Πανελλαδικές 2026 → Αρχαία Ελληνικά → GPT-5.5

GPT-5.5 · Αρχαία Ελληνικά

OpenAI · κυκλοφορία Απρίλιος 2026 · εξέταση 3 Ιουνίου 2026 · 13 υποερωτήματα

19,296,0 / 100

Έχασε μονάδες σε 3 από τα 13 υποερωτήματα. Αυτά είναι ήδη ανοιχτά παρακάτω· κάθε άλλη γραμμή ανοίγει με κλικ στην απάντηση και στα σκέλη της.

Το υλικό που συνόδευε ολόκληρο το φύλλο — κοινό για κάθε υποερώτημα, γι' αυτό στέκει εδώ μία φορά αντί να επαναλαμβάνεται παρακάτω.

Υπόμνημα συμβολισμού

Πριν από τα θέματα, πώς διαβάζονται τα σύμβολα αυτού του φύλλου. Δεν περιέχει καμία πληροφορία για τη λύση.

Το κείμενο είναι μεταγραφή του έντυπου φύλλου θεμάτων. Όπου το πρωτότυπο είχε στοίχιση, πλαίσια ή έμφαση, εδώ υπάρχει markdown ή HTML:   σημαίνει αλλαγή γραμμής, … υπογράμμιση, … εκθέτη, … δείκτη. Είναι μορφοποίηση, δεν είναι μέρος της εκφώνησης.
Οι δείκτες γράφονται άλλοτε με Unicode (Ε₁), άλλοτε με HTML (Μ_Α), άλλοτε με κάτω παύλα (V_ισ.). Και οι τρεις μορφές σημαίνουν το ίδιο πράγμα: δείκτης.

Η κεφαλίδα του φύλλου

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΤΕΤΑΡΤΗ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2026 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5)

Α. ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ

Ἀριστοτέλης, Ἠθικὰ Νικομάχεια, Β 1.5-8, 1103b2-25

Μαρτυρεῖ δὲ καὶ τὸ γινόμενον ἐν ταῖς πόλεσιν· οἱ γὰρ νομοθέται τοὺς πολίτας ἐθίζοντες ποιοῦσιν ἀγαθούς, καὶ τὸ μὲν βούλημα παντὸς νομοθέτου τοῦτ' ἐστίν, ὅσοι δὲ μὴ εὖ αὐτὸ ποιοῦσιν ἁμαρτάνουσιν, καὶ διαφέρει τούτῳ πολιτεία πολιτείας ἀγαθὴ φαύλης. Ἔτι ἐκ τῶν αὐτῶν καὶ διὰ τῶν αὐτῶν καὶ γίνεται πᾶσα ἀρετὴ καὶ φθείρεται, ὁμοίως δὲ καὶ τέχνη· ἐκ γὰρ τοῦ κιθαρίζειν καὶ οἱ ἀγαθοὶ καὶ κακοὶ γίνονται κιθαρισταί. Ἀνάλογον δὲ καὶ οἰκοδόμοι καὶ οἱ λοιποὶ πάντες· ἐκ μὲν γὰρ τοῦ εὖ οἰκοδομεῖν ἀγαθοὶ οἰκοδόμοι ἔσονται, ἐκ δὲ τοῦ κακῶς κακοί. Εἰ γὰρ μὴ οὕτως εἶχεν, οὐδὲν ἂν ἔδει τοῦ διδάξοντος, ἀλλὰ πάντες ἂν ἐγίνοντο ἀγαθοὶ ἢ κακοί.

Οὕτω δὴ καὶ ἐπί τῶν ἀρετῶν ἔχει· πράττοντες γὰρ τὰ ἐν τοῖς συναλλάγμασι τοῖς πρὸς τοὺς ἀνθρώπους γινόμεθα οἳ μὲν δίκαιοι οἳ δὲ ἄδικοι, πράττοντες δὲ τὰ ἐν τοῖς δεινοῖς καὶ ἐθιζόμενοι φοβεῖσθαι ἢ θαρρεῖν οἳ μὲν ἀνδρεῖοι οἳ δὲ δειλοί. Ὁμοίως δὲ καὶ τὰ περὶ τὰς ἐπιθυμίας ἔχει καὶ τὰ περὶ τὰς ὀργάς· οἳ μὲν γὰρ σώφρονες καὶ πρᾶοι γίνονται, οἳ δ' ἀκόλαστοι καὶ ὀργίλοι, οἳ μὲν ἐκ τοῦ οὑτωσὶ ἐν αὐτοῖς ἀναστρέφεσθαι, οἳ δὲ ἐκ τοῦ οὑτωσί. Καὶ ἑνὶ δὴ λόγῳ ἐκ τῶν ὁμοίων ἐνεργειῶν αἱ ἕξεις γίνονται. Διὸ δεῖ τὰς ἐνεργείας ποιὰς ἀποδιδόναι· κατὰ γὰρ τὰς τούτων διαφορὰς ἀκολουθοῦσιν αἱ ἕξεις. Οὐ μικρὸν οὖν διαφέρει τὸ οὕτως ἢ οὕτως εὐθὺς ἐκ νέων ἐθίζεσθαι, ἀλλὰ πάμπολυ, μᾶλλον δὲ τὸ πᾶν.

Γ. ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ

Λυσίας, Περὶ τοῦ Σηκοῦ Ἀπολογία, 7.27-29

(εκδ. T. Thalheim, Lysiae Orationes, Bibliotheca Teubneriana, Λειψία 1913)

Οι μορίαι ήταν ιερά ελαιόδεντρα, συνήθως οριοθετημένα μέσα σε περίβολο (σηκόν). Οποιαδήποτε ανθρώπινη επέμβαση απαγορευόταν, ενώ ενδεχόμενη παράνομη δραστηριότητα (καλλιέργεια, μάζεμα καρπών, κλάδεμα) επέσυρε βαριές ποινές. Ο ομιλητής του λόγου του Λυσία «Περὶ τοῦ Σηκοῦ Ἀπολογία» υπερασπίζεται τον εαυτό του από την κατηγορία ότι έκοψε ένα τέτοιο ελαιόδεντρο. Στο συγκεκριμένο απόσπασμα καταδεικνύει γιατί δεν θα μπορούσε να είχε διαπράξει το αδίκημα, για το οποίο κατηγορείται.

Πότερον δέ μοι κρεῖττον ἦν, ὦ βουλή, δημοκρατίας οὔσης παρανομεῖν ἢ ἐπὶ τῶν τριάκοντα; καὶ οὐ λέγω ὡς τότε δυνάμενος ἢ ὡς νῦν διαβεβλημένος, ἀλλὰ τῷ βουλομένῳ τότε μᾶλλον ἐξῆν ἀδικεῖν ἢ νυνί. ἐγὼ τοίνυν οὐδ' ἐν ἐκείνῳ τῷ χρόνῳ οὔτε τοιοῦτον οὔτε ἄλλο οὐδὲν κακὸν ποιήσας φανήσομαι. Πῶς δ' ἄν, εἰ μὴ πάντων ἀνθρώπων ἐμαυτῷ κακονούστατος ἦν, ὑμῶν οὕτως ἐπιμελουμένων ἐκ τούτου τὴν μορίαν ἀφανίζειν ἐπεχείρησα τοῦ χωρίου, ἐν ᾧ δένδρον μὲν οὐδὲ ἕν ἐστι, μιᾶς δὲ ἐλάας σηκός, ὡς οὗτός φησιν, ἦν, κυκλόθεν δὲ ὁδὸς περιέχει, ἀμφοτέρωθεν δὲ γείτονες περιοικοῦσιν, ἄερκτον δὲ καὶ πανταχόθεν κάτοπτόν ἐστιν; ὥστε τίς ἂν ἀπετόλμησε, τούτων οὕτως ἐχόντων, ἐπιχειρῆσαι τοιούτῳ πράγματι; Δεινὸν δέ μοι δοκεῖ εἶναι ὑμᾶς μέν, οἷς ὑπὸ τῆς πόλεως τὸν ἅπαντα χρόνον προστέτακται τῶν μορίων ἐλαῶν ἐπιμελεῖσθαι, μήθ' ὡς ἐπεργαζόμενον πώποτε ζημιῶσαί <με> μήθ' ὡς ἀφανίσαντα εἰς κίνδυνον καταστῆσαι, τοῦτον δ' ὃς οὔτε γεωργῶν ἐγγὺς τυγχάνει οὔτ' ἐπιμελητὴς ᾑρημένος οὔθ' ἡλικίαν ἔχων εἰδέναι περὶ τῶν τοιούτων, ἀπογράψαι με ἐκ τῆς γῆς μορίαν ἀφανίζειν.

ἄερκτος: αφύλακτος ἐπεργάζομαι: εργάζομαι παράνομα ἀπογράφω: καταγγέλλω, υποβάλλω γραπτή καταγγελία

Θέμα Α

Α1.α χαρακτηρισμός περιόδων ως Σωστό ή Λάθος 4/4

Τι ζητούσε το φύλλο · ολόκληρο το Α1

Α1.α. Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό που αντιστοιχεί σε καθεμία από τις παρακάτω περιόδους λόγου και δίπλα σε αυτόν τη λέξη «Σωστό», αν είναι σωστή, ή τη λέξη «Λάθος», αν είναι λανθασμένη. Δεν απαιτείται αναφορά σε χωρία του κειμένου.

1. Το κριτήριο που διαφοροποιεί μια «αγαθή πολιτεία» από μια «φαύλη» είναι ο βαθμός επιτυχίας των νομοθετών στην καθοδήγηση των πολιτών σε καλές «έξεις».

2. Ο Αριστοτέλης με την αναφορά του στους κιθαριστές και στους οικοδόμους δείχνει ότι οι άνθρωποι έχουν από τη φύση ταλέντο στις «τέχνες», στα τεχνικά δημιουργήματα.

(μονάδες 4)

Α1.β. i) «ἐν αὐτοῖς ἀναστρέφεσθαι»: Σε ποιες λέξεις-φράσεις του αρχαίου κειμένου αναφέρεται η αντωνυμία «αὐτοῖς»;

(μονάδες 4)

ii) «κατὰ γὰρ τὰς τούτων διαφορὰς»: Σε ποια λέξη του αρχαίου κειμένου αναφέρεται η αντωνυμία «τούτων»;

(μονάδες 2)

Μονάδες 10

Τι απάντησε

Σωστό

Λάθος

Πώς βαθμολογήθηκε

χαρακτηρισμός της περιόδου 1 (κριτήριο διάκρισης «αγαθής» από «φαύλη» πολιτεία) ως Σωστό ή Λάθος 2/2
χαρακτηρισμός της περιόδου 2 (τι δείχνει η αναφορά σε κιθαριστές και οικοδόμους ως προς τη φύση) ως Σωστό ή Λάθος 2/2

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Και οι δύο χαρακτηρισμοί (1=Σωστό, 2=Λάθος) συμφωνούν με αμφότερες τις λύσεις αναφοράς.

Α1.β.i αναφορά αντωνυμίας αὐτοῖς σε λέξεις-φράσεις 4/4

Τι ζητούσε το φύλλο · ολόκληρο το Α1

(μονάδες 4)

ii) «κατὰ γὰρ τὰς τούτων διαφορὰς»: Σε ποια λέξη του αρχαίου κειμένου αναφέρεται η αντωνυμία «τούτων»;

(μονάδες 2)

Μονάδες 10

Τι απάντησε

Η αντωνυμία «αὐτοῖς» αναφέρεται στις φράσεις «τὰ περὶ τὰς ἐπιθυμίας» και «τὰ περὶ τὰς ὀργάς».

Πώς βαθμολογήθηκε

εντοπισμός των δύο εμπρόθετων φράσεων της ΙΔΙΑΣ περιόδου με την αντωνυμία («τὰ περὶ τὰς ἐπιθυμίας», «τὰ περὶ τὰς ὀργάς») — 2 μονάδες ανά φράση 4/4

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Έδωσε τις δύο φράσεις της ίδιας περιόδου με την αντωνυμία. Πλήρεις μονάδες κατά τη διορθωμένη ρουμπρίκα.

Α1.β.ii αναφορά αντωνυμίας τούτων σε λέξη 2/2

Τι ζητούσε το φύλλο · ολόκληρο το Α1

(μονάδες 4)

ii) «κατὰ γὰρ τὰς τούτων διαφορὰς»: Σε ποια λέξη του αρχαίου κειμένου αναφέρεται η αντωνυμία «τούτων»;

(μονάδες 2)

Μονάδες 10

Τι απάντησε

Η αντωνυμία «τούτων» αναφέρεται στη λέξη «ἐνεργείας».

Πώς βαθμολογήθηκε

εντοπισμός της λέξης του αρχαίου κειμένου στην οποία αναφέρεται η δεικτική αντωνυμία «τούτων» 1/1
παράθεση της λέξης αυτούσιας από το κείμενο, χωρίς σύγχυση με τους γειτονικούς όρους της ίδιας περιόδου 1/1

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Απαντά «ἐνεργείας», σύμφωνα με τις λύσεις («τὰς ἐνεργείας»)· η παράλειψη του άρθρου δεν δημιουργεί ασάφεια και δεν υπάρχει σύγχυση με το «ἕξεις».

Β1 πώς γεννιούνται-φθείρονται τέχνες-αρετές και ρόλος δασκάλου 10/10

Τι ζητούσε το φύλλο

Β1. «Μαρτυρεῖ δὲ ... ἀγαθοὶ ἢ κακοί»: Πώς γεννιούνται και φθείρονται οι τέχνες και οι αρετές (μονάδες 7) και ποια είναι η συμβολή του δασκάλου σε αυτή τη διαδικασία; (μονάδες 3)

Μονάδες 10

Τι απάντησε

Ο Αριστοτέλης υποστηρίζει ότι τόσο οι τέχνες όσο και οι αρετές γεννιούνται και φθείρονται «ἐκ τῶν αὐτῶν καὶ διὰ τῶν αὐτῶν». Δηλαδή οι ίδιες πράξεις, ανάλογα με την ποιότητά τους, οδηγούν είτε στη δημιουργία είτε στη φθορά μιας ικανότητας ή μιας ηθικής έξης.

Για να τεκμηριώσει τη θέση του, χρησιμοποιεί παραδείγματα από τις τέχνες. Από την άσκηση στην κιθάρα γίνονται και οι καλοί και οι κακοί κιθαριστές: «ἐκ γὰρ τοῦ κιθαρίζειν καὶ οἱ ἀγαθοὶ καὶ κακοὶ γίνονται κιθαρισταί». Αντίστοιχα, από το καλό χτίσιμο γίνονται καλοί οικοδόμοι, ενώ από το κακό χτίσιμο κακοί: «ἐκ μὲν γὰρ τοῦ εὖ οἰκοδομεῖν ἀγαθοὶ οἰκοδόμοι ἔσονται, ἐκ δὲ τοῦ κακῶς κακοί».

Το ίδιο ισχύει και για τις αρετές. Οι άνθρωποι δεν γίνονται ενάρετοι αυτόματα ή εκ φύσεως, αλλά με τον εθισμό σε συγκεκριμένες πράξεις. Αν πράττουν σωστά, αποκτούν καλές έξεις· αν πράττουν λανθασμένα, αποκτούν κακές έξεις. Άρα η αρετή καλλιεργείται με την επανάληψη ομοειδών ενεργειών.

Η συμβολή του δασκάλου είναι καθοριστική. Αν οι άνθρωποι γίνονταν καλοί ή κακοί από μόνοι τους, «οὐδὲν ἂν ἔδει τοῦ διδάξοντος». Ο δάσκαλος καθοδηγεί τον μαθητή, ώστε να εκτελεί τις πράξεις με τον σωστό τρόπο και να αποκτήσει την κατάλληλη έξη. Επομένως ο δάσκαλος δεν δημιουργεί απλώς γνώση, αλλά συμβάλλει στη σωστή άσκηση και στον ορθό εθισμό.

Πώς βαθμολογήθηκε

διατύπωση της βασικής αρχής ότι κάθε αρετή —και ομοίως κάθε τέχνη— γεννιέται και φθείρεται από τα ίδια αίτια και με τα ίδια μέσα, δηλαδή από την αντίστοιχη πράξη/ενέργεια 3/3
αξιοποίηση του αναλογικού συλλογισμού με τα παραδείγματα των κιθαριστών και των οικοδόμων, όπου η ποιότητα της άσκησης καθορίζει την ποιότητα του αποτελέσματος 2/2
μεταφορά του συμπεράσματος από τις τέχνες στις ηθικές αρετές, με αναφορά στο αντιθετικό ζεύγος γένεσις–φθορά 2/2
αξιοποίηση της υποθετικής περιόδου «εἰ γὰρ μὴ οὕτως εἶχεν … ἀγαθοὶ ἢ κακοί» ως εις άτοπον απαγωγής 1/1
διατύπωση της συμβολής του δασκάλου ως αναγκαίου παράγοντα, που τεκμηριώνει ότι οι αρετές είναι επίκτητες και όχι έμφυτες 2/2

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Διατυπώνει την αρχή «ἐκ τῶν αὐτῶν καὶ διὰ τῶν αὐτῶν» με ρητή αναφορά σε δημιουργία και φθορά, αναπτύσσει με παραθέματα τα δύο παραδείγματα των τεχνών, μεταφέρει το συμπέρασμα στις ηθικές έξεις και αξιοποιεί την υποθετική περίοδο για τον αναγκαίο ρόλο του δασκάλου και τον επίκτητο χαρακτήρα της αρετής. Ένσταση επί της ρουμπρίκας: τα σκέλη αθροίζουν 8+2 και όχι 7+3, όπως ορίζει η εκφώνηση· βαθμολόγησα με τη ρουμπρίκα ως έχει.

Β2 σύγκριση συμπεριφοράς ατόμου στα πεδία πράξης 9/10

Τι ζητούσε το φύλλο

Β2.

ΠΑΡΑΛΛΗΛΟ ΚΕΙΜΕΝΟ

Το κείμενο που ακολουθεί είναι απόσπασμα από την ομιλία του καθηγητή Μιχάλη Σταθόπουλου, μέλους της Ακαδημίας Αθηνών, η οποία δημοσιεύθηκε στο διαδίκτυο (www.constitutionalism.gr) και αφορά τον ρόλο της δικαιοσύνης.

Στη δικαιοσύνη λοιπόν εμπεριέχεται ο φιλάλληλος και κοινωνικός χαρακτήρας και σ' αυτό έγκειται η αξία της και στον πέρα από το δίκαιο χώρο. Είναι η δικαιοσύνη ως επιείκεια. […] Η δικαιοσύνη και η επιείκεια και στον πέραν του δικαίου χώρο είναι η «αρετή προς έτερον». Απαιτεί τη θεώρηση και της οπτικής του άλλου, όχι αναγκαίως για να τη δεχθούμε, αλλά για να την κατανοήσουμε. Και η θεώρηση αυτή σημαίνει, βέβαια, περαιτέρω και στήριξη του άλλου, όταν χρειάζεται, σημαίνει αυτό που επιτάσσει η διάταξη του Συντάγματός μας, όταν αξιώνει από όλους τους πολίτες την εκπλήρωση του χρέους της κοινωνικής αλληλεγγύης. Η δίκαιη αυτή συμπεριφορά του πολίτη, του ατόμου γενικότερα αφορά όλες τις σχέσεις του, τις προσωπικές, τις κοινωνικές, ακαδημαϊκές, επαγγελματικές, συναδελφικές, προς υφιστάμενο, προς προϊστάμενο, τις πολιτικές σχέσεις, αλλά και τις διακρατικές, διεθνείς, διαπολιτισμικές, διαθρησκευτικές και όποιες άλλες ανθρώπινες, ατομικές ή συλλογικές, σχέσεις.

Πώς παρουσιάζονται η συμπεριφορά και οι επιλογές του ατόμου στα πεδία της ανθρώπινης πράξης στο παράλληλο κείμενο και στο απόσπασμα «Οὕτω δὴ ... ἄδικοι» από το διδαγμένο κείμενο;

Μονάδες 10

σωστό

Τι απάντησε

Στο παράλληλο κείμενο η δικαιοσύνη παρουσιάζεται ως στάση ζωής που αφορά τη σχέση του ανθρώπου με τους άλλους. Χαρακτηρίζεται ως «αρετή προς έτερον», γιατί απαιτεί από το άτομο να λαμβάνει υπόψη του την οπτική του άλλου ανθρώπου, να την κατανοεί και, όταν χρειάζεται, να τον στηρίζει. Η δίκαιη συμπεριφορά εκδηλώνεται σε όλα τα πεδία της ανθρώπινης πράξης: στις προσωπικές, κοινωνικές, επαγγελματικές, πολιτικές και διεθνείς σχέσεις. Επομένως η δικαιοσύνη δεν περιορίζεται μόνο στην τήρηση των νόμων, αλλά συνδέεται με την επιείκεια, την κοινωνική αλληλεγγύη και τον σεβασμό του άλλου.

Αντίστοιχα, στο απόσπασμα του Αριστοτέλη «Οὕτω δὴ ... ἄδικοι» η ανθρώπινη συμπεριφορά κρίνεται μέσα στις σχέσεις και στις συναλλαγές με τους άλλους ανθρώπους: «πράττοντες γὰρ τὰ ἐν τοῖς συναλλάγμασι τοῖς πρὸς τοὺς ἀνθρώπους». Ο άνθρωπος γίνεται δίκαιος ή άδικος ανάλογα με τον τρόπο με τον οποίο ενεργεί στις κοινωνικές του σχέσεις. Η δικαιοσύνη, λοιπόν, δεν είναι θεωρητική ιδιότητα, αλλά αποτέλεσμα συγκεκριμένων πράξεων και επιλογών.

Κοινό σημείο των δύο κειμένων είναι ότι η δικαιοσύνη παρουσιάζεται ως κοινωνική αρετή. Και στα δύο κείμενα η συμπεριφορά του ατόμου αποκτά ηθική αξία μέσα στη σχέση του με τους άλλους. Στον Αριστοτέλη τονίζεται κυρίως ο εθισμός: με δίκαιες πράξεις γινόμαστε δίκαιοι, ενώ με άδικες πράξεις γινόμαστε άδικοι. Στο παράλληλο κείμενο τονίζεται περισσότερο το περιεχόμενο της δίκαιης συμπεριφοράς: κατανόηση, επιείκεια και αλληλεγγύη προς τον άλλον.

Πώς βαθμολογήθηκε

απόδοση του περιεχομένου του αποσπάσματος «Οὕτω δὴ … ἄδικοι»: πώς διαμορφώνεται η δίκαιη ή άδικη ιδιότητα μέσα από τον τρόπο δράσης στα «συναλλάγματα», με απόδοση της σημασίας του όρου 3/3
απόδοση του περιεχομένου του παράλληλου κειμένου ως προς τη δικαιοσύνη-επιείκεια, την «αρετή προς έτερον» και τις εκφάνσεις της (θεώρηση της οπτικής του άλλου, στήριξη, κοινωνική αλληλεγγύη) 3/3
ρητός εντοπισμός του κοινού σημείου, ότι δηλαδή και στα δύο κείμενα η ηθική ποιότητα του ατόμου κρίνεται μέσα από τη συμπεριφορά του προς τους άλλους στα πεδία της πράξης 2/2
επισήμανση της διαφοροποίησης ή της επέκτασης που εισάγει το παράλληλο κείμενο (εύρος των σχέσεων, κοινωνικός και πολιτικός χαρακτήρας της δικαιοσύνης) 0/1
τεκμηρίωση με παραπομπή σε συγκεκριμένα χωρία και των δύο κειμένων και συνεκτική, ενιαία διατύπωση 1/1

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Η ισότητα [ΗΑ]=[Α⁻] στο μέσο της ογκομέτρησης δηλώνεται ως δεδομένη, χωρίς τον στοιχειομετρικό συλλογισμό που παραθέτουν και οι δύο λύσεις αναφοράς.

Β3 χαρακτηρισμός προτάσεων εισαγωγής ως Σωστό ή Λάθος 10/10

Τι ζητούσε το φύλλο

Β3. Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό που αντιστοιχεί σε καθεμία από τις παρακάτω περιόδους λόγου και δίπλα σε αυτόν τη λέξη «Σωστό», αν είναι σωστή, ή τη λέξη «Λάθος», αν είναι λανθασμένη.

1. Ο Αριστοτέλης γεννήθηκε στη Μίεζα και πέθανε στη Χαλκίδα.

2. Ο Αριστοτέλης ασκούσε δριμεία κριτική σε όλους τους συναδέλφους του στην Ακαδημία εκτός από τον Πλάτωνα.

3. Για την εκπαίδευση του Αλεξάνδρου ο Αριστοτέλης επιμελήθηκε μια νέα έκδοση των ομηρικών επών.

4. Η γνωριμία του Αριστοτέλη με τον Εύδοξο από την Κνίδο τον επηρέασε θετικά.

5. Για τον Αριστοτέλη η ευδαιμονία είναι στατική κατάσταση και όχι ενέργεια της ψυχής.

Μονάδες 10

Τι απάντησε

Λάθος

Λάθος

Σωστό

Σωστό

Λάθος

Πώς βαθμολογήθηκε

χαρακτηρισμός της πρότασης 1 (τόπος γέννησης και θανάτου του Αριστοτέλη) ως Σωστό ή Λάθος 2/2
χαρακτηρισμός της πρότασης 2 (στάση του Αριστοτέλη απέναντι στους συναδέλφους του στην Ακαδημία) ως Σωστό ή Λάθος 2/2
χαρακτηρισμός της πρότασης 3 (έκδοση των ομηρικών επών για την εκπαίδευση του Αλεξάνδρου) ως Σωστό ή Λάθος 2/2
χαρακτηρισμός της πρότασης 4 (επίδραση της γνωριμίας με τον Εύδοξο από την Κνίδο) ως Σωστό ή Λάθος 2/2
χαρακτηρισμός της πρότασης 5 (η ευδαιμονία ως στατική κατάσταση ή ως ενέργεια της ψυχής) ως Σωστό ή Λάθος 2/2

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Και οι πέντε χαρακτηρισμοί (Λ, Λ, Σ, Σ, Λ) ταυτίζονται με τις λύσεις αναφοράς· καμία πρόταση δεν έμεινε αναπάντητη ούτε φέρει διπλό χαρακτηρισμό.

Β4 εύρεση ετυμολογικά συγγενών λέξεων από κείμενο 10/10

Τι ζητούσε το φύλλο

Β4. Για καθεμία από τις παρακάτω λέξεις να γράψετε μία ετυμολογικά συγγενή από το διδαγμένο κείμενο: ρυπογόνος, ανάθεση, ένδεια, ξέφρενος, διάστρεμμα.

Μονάδες 10

Τι απάντησε

ρυπογόνος: γίνονται
ανάθεση: νομοθέται
ένδεια: δεῖ
ξέφρενος: σώφρονες
διάστρεμμα: ἀναστρέφεσθαι

Πώς βαθμολογήθηκε

εύρεση λέξης του διδαγμένου κειμένου ετυμολογικά συγγενούς προς το «ρυπογόνος» 2/2
εύρεση λέξης του διδαγμένου κειμένου ετυμολογικά συγγενούς προς το «ανάθεση» 2/2
εύρεση λέξης του διδαγμένου κειμένου ετυμολογικά συγγενούς προς το «ένδεια» 2/2
εύρεση λέξης του διδαγμένου κειμένου ετυμολογικά συγγενούς προς το «ξέφρενος» 2/2
εύρεση λέξης του διδαγμένου κειμένου ετυμολογικά συγγενούς προς το «διάστρεμμα» 2/2

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Όλες οι πέντε λέξεις (γίνονται, νομοθέται, δεῖ, σώφρονες, ἀναστρέφεσθαι) ανήκουν στο διδαγμένο κείμενο και είναι πράγματι ομόρριζες, σε ταύτιση με αμφότερες τις λύσεις.

Θέμα Γ

Γ1 μετάφραση αποσπάσματος ώστε τίς ἂν... ἀφανίζειν 19/20

Τι ζητούσε το φύλλο

Γ1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τη μετάφραση του παρακάτω αποσπάσματος: «ὥστε τίς ἂν ... ἀφανίζειν.».

Μονάδες 20

σωστό

Τι απάντησε

Ώστε ποιος θα τολμούσε, αφού αυτά έτσι είχαν, να επιχειρήσει μια τέτοια πράξη; Μου φαίνεται φοβερό εσείς, στους οποίους έχει ανατεθεί από την πόλη σε όλο τον χρόνο να φροντίζετε τις ιερές ελιές, ούτε ποτέ να με έχετε τιμωρήσει ως κάποιον που εργαζόταν παράνομα ούτε να με έχετε οδηγήσει σε δίκη ως κάποιον που εξαφάνισε ιερή ελιά, ενώ αυτός, ο οποίος ούτε τυχαίνει να καλλιεργεί κοντά ούτε έχει εκλεγεί επιμελητής ούτε έχει την ηλικία για να γνωρίζει τέτοια ζητήματα, να με καταγγείλει ότι εξαφανίζω ιερή ελιά από το χωράφι.

Πώς βαθμολογήθηκε

μετάφραση της ρητορικής ερώτησης «ὥστε τίς ἂν ἀπετόλμησε, τούτων οὕτως ἐχόντων, ἐπιχειρῆσαι τοιούτῳ πράγματι;», με απόδοση της δυνητικής οριστικής και της γενικής απόλυτης 4/4
μετάφραση της κύριας πρότασης και της αναφορικής «Δεινὸν δέ μοι δοκεῖ εἶναι ὑμᾶς μέν, οἷς … τῶν μορίων ἐλαῶν ἐπιμελεῖσθαι», με απόδοση του απροσώπου, του παθητικού «προστέτακται» και του εμπρόθετου του ποιητικού αιτίου 5/5
μετάφραση του διπλού «μήθ' … μήθ'»: «μήθ' ὡς ἐπεργαζόμενον πώποτε ζημιῶσαί με μήθ' ὡς ἀφανίσαντα εἰς κίνδυνον καταστῆσαι», με απόδοση της αιτιολογικής χροιάς των μετοχών με «ὡς» 5/5
μετάφραση της αντιθετικής αναφορικής «τοῦτον δ' ὃς οὔτε γεωργῶν ἐγγὺς τυγχάνει οὔτ' ἐπιμελητὴς ᾑρημένος οὔθ' ἡλικίαν ἔχων εἰδέναι περὶ τῶν τοιούτων», με απόδοση της τριπλής άρνησης και του «τυγχάνει» + μετοχή 4/4
μετάφραση της κατακλείδας «ἀπογράψαι με ἐκ τῆς γῆς μορίαν ἀφανίζειν» 1/2

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Μία αστοχία χρόνου: «αφού αυτά έτσι είχαν» για το «ἐχόντων», που είναι ενεστώτας.

Γ2 επιχειρήματα ομιλητή για την αθωότητά του 10/10

Τι ζητούσε το φύλλο

Γ2. Με ποια επιχειρήματα υποστηρίζει ο ομιλητής την αθωότητά του σχετικά με την κοπή της ιερής ελιάς;

Μονάδες 10

Τι απάντησε

Ο ομιλητής υποστηρίζει την αθωότητά του με μια σειρά επιχειρημάτων.

Πρώτα υποστηρίζει ότι, αν ήθελε να παρανομήσει, θα ήταν ευκολότερο να το κάνει την εποχή των Τριάκοντα, όταν υπήρχε μεγαλύτερη ασυδοσία, και όχι κατά τη δημοκρατία. Όμως δηλώνει ότι ούτε τότε φάνηκε να έχει διαπράξει τέτοιο ή οποιοδήποτε άλλο κακό.

Έπειτα τονίζει ότι θα ήταν παράλογο και επιζήμιο για τον ίδιο να επιχειρήσει να εξαφανίσει την ιερή ελιά, αφού η βουλή επιμελούνταν με προσοχή αυτά τα ζητήματα. Αν το έκανε, θα ήταν «ἐμαυτῷ κακονούστατος», δηλαδή εχθρός του εαυτού του.

Επιπλέον, επικαλείται τη θέση του χωραφιού. Το χωράφι ήταν αφύλακτο αλλά ορατό από παντού, το περιέβαλλε δρόμος, υπήρχαν γείτονες και από τις δύο πλευρές και, σύμφωνα με τον κατήγορο, υπήρχε μόνο ένας σηκός μιας ελιάς. Άρα μια τέτοια πράξη θα γινόταν εύκολα αντιληπτή.

Τέλος, επισημαίνει ότι οι αρμόδιοι επιμελητές των ιερών ελιών δεν τον είχαν ποτέ τιμωρήσει ούτε τον είχαν οδηγήσει σε δίκη. Αντίθετα, τον κατηγορεί κάποιος που ούτε καλλιεργεί κοντά, ούτε είναι εκλεγμένος επιμελητής, ούτε έχει την ηλικία και την πείρα να γνωρίζει τέτοια θέματα.

Πώς βαθμολογήθηκε

παρουσίαση του επιχειρήματος από τις πολιτικές συνθήκες: το αδίκημα θα ήταν ευκολότερο επί των Τριάκοντα παρά επί δημοκρατίας, και ούτε τότε αποδείχθηκε ένοχος για κάτι τέτοιο 2/2
παρουσίαση του επιχειρήματος από το προσωπικό συμφέρον: μόνο ο χειρότερος εχθρός του εαυτού του θα το επιχειρούσε τη στιγμή που η βουλή επιτηρεί 2/2
παρουσίαση του τοπογραφικού επιχειρήματος: η θέση και η μορφή του χωρίου (απουσία άλλων δέντρων, δρόμος γύρω, γείτονες, αφύλακτο και καταφανές) καθιστούσαν αδύνατη τη λαθραία πράξη 3/3
παρουσίαση του επιχειρήματος από το ιστορικό του: οι ίδιοι οι αρμόδιοι ουδέποτε τον τιμώρησαν ούτε τον παρέπεμψαν για παρόμοια πράξη 2/2
παρουσίαση του επιχειρήματος της αναξιοπιστίας του κατηγόρου (καμία σχέση με τον χώρο, καμία αρμοδιότητα, ακατάλληλη ηλικία για τέτοια γνώση) 1/1

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Και τα πέντε επιχειρήματα διατυπώνονται ως συλλογισμοί υπεράσπισης, όχι ως παράφραση: πολιτικές συνθήκες, «ἐμαυτῷ κακονούστατος» υπό την επιτήρηση της βουλής, τοπογραφία του χωρίου (δρόμος, γείτονες, αφύλακτο και καταφανές, ένας μόνο σηκός), απουσία προηγούμενης τιμωρίας και αναξιοπιστία του κατηγόρου, με τεκμηρίωση από το πρωτότυπο.

Γ3.α μεταφορά κλιτών τύπων στον άλλο αριθμό 6/6

Τι ζητούσε το φύλλο · ολόκληρο το Γ3

Γ3.α. «τοῦτον δ' ὃς οὔτε ... ᾑρημένος»: να μεταφέρετε τους κλιτούς τύπους στον άλλο αριθμό. (μονάδες 6)

Γ3.β. διαβεβλημένος: να γραφεί το β' ενικό πρόσωπο της προστακτικής παθητικού αορίστου.

ἀφανίζειν: να γραφεί το απαρέμφατο του μέλλοντα.

φησιν: να γραφεί στο ίδιο πρόσωπο και αριθμό της ευκτικής ενεστώτα.

περιοικοῦσι: να γραφεί στο ίδιο πρόσωπο και αριθμό της οριστικής παρατατικού. (μονάδες 4)

Μονάδες 10

Τι απάντησε

τούτους δ’ οἳ οὔτε γεωργοῦντες ἐγγὺς τυγχάνουσιν οὔτ’ ἐπιμεληταὶ ᾑρημένοι

Πώς βαθμολογήθηκε

μεταφορά της δεικτικής αντωνυμίας «τοῦτον» και της αναφορικής «ὅς» στον άλλο αριθμό (1 μονάδα ανά ορθό τύπο) 2/2
μεταφορά της μετοχής «γεωργῶν» και του ρήματος «τυγχάνει» στον άλλο αριθμό (1 μονάδα ανά ορθό τύπο) 2/2
μεταφορά του ουσιαστικού «ἐπιμελητής» και της μετοχής «ᾑρημένος» στον άλλο αριθμό (1 μονάδα ανά ορθό τύπο) 2/2

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Και οι έξι τύποι (τούτους, οἵ, γεωργοῦντες, τυγχάνουσιν, ἐπιμεληταί, ᾑρημένοι) είναι ορθοί, με διατήρηση πτώσης, γένους, χρόνου και φωνής, όπως και στις δύο λύσεις.

Γ3.β εγκλιτικοί-ρηματικοί τύποι λέξεων 4/4

Τι ζητούσε το φύλλο · ολόκληρο το Γ3

Γ3.α. «τοῦτον δ' ὃς οὔτε ... ᾑρημένος»: να μεταφέρετε τους κλιτούς τύπους στον άλλο αριθμό. (μονάδες 6)

Γ3.β. διαβεβλημένος: να γραφεί το β' ενικό πρόσωπο της προστακτικής παθητικού αορίστου.

ἀφανίζειν: να γραφεί το απαρέμφατο του μέλλοντα.

φησιν: να γραφεί στο ίδιο πρόσωπο και αριθμό της ευκτικής ενεστώτα.

περιοικοῦσι: να γραφεί στο ίδιο πρόσωπο και αριθμό της οριστικής παρατατικού. (μονάδες 4)

Μονάδες 10

Τι απάντησε

διαβλήθητι
ἀφανιεῖν
φαίη
περιῴκουν

Πώς βαθμολογήθηκε

σχηματισμός του β΄ ενικού προσώπου της προστακτικής παθητικού αορίστου από το «διαβεβλημένος» 1/1
σχηματισμός του απαρεμφάτου μέλλοντα από το «ἀφανίζειν» 1/1
σχηματισμός του ίδιου προσώπου και αριθμού της ευκτικής ενεστώτα από το «φησίν» 1/1
σχηματισμός του ίδιου προσώπου και αριθμού της οριστικής παρατατικού από το «περιοικοῦσι» 1/1

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

διαβλήθητι, ἀφανιεῖν, φαίη, περιῴκουν: όλοι οι τύποι ορθοί, με τον αττικό μέλλοντα και τον συνηρημένο παρατατικό στη σωστή μορφή.

Γ4.α συντακτικός χαρακτηρισμός όρων με έντονα γράμματα 4/6

Τι ζητούσε το φύλλο · ολόκληρο το Γ4

Γ4.α. Να χαρακτηρίσετε συντακτικά τους όρους που εμφανίζονται στο αδίδακτο με έντονα γράμματα: οὔσης, ἀδικεῖν, ἐμαυτῷ, ἐλαῶν, ὡς ἀφανίσαντα, ἐπιμελητὴς. (μονάδες 6)

Γ4.β. «Πῶς δ' ἄν, εἰ μὴ πάντων ἀνθρώπων ἐμαυτῷ κακονούστατος ἦν, ὑμῶν οὕτως ἐπιμελουμένων ἐκ τούτου τὴν μορίαν ἀφανίζειν ἐπεχείρησα τοῦ χωρίου»: να αναγνωρίσετε το είδος του υποθετικού λόγου και να τον μετατρέψετε στο προσδοκώμενο. (μονάδες 4)

Μονάδες 10

εννοιολογικό

Τι απάντησε

οὔσης: γενική απόλυτη μετοχή, συνημμένη στο «δημοκρατίας».

ἀδικεῖν: τελικό απαρέμφατο, υποκείμενο στο απρόσωπο ρήμα «ἐξῆν».

ἐμαυτῷ: δοτική αντικειμενική στο επίθετο «κακονούστατος».

ἐλαῶν: γενική αντικειμενική στο «ἐπιμελεῖσθαι».

ὡς ἀφανίσαντα: αιτιολογική μετοχή υποκειμενικής αιτιολογίας, συνημμένη στο εννοούμενο «με».

ἐπιμελητὴς: κατηγορούμενο στο υποκείμενο «ὃς» μέσω της μετοχής «ᾑρημένος».

Πώς βαθμολογήθηκε

συντακτικός χαρακτηρισμός των «οὔσης» και «ἀδικεῖν»: είδος μετοχής/απαρεμφάτου, υποκείμενο και συντακτική λειτουργία (1 μονάδα ανά ορθό όρο) 1/2
συντακτικός χαρακτηρισμός των «ἐμαυτῷ» και «ἐλαῶν»: είδος πτωτικού προσδιορισμού/αντικειμένου και όρος από τον οποίο εξαρτώνται (1 μονάδα ανά ορθό όρο) 1/2
συντακτικός χαρακτηρισμός των «ὡς ἀφανίσαντα» και «ἐπιμελητής»: είδος αιτιολογικής μετοχής και κατηγορουμένου, με τον όρο αναφοράς τους (1 μονάδα ανά ορθό όρο) 2/2

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Δύο λάθη. Στο «οὔσης» χαρακτηρίζει τη μετοχή ταυτόχρονα «γενική απόλυτη» και «συνημμένη στο δημοκρατίας»: το «δημοκρατίας» είναι υποκείμενο της απόλυτης μετοχής, ενώ λείπουν και το είδος (χρονική) και ο όρος εξάρτησης («παρανομεῖν»). Στο «ἐλαῶν» δίνει «γενική αντικειμενική», ενώ πρόκειται για αντικείμενο του απαρεμφάτου «ἐπιμελεῖσθαι», όπως ορίζουν και οι δύο λύσεις. Ορθά τα «ἀδικεῖν», «ἐμαυτῷ», «ὡς ἀφανίσαντα» και «ἐπιμελητής».

Γ4.β αναγνώριση υποθετικού λόγου και μετατροπή σε προσδοκώμενο 4/4

Τι ζητούσε το φύλλο · ολόκληρο το Γ4

Μονάδες 10

Τι απάντησε

Ο υποθετικός λόγος είναι του αντίθετου του πραγματικού, γιατί η υπόθεση έχει «εἰ» με οριστική ιστορικού χρόνου, «ἦν», και η απόδοση έχει δυνητική οριστική, «ἂν ἐπεχείρησα».

Μετατροπή στο προσδοκώμενο:

«Πῶς δ’ ἐὰν μὴ πάντων ἀνθρώπων ἐμαυτῷ κακονούστατος ὦ, ὑμῶν οὕτως ἐπιμελουμένων ἐκ τούτου τὴν μορίαν ἀφανίζειν ἐπιχειρήσω τοῦ χωρίου;»

Πώς βαθμολογήθηκε

αναγνώριση της υπόθεσης και της απόδοσης με τις εγκλίσεις τους και δήλωση του είδους του υποθετικού λόγου 2/2
μετατροπή στο προσδοκώμενο, με τον κατάλληλο υποθετικό σύνδεσμο και έγκλιση στην υπόθεση και τον αντίστοιχο χρόνο στην απόδοση 2/2

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Παραθέτει υπόθεση («εἰ … ἦν», οριστική ιστορικού χρόνου) και απόδοση («ἂν ἐπεχείρησα», δυνητική οριστική) και δηλώνει το είδος (αντίθετο του πραγματικού). Η μετατροπή είναι πλήρης και ορθή: «ἐὰν … ὦ» με υποτακτική και διατήρηση της άρνησης «μή», απόδοση «ἐπιχειρήσω» σε οριστική μέλλοντα με απαλοιφή του δυνητικού «ἄν».