panellele.gr

Πανελλαδικές 2026 → Αρχαία Ελληνικά → GPT-5.4 mini

GPT-5.4 mini · Αρχαία Ελληνικά

OpenAI · κυκλοφορία Μάρτιος 2026 · εξέταση 3 Ιουνίου 2026 · 13 υποερωτήματα

13,065,0 / 100

Έχασε μονάδες σε 9 από τα 13 υποερωτήματα. Αυτά είναι ήδη ανοιχτά παρακάτω· κάθε άλλη γραμμή ανοίγει με κλικ στην απάντηση και στα σκέλη της.

Το υλικό που συνόδευε ολόκληρο το φύλλο — κοινό για κάθε υποερώτημα, γι' αυτό στέκει εδώ μία φορά αντί να επαναλαμβάνεται παρακάτω.

Υπόμνημα συμβολισμού

Υπόμνημα συμβολισμού

Πριν από τα θέματα, πώς διαβάζονται τα σύμβολα αυτού του φύλλου. Δεν περιέχει καμία πληροφορία για τη λύση.

  • Το κείμενο είναι μεταγραφή του έντυπου φύλλου θεμάτων. Όπου το πρωτότυπο είχε στοίχιση, πλαίσια ή έμφαση, εδώ υπάρχει markdown ή HTML: <br> σημαίνει αλλαγή γραμμής, <u>…</u> υπογράμμιση, <sup>…</sup> εκθέτη, <sub>…</sub> δείκτη. Είναι μορφοποίηση, δεν είναι μέρος της εκφώνησης.
  • Οι δείκτες γράφονται άλλοτε με Unicode (Ε₁), άλλοτε με HTML (ΜΑ), άλλοτε με κάτω παύλα (V_ισ.). Και οι τρεις μορφές σημαίνουν το ίδιο πράγμα: δείκτης.
Η κεφαλίδα του φύλλου

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΤΕΤΑΡΤΗ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2026 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5)

Α. ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ

Α. ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ

Ἀριστοτέλης, Ἠθικὰ Νικομάχεια, Β 1.5-8, 1103b2-25

Μαρτυρεῖ δὲ καὶ τὸ γινόμενον ἐν ταῖς πόλεσιν· οἱ γὰρ νομοθέται τοὺς πολίτας ἐθίζοντες ποιοῦσιν ἀγαθούς, καὶ τὸ μὲν βούλημα παντὸς νομοθέτου τοῦτ' ἐστίν, ὅσοι δὲ μὴ εὖ αὐτὸ ποιοῦσιν ἁμαρτάνουσιν, καὶ διαφέρει τούτῳ πολιτεία πολιτείας ἀγαθὴ φαύλης. Ἔτι ἐκ τῶν αὐτῶν καὶ διὰ τῶν αὐτῶν καὶ γίνεται πᾶσα ἀρετὴ καὶ φθείρεται, ὁμοίως δὲ καὶ τέχνη· ἐκ γὰρ τοῦ κιθαρίζειν καὶ οἱ ἀγαθοὶ καὶ κακοὶ γίνονται κιθαρισταί. Ἀνάλογον δὲ καὶ οἰκοδόμοι καὶ οἱ λοιποὶ πάντες· ἐκ μὲν γὰρ τοῦ εὖ οἰκοδομεῖν ἀγαθοὶ οἰκοδόμοι ἔσονται, ἐκ δὲ τοῦ κακῶς κακοί. Εἰ γὰρ μὴ οὕτως εἶχεν, οὐδὲν ἂν ἔδει τοῦ διδάξοντος, ἀλλὰ πάντες ἂν ἐγίνοντο ἀγαθοὶ ἢ κακοί.

Οὕτω δὴ καὶ ἐπί τῶν ἀρετῶν ἔχει· πράττοντες γὰρ τὰ ἐν τοῖς συναλλάγμασι τοῖς πρὸς τοὺς ἀνθρώπους γινόμεθα οἳ μὲν δίκαιοι οἳ δὲ ἄδικοι, πράττοντες δὲ τὰ ἐν τοῖς δεινοῖς καὶ ἐθιζόμενοι φοβεῖσθαι ἢ θαρρεῖν οἳ μὲν ἀνδρεῖοι οἳ δὲ δειλοί. Ὁμοίως δὲ καὶ τὰ περὶ τὰς ἐπιθυμίας ἔχει καὶ τὰ περὶ τὰς ὀργάς· οἳ μὲν γὰρ σώφρονες καὶ πρᾶοι γίνονται, οἳ δ' ἀκόλαστοι καὶ ὀργίλοι, οἳ μὲν ἐκ τοῦ οὑτωσὶ ἐν αὐτοῖς ἀναστρέφεσθαι, οἳ δὲ ἐκ τοῦ οὑτωσί. Καὶ ἑνὶ δὴ λόγῳ ἐκ τῶν ὁμοίων ἐνεργειῶν αἱ ἕξεις γίνονται. Διὸ δεῖ τὰς ἐνεργείας ποιὰς ἀποδιδόναι· κατὰ γὰρ τὰς τούτων διαφορὰς ἀκολουθοῦσιν αἱ ἕξεις. Οὐ μικρὸν οὖν διαφέρει τὸ οὕτως ἢ οὕτως εὐθὺς ἐκ νέων ἐθίζεσθαι, ἀλλὰ πάμπολυ, μᾶλλον δὲ τὸ πᾶν.

Γ. ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ

Γ. ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ

Λυσίας, Περὶ τοῦ Σηκοῦ Ἀπολογία, 7.27-29

(εκδ. T. Thalheim, Lysiae Orationes, Bibliotheca Teubneriana, Λειψία 1913)

Οι μορίαι ήταν ιερά ελαιόδεντρα, συνήθως οριοθετημένα μέσα σε περίβολο (σηκόν). Οποιαδήποτε ανθρώπινη επέμβαση απαγορευόταν, ενώ ενδεχόμενη παράνομη δραστηριότητα (καλλιέργεια, μάζεμα καρπών, κλάδεμα) επέσυρε βαριές ποινές. Ο ομιλητής του λόγου του Λυσία «Περὶ τοῦ Σηκοῦ Ἀπολογία» υπερασπίζεται τον εαυτό του από την κατηγορία ότι έκοψε ένα τέτοιο ελαιόδεντρο. Στο συγκεκριμένο απόσπασμα καταδεικνύει γιατί δεν θα μπορούσε να είχε διαπράξει το αδίκημα, για το οποίο κατηγορείται.

Πότερον δέ μοι κρεῖττον ἦν, ὦ βουλή, δημοκρατίας οὔσης παρανομεῖν ἢ ἐπὶ τῶν τριάκοντα; καὶ οὐ λέγω ὡς τότε δυνάμενος ἢ ὡς νῦν διαβεβλημένος, ἀλλὰ τῷ βουλομένῳ τότε μᾶλλον ἐξῆν ἀδικεῖν ἢ νυνί. ἐγὼ τοίνυν οὐδ' ἐν ἐκείνῳ τῷ χρόνῳ οὔτε τοιοῦτον οὔτε ἄλλο οὐδὲν κακὸν ποιήσας φανήσομαι. Πῶς δ' ἄν, εἰ μὴ πάντων ἀνθρώπων ἐμαυτῷ κακονούστατος ἦν, ὑμῶν οὕτως ἐπιμελουμένων ἐκ τούτου τὴν μορίαν ἀφανίζειν ἐπεχείρησα τοῦ χωρίου, ἐν ᾧ δένδρον μὲν οὐδὲ ἕν ἐστι, μιᾶς δὲ ἐλάας σηκός, ὡς οὗτός φησιν, ἦν, κυκλόθεν δὲ ὁδὸς περιέχει, ἀμφοτέρωθεν δὲ γείτονες περιοικοῦσιν, ἄερκτον δὲ καὶ πανταχόθεν κάτοπτόν ἐστιν; ὥστε τίς ἂν ἀπετόλμησε, τούτων οὕτως ἐχόντων, ἐπιχειρῆσαι τοιούτῳ πράγματι; Δεινὸν δέ μοι δοκεῖ εἶναι ὑμᾶς μέν, οἷς ὑπὸ τῆς πόλεως τὸν ἅπαντα χρόνον προστέτακται τῶν μορίων ἐλαῶν ἐπιμελεῖσθαι, μήθ' ὡς ἐπεργαζόμενον πώποτε ζημιῶσαί <με> μήθ' ὡς ἀφανίσαντα εἰς κίνδυνον καταστῆσαι, τοῦτον δ' ὃς οὔτε γεωργῶν ἐγγὺς τυγχάνει οὔτ' ἐπιμελητὴς ᾑρημένος οὔθ' ἡλικίαν ἔχων εἰδέναι περὶ τῶν τοιούτων, ἀπογράψαι με ἐκ τῆς γῆς μορίαν ἀφανίζειν.

ἄερκτος: αφύλακτος ἐπεργάζομαι: εργάζομαι παράνομα ἀπογράφω: καταγγέλλω, υποβάλλω γραπτή καταγγελία

Θέμα Α

Α1.α χαρακτηρισμός περιόδων ως Σωστό ή Λάθος 4/4 μονάδες

Τι ζητούσε το φύλλο · ολόκληρο το Α1

Α1.α. Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό που αντιστοιχεί σε καθεμία από τις παρακάτω περιόδους λόγου και δίπλα σε αυτόν τη λέξη «Σωστό», αν είναι σωστή, ή τη λέξη «Λάθος», αν είναι λανθασμένη. Δεν απαιτείται αναφορά σε χωρία του κειμένου.

1. Το κριτήριο που διαφοροποιεί μια «αγαθή πολιτεία» από μια «φαύλη» είναι ο βαθμός επιτυχίας των νομοθετών στην καθοδήγηση των πολιτών σε καλές «έξεις».

2. Ο Αριστοτέλης με την αναφορά του στους κιθαριστές και στους οικοδόμους δείχνει ότι οι άνθρωποι έχουν από τη φύση ταλέντο στις «τέχνες», στα τεχνικά δημιουργήματα.

(μονάδες 4)

Α1.β. i) «ἐν αὐτοῖς ἀναστρέφεσθαι»: Σε ποιες λέξεις-φράσεις του αρχαίου κειμένου αναφέρεται η αντωνυμία «αὐτοῖς»;

(μονάδες 4)

ii) «κατὰ γὰρ τὰς τούτων διαφορὰς»: Σε ποια λέξη του αρχαίου κειμένου αναφέρεται η αντωνυμία «τούτων»;

(μονάδες 2)

Μονάδες 10

Τι απάντησε

  1. Σωστό
  2. Λάθος

Πώς βαθμολογήθηκε

  1. χαρακτηρισμός της περιόδου 1 (κριτήριο διάκρισης «αγαθής» από «φαύλη» πολιτεία) ως Σωστό ή Λάθος 2/2
  2. χαρακτηρισμός της περιόδου 2 (τι δείχνει η αναφορά σε κιθαριστές και οικοδόμους ως προς τη φύση) ως Σωστό ή Λάθος 2/2

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Και οι δύο χαρακτηρισμοί (1=Σωστό, 2=Λάθος) συμφωνούν με τις λύσεις αναφοράς.

Α1.β.i αναφορά αντωνυμίας αὐτοῖς σε λέξεις-φράσεις 4/4 μονάδες

Τι ζητούσε το φύλλο · ολόκληρο το Α1

Α1.α. Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό που αντιστοιχεί σε καθεμία από τις παρακάτω περιόδους λόγου και δίπλα σε αυτόν τη λέξη «Σωστό», αν είναι σωστή, ή τη λέξη «Λάθος», αν είναι λανθασμένη. Δεν απαιτείται αναφορά σε χωρία του κειμένου.

1. Το κριτήριο που διαφοροποιεί μια «αγαθή πολιτεία» από μια «φαύλη» είναι ο βαθμός επιτυχίας των νομοθετών στην καθοδήγηση των πολιτών σε καλές «έξεις».

2. Ο Αριστοτέλης με την αναφορά του στους κιθαριστές και στους οικοδόμους δείχνει ότι οι άνθρωποι έχουν από τη φύση ταλέντο στις «τέχνες», στα τεχνικά δημιουργήματα.

(μονάδες 4)

Α1.β. i) «ἐν αὐτοῖς ἀναστρέφεσθαι»: Σε ποιες λέξεις-φράσεις του αρχαίου κειμένου αναφέρεται η αντωνυμία «αὐτοῖς»;

(μονάδες 4)

ii) «κατὰ γὰρ τὰς τούτων διαφορὰς»: Σε ποια λέξη του αρχαίου κειμένου αναφέρεται η αντωνυμία «τούτων»;

(μονάδες 2)

Μονάδες 10

Τι απάντησε

Η αντωνυμία «αὐτοῖς» αναφέρεται στις λέξεις-φράσεις «τὰ περὶ τὰς ἐπιθυμίας» και «τὰ περὶ τὰς ὀργάς», δηλαδή στις επιθυμίες και στις οργές.

Πώς βαθμολογήθηκε

  1. εντοπισμός των δύο εμπρόθετων φράσεων της ΙΔΙΑΣ περιόδου με