχέσεων, κοινωνικός και πολιτικός χαρακτήρας της δικαιοσύνης) 1/1
τεκμηρίωση με παραπομπή σε συγκεκριμένα χωρία και των δύο κειμένων και συνεκτική, ενιαία διατύπωση 1/1

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Το διδαγμένο αποδίδεται με απλή μετάφραση («μέσω των συναλλαγών τους με άλλους ανθρώπους») χωρίς την ερμηνεία του όρου «συναλλάγματα» (καθημερινή συναναστροφή, όχι συμβόλαιο) που ζητά ρητά το σκέλος· επιπλέον επεκτείνεται σε ανδρεία/δειλία, εκτός του ζητούμενου αποσπάσματος. Το παράλληλο αποδίδεται πλήρως ως προς τις εκφάνσεις του. Το κοινό σημείο διατυπώνεται ρητά αλλά αστοχεί: η διαπροσωπική διάσταση παρουσιάζεται ως διαφορά των δύο κειμένων, ενώ αποτελεί ακριβώς το κοινό τους σημείο («τοῖς πρὸς τοὺς ἀνθρώπους»).

Β3 χαρακτηρισμός προτάσεων εισαγωγής ως Σωστό ή Λάθος 10/10

Τι ζητούσε το φύλλο

Β3. Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό που αντιστοιχεί σε καθεμία από τις παρακάτω περιόδους λόγου και δίπλα σε αυτόν τη λέξη «Σωστό», αν είναι σωστή, ή τη λέξη «Λάθος», αν είναι λανθασμένη.

1. Ο Αριστοτέλης γεννήθηκε στη Μίεζα και πέθανε στη Χαλκίδα.

2. Ο Αριστοτέλης ασκούσε δριμεία κριτική σε όλους τους συναδέλφους του στην Ακαδημία εκτός από τον Πλάτωνα.

3. Για την εκπαίδευση του Αλεξάνδρου ο Αριστοτέλης επιμελήθηκε μια νέα έκδοση των ομηρικών επών.

4. Η γνωριμία του Αριστοτέλη με τον Εύδοξο από την Κνίδο τον επηρέασε θετικά.

5. Για τον Αριστοτέλη η ευδαιμονία είναι στατική κατάσταση και όχι ενέργεια της ψυχής.

Μονάδες 10

Τι απάντησε

Λάθος

Λάθος

Σωστό

Σωστό

Λάθος

Πώς βαθμολογήθηκε

χαρακτηρισμός της πρότασης 1 (τόπος γέννησης και θανάτου του Αριστοτέλη) ως Σωστό ή Λάθος 2/2
χαρακτηρισμός της πρότασης 2 (στάση του Αριστοτέλη απέναντι στους συναδέλφους του στην Ακαδημία) ως Σωστό ή Λάθος 2/2
χαρακτηρισμός της πρότασης 3 (έκδοση των ομηρικών επών για την εκπαίδευση του Αλεξάνδρου) ως Σωστό ή Λάθος 2/2
χαρακτηρισμός της πρότασης 4 (επίδραση της γνωριμίας με τον Εύδοξο από την Κνίδο) ως Σωστό ή Λάθος 2/2
χαρακτηρισμός της πρότασης 5 (η ευδαιμονία ως στατική κατάσταση ή ως ενέργεια της ψυχής) ως Σωστό ή Λάθος 2/2

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Και οι πέντε χαρακτηρισμοί (Λ, Λ, Σ, Σ, Λ) ταυτίζονται με αμφότερες τις λύσεις αναφοράς.

Β4 εύρεση ετυμολογικά συγγενών λέξεων από κείμενο 0/10

Τι ζητούσε το φύλλο

Β4. Για καθεμία από τις παρακάτω λέξεις να γράψετε μία ετυμολογικά συγγενή από το διδαγμένο κείμενο: ρυπογόνος, ανάθεση, ένδεια, ξέφρενος, διάστρεμμα.

Μονάδες 10

εννοιολογικό

Τι απάντησε

ρυπογόνος: κακοί (από το «κακοὶ γίνονται κιθαρισταί»)

ανάθεση: ἀποδιδόναι (από το «Διὸ δεῖ τὰς ἐνεργείας ποιὰς ἀποδιδόναι»)

ένδεια: ἐνεργειῶν (από το «ἐκ τῶν ὁμοίων ἐνεργειῶν»)

ξέφρενος: ἀκόλαστοι (από το «οἳ δ' ἀκόλαστοι»)

διάστρεμμα: διαφέρει (από το «καὶ διαφέρει τούτῳ πολιτεία πολιτείας»)

Πώς βαθμολογήθηκε

εύρεση λέξης του διδαγμένου κειμένου ετυμολογικά συγγενούς προς το «ρυπογόνος» 0/2
εύρεση λέξης του διδαγμένου κειμένου ετυμολογικά συγγενούς προς το «ανάθεση» 0/2
εύρεση λέξης του διδαγμένου κειμένου ετυμολογικά συγγενούς προς το «ένδεια» 0/2
εύρεση λέξης του διδαγμένου κειμένου ετυμολογικά συγγενούς προς το «ξέφρενος» 0/2
εύρεση λέξης του διδαγμένου κειμένου ετυμολογικά συγγενούς προς το «διάστρεμμα» 0/2

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Καμία από τις πέντε αντιστοιχίσεις δεν στηρίζεται σε κοινή ρίζα. «ρυπογόνος→κακοί» (ζητείται το β΄ συνθετικό -γόνος < γίγνομαι, άρα γίνονται/γίνεται)· «ανάθεση→ἀποδιδόναι» (θε- < τίθημι, όχι δο- < δίδωμι· νομοθέται)· «ένδεια→ἐνεργειῶν» (σύγχυση προθέματος με ρίζα· ζητείται δέω/δεῖ, ἔδει)· «ξέφρενος→ἀκόλαστοι» (φρήν, άρα σώφρονες)· «διάστρεμμα→διαφέρει» (σύγχυση προθέματος με ρίζα στρέφω· ἀναστρέφεσθαι). Συστηματική παρανόηση της έννοιας της ετυμολογικής συγγένειας.

Θέμα Γ

Γ1 μετάφραση αποσπάσματος ώστε τίς ἂν... ἀφανίζειν 20/20

Τι ζητούσε το φύλλο

Γ1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τη μετάφραση του παρακάτω αποσπάσματος: «ὥστε τίς ἂν ... ἀφανίζειν.».

Μονάδες 20

Τι απάντησε

Έτσι λοιπόν, με αυτές τις συνθήκες, ποιος θα τολμούσε να επιχειρήσει ένα τέτοιο πράγμα; Μου φαίνεται φοβερό το ότι εσείς, στους οποίους έχει ανατεθεί από την πόλη για όλο τον χρόνο να φροντίζετε τις ιερές ελιές, ούτε ως κάποιον που εργάζεται παράνομα ποτέ δεν με τιμωρήσατε ούτε ως κάποιον που την κατέστρεψε με βάλετε σε κίνδυνο, ενώ αυτός που ούτε καλλιεργεί κοντά ούτε έχει εκλεγεί φροντιστής ούτε έχει την ηλικία να γνωρίζει για τέτοια ζητήματα, με κατήγγειλε ότι καταστρέφω μια μορία από τη γη.

Πώς βαθμολογήθηκε

μετάφραση της ρητορικής ερώτησης «ὥστε τίς ἂν ἀπετόλμησε, τούτων οὕτως ἐχόντων, ἐπιχειρῆσαι τοιούτῳ πράγματι;», με απόδοση της δυνητικής οριστικής και της γενικής απόλυτης 4/4
μετάφραση της κύριας πρότασης και της αναφορικής «Δεινὸν δέ μοι δοκεῖ εἶναι ὑμᾶς μέν, οἷς … τῶν μορίων ἐλαῶν ἐπιμελεῖσθαι», με απόδοση του απροσώπου, του παθητικού «προστέτακται» και του εμπρόθετου του ποιητικού αιτίου 5/5
μετάφραση του διπλού «μήθ' … μήθ'»: «μήθ' ὡς ἐπεργαζόμενον πώποτε ζημιῶσαί με μήθ' ὡς ἀφανίσαντα εἰς κίνδυνον καταστῆσαι», με απόδοση της αιτιολογικής χροιάς των μετοχών με «ὡς» 5/5
μετάφραση της αντιθετικής αναφορικής «τοῦτον δ' ὃς οὔτε γεωργῶν ἐγγὺς τυγχάνει οὔτ' ἐπιμελητὴς ᾑρημένος οὔθ' ἡλικίαν ἔχων εἰδέναι περὶ τῶν τοιούτων», με απόδοση της τριπλής άρνησης και του «τυγχάνει» + μετοχή 4/4
μετάφραση της κατακλείδας «ἀπογράψαι με ἐκ τῆς γῆς μορίαν ἀφανίζειν» 2/2

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Μετάφραση πλήρης και ακριβής. Αποδίδονται η δυνητική οριστική («ποιος θα τολμούσε»), η γενική απόλυτη («με αυτές τις συνθήκες» — ταυτόσημη με την ΟΕΦΕ), το απρόσωπο, το παθητικό «προστέτακται» με το ποιητικό αίτιο («έχει ανατεθεί από την πόλη»), το διπλό «μήθ'…μήθ'» με την αιτιολογική χροιά των μετοχών («ως κάποιον που…»), η τριπλή άρνηση και κυρίως η αντίθεση ὑμᾶς μέν – τοῦτον δέ («εσείς… ενώ αυτός»). Ασήμαντη ορθογραφική αστοχία («με βάλετε» αντί «βάλατε») που δεν θίγει το νόημα.

Γ2 επιχειρήματα ομιλητή για την αθωότητά του 8/10

Τι ζητούσε το φύλλο

Γ2. Με ποια επιχειρήματα υποστηρίζει ο ομιλητής την αθωότητά του σχετικά με την κοπή της ιερής ελιάς;

Μονάδες 10

ελλιπής τεκμηρίωση

Τι απάντησε

Ο ομιλητής υποστηρίζει την αθωότητά του με τα εξής επιχειρήματα:

Πολιτική κατάσταση: Υπογραμμίζει ότι στην δημοκρατία ήταν πιο δύσκολο να παραβεί τον νόμο σε σχέση με την περίοδο των Τριάκοντα («Πότερον δέ μοι κρεῖττον ἦν, ὦ βουλή, δημοκρατίας οὔσης παρανομεῖν ἢ ἐπὶ τῶν τριάκοντα;»).

Απουσία κινήτρου: Ισχυρίζεται ότι δεν θα είχε κανένα λόγο να κόψει την ιερή ελιά, καθώς κάτι τέτοιο θα ήταν ενάντια στο συμφέρον του («Πῶς δ' ἄν, εἰ μὴ πάντων ἀνθρώπων ἐμαυτῷ κακονούστατος ἦν...»).

Δυσκολία πράξης: Περιγράφει το χώρο ως ανοιχτό και ορατό από παντού, με γείτονες και δρόμο γύρω του, καθιστώντας αδύνατη την κρυφή καταστροφή («ἄερκτον δὲ καὶ πανταχόθεν κάτοπτόν ἐστιν»).

Ρόλος της βουλής: Τονίζει ότι η βουλή, που είναι υπεύθυνη για τη φροντίδα των ιερών ελιών, ποτέ δεν τον τιμώρησε για παράνομη εργασία ή καταστροφή («μήθ' ὡς ἐπεργαζόμενον πώποτε ζημιῶσαί <με> μήθ' ὡς ἀφανίσαντα εἰς κίνδυνον καταστῆσαι»).

Πώς βαθμολογήθηκε

παρουσίαση του επιχειρήματος από τις πολιτικές συνθήκες: το αδίκημα θα ήταν ευκολότερο επί των Τριάκοντα παρά επί δημοκρατίας, και ούτε τότε αποδείχθηκε ένοχος για κάτι τέτοιο 1/2
παρουσίαση του επιχειρήματος από το προσωπικό συμφέρον: μόνο ο χειρότερος εχθρός του εαυτού του θα το επιχειρούσε τη στιγμή που η βουλή επιτηρεί 2/2
παρουσίαση του τοπογραφικού επιχειρήματος: η θέση και η μορφή του χωρίου (απουσία άλλων δέντρων, δρόμος γύρω, γείτονες, αφύλακτο και καταφανές) καθιστούσαν αδύνατη τη λαθραία πράξη 3/3
παρουσίαση του επιχειρήματος από το ιστορικό του: οι ίδιοι οι αρμόδιοι ουδέποτε τον τιμώρησαν ούτε τον παρέπεμψαν για παρόμοια πράξη 2/2
παρουσίαση του επιχειρήματος της αναξιοπιστίας του κατηγόρου (καμία σχέση με τον χώρο, καμία αρμοδιότητα, ακατάλληλη ηλικία για τέτοια γνώση) 0/1

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Τα τέσσερα πρώτα επιχειρήματα διατυπώνονται ως συλλογισμοί υπεράσπισης με παραπομπή στο πρωτότυπο. Στο πολιτικό επιχείρημα λείπει το δεύτερο σκέλος του («ἐγὼ τοίνυν οὐδ' ἐν ἐκείνῳ τῷ χρόνῳ … κακὸν ποιήσας φανήσομαι»: ούτε τότε αποδείχθηκε ένοχος). Παραλείπεται εντελώς το επιχείρημα της αναξιοπιστίας του κατηγόρου, μολονότι το χωρίο μεταφράστηκε ορθά στο Γ1.

Γ3.α μεταφορά κλιτών τύπων στον άλλο αριθμό 1/6

Τι ζητούσε το φύλλο · ολόκληρο το Γ3

Γ3.α. «τοῦτον δ' ὃς οὔτε ... ᾑρημένος»: να μεταφέρετε τους κλιτούς τύπους στον άλλο αριθμό. (μονάδες 6)

Γ3.β. διαβεβλημένος: να γραφεί το β' ενικό πρόσωπο της προστακτικής παθητικού αορίστου.

ἀφανίζειν: να γραφεί το απαρέμφατο του μέλλοντα.

φησιν: να γραφεί στο ίδιο πρόσωπο και αριθμό της ευκτικής ενεστώτα.

περιοικοῦσι: να γραφεί στο ίδιο πρόσωπο και αριθμό της οριστικής παρατατικού. (μονάδες 4)

Μονάδες 10

εννοιολογικό

Τι απάντησε

τοῦτο δ' ὃς οὔτε γεωργεῖ ἐγγὺς τυγχάνει οὔτ' ἐπιμελητὴς ᾑρημένοι οὔθ' ἡλικίαν ἔχουσι εἰδέναι περὶ τῶν τοιούτων.

Πώς βαθμολογήθηκε

μεταφορά της δεικτικής αντωνυμίας «τοῦτον» και της αναφορικής «ὅς» στον άλλο αριθμό (1 μονάδα ανά ορθό τύπο) 0/2
μεταφορά της μετοχής «γεωργῶν» και του ρήματος «τυγχάνει» στον άλλο αριθμό (1 μονάδα ανά ορθό τύπο) 0/2
μεταφορά του ουσιαστικού «ἐπιμελητής» και της μετοχής «ᾑρημένος» στον άλλο αριθμό (1 μονάδα ανά ορθό τύπο) 1/2

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Ορθός μόνο ο τύπος «ᾑρημένοι». «τοῦτον→τοῦτο» (αντί «τούτους»: αλλαγή γένους, όχι αριθμού)· «ὅς», «τυγχάνει», «ἐπιμελητὴς» παρέμειναν αμετάβλητα (αντί «οἵ», «τυγχάνουσι», «ἐπιμεληταί»)· «γεωργῶν→γεωργεῖ» (μετοχή μετατράπηκε σε ρήμα ενικού, αντί «γεωργοῦντες»). Το επιπλέον «ἔχουσι» αφορά τύπο εκτός του ζητούμενου χωρίου και δεν πιστώνεται ούτε αφαιρεί.

Γ3.β εγκλιτικοί-ρηματικοί τύποι λέξεων 4/4

Τι ζητούσε το φύλλο · ολόκληρο το Γ3

Γ3.α. «τοῦτον δ' ὃς οὔτε ... ᾑρημένος»: να μεταφέρετε τους κλιτούς τύπους στον άλλο αριθμό. (μονάδες 6)

Γ3.β. διαβεβλημένος: να γραφεί το β' ενικό πρόσωπο της προστακτικής παθητικού αορίστου.

ἀφανίζειν: να γραφεί το απαρέμφατο του μέλλοντα.

φησιν: να γραφεί στο ίδιο πρόσωπο και αριθμό της ευκτικής ενεστώτα.

περιοικοῦσι: να γραφεί στο ίδιο πρόσωπο και αριθμό της οριστικής παρατατικού. (μονάδες 4)

Μονάδες 10

Τι απάντησε

διαβεβλημένος: διαβλήθητι

ἀφανίζειν: ἀφανιεῖν

φησιν: φαίη

περιοικοῦσι: περιῴκουν

Πώς βαθμολογήθηκε

σχηματισμός του β΄ ενικού προσώπου της προστακτικής παθητικού αορίστου από το «διαβεβλημένος» 1/1
σχηματισμός του απαρεμφάτου μέλλοντα από το «ἀφανίζειν» 1/1
σχηματισμός του ίδιου προσώπου και αριθμού της ευκτικής ενεστώτα από το «φησίν» 1/1
σχηματισμός του ίδιου προσώπου και αριθμού της οριστικής παρατατικού από το «περιοικοῦσι» 1/1

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Και οι τέσσερις τύποι ορθοί (διαβλήθητι, ἀφανιεῖν, φαίη, περιῴκουν), ταυτόσημοι με αμφότερες τις λύσεις· τηρούνται ο αττικός μέλλοντας και ο συνηρημένος παρατατικός.

Γ4.α συντακτικός χαρακτηρισμός όρων με έντονα γράμματα 1/6

Τι ζητούσε το φύλλο · ολόκληρο το Γ4

Γ4.α. Να χαρακτηρίσετε συντακτικά τους όρους που εμφανίζονται στο αδίδακτο με έντονα γράμματα: οὔσης, ἀδικεῖν, ἐμαυτῷ, ἐλαῶν, ὡς ἀφανίσαντα, ἐπιμελητὴς. (μονάδες 6)

Γ4.β. «Πῶς δ' ἄν, εἰ μὴ πάντων ἀνθρώπων ἐμαυτῷ κακονούστατος ἦν, ὑμῶν οὕτως ἐπιμελουμένων ἐκ τούτου τὴν μορίαν ἀφανίζειν ἐπεχείρησα τοῦ χωρίου»: να αναγνωρίσετε το είδος του υποθετικού λόγου και να τον μετατρέψετε στο προσδοκώμενο. (μονάδες 4)

Μονάδες 10

εννοιολογικό

Τι απάντησε

οὔσης: Γενική απόλυτη μετοχή, συνημμένη στο υποκείμενο «δημοκρατίας».

ἀδικεῖν: Τελικό απαρέμφατο, αντικείμενο του απαρεμφάτου «ἐξῆν».

ἐμαυτῷ: Δοτική προσωπική κτητική στο «κακονούστατος».

ἐλαῶν: Γενική αντικειμενική στο «ἐπιμελεῖσθαι».

ὡς ἀφανίσαντα: Κατηγορηματική μετοχή, συνημμένη στο αντικείμενο «με».

ἐπιμελητὴς: Κατηγορούμενο στο υποκείμενο «ὃς» μέσω του συνδετικού ρήματος «ᾑρημένος».

Πώς βαθμολογήθηκε

συντακτικός χαρακτηρισμός των «οὔσης» και «ἀδικεῖν»: είδος μετοχής/απαρεμφάτου, υποκείμενο και συντακτική λειτουργία (1 μονάδα ανά ορθό όρο) 0/2
συντακτικός χαρακτηρισμός των «ἐμαυτῷ» και «ἐλαῶν»: είδος πτωτικού προσδιορισμού/αντικειμένου και όρος από τον οποίο εξαρτώνται (1 μονάδα ανά ορθό όρο) 0/2
συντακτικός χαρακτηρισμός των «ὡς ἀφανίσαντα» και «ἐπιμελητής»: είδος αιτιολογικής μετοχής και κατηγορουμένου, με τον όρο αναφοράς τους (1 μονάδα ανά ορθό όρο) 1/2

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

«οὔσης»: αυτοαναιρούμενος χαρακτηρισμός («γενική απόλυτη … συνημμένη»), χωρίς το είδος (χρονική) και τη λειτουργία (επιρρηματικός προσδιορισμός χρόνου στο «παρανομεῖν»). «ἀδικεῖν»: το «ἐξῆν» εκλαμβάνεται ως απαρέμφατο και το «ἀδικεῖν» ως αντικείμενο, ενώ είναι υποκείμενο του απροσώπου «ἐξῆν». «ἐμαυτῷ»: δοτική αντικειμενική, όχι προσωπική κτητική. «ἐλαῶν»: αντικείμενο του απαρεμφάτου «ἐπιμελεῖσθαι», όχι γενική αντικειμενική. «ὡς ἀφανίσαντα»: αιτιολογική μετοχή υποκειμενικής αιτιολογίας, όχι κατηγορηματική. Ορθό μόνο το «ἐπιμελητής» (κατηγορούμενο στο «ὅς» μέσω του «ᾑρημένος»), παρά τον ανακριβή όρο «συνδετικό ρήμα».

Γ4.β αναγνώριση υποθετικού λόγου και μετατροπή σε προσδοκώμενο 2/4

Τι ζητούσε το φύλλο · ολόκληρο το Γ4

Μονάδες 10

υπολογιστικό

Τι απάντησε

Ο υποθετικός λόγος είναι του μη πραγματικού (εἰ + εἰμί παρατατικού, ἂν + παρατατικός). Για να τον μετατρέψουμε στο προσδοκώμενο, αντικαθιστούμε την υπόθεση με «ἐάν» + υποτακτική και την απόδοση με μέλλοντα ή απαρέμφατο μέλλοντα: «Πῶς δ' ἄν, ἐάν μὴ πάντων ἀνθρώπων ἐμαυτῷ κακονούστατος ὦ, ὑμῶν οὕτως ἐπιμελουμένων ἐκ τούτου τὴν μορίαν ἀφανιεῖν ἐπιχειρήσω τοῦ χωρίου;»

Πώς βαθμολογήθηκε

αναγνώριση της υπόθεσης και της απόδοσης με τις εγκλίσεις τους και δήλωση του είδους του υποθετικού λόγου 1/2
μετατροπή στο προσδοκώμενο, με τον κατάλληλο υποθετικό σύνδεσμο και έγκλιση στην υπόθεση και τον αντίστοιχο χρόνο στην απόδοση 1/2

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Το είδος (μη πραγματικό) δηλώνεται ορθά, αλλά δεν παρατίθενται υπόθεση και απόδοση και η απόδοση χαρακτηρίζεται «ἂν + παρατατικός», ενώ το «ἂν ἐπεχείρησα» είναι δυνητική οριστική αορίστου. Στη μετατροπή ο σύνδεσμος («ἐάν»), η άρνηση («μή»), η υποτακτική «ὦ» και η οριστική μέλλοντα «ἐπιχειρήσω» είναι ορθά, όμως διατηρείται το δυνητικό «ἄν» της αρχικής απόδοσης (μη επιτρεπτό με μέλλοντα) και αλλάζει αδικαιολόγητα το αντικείμενο «ἀφανίζειν» σε «ἀφανιεῖν».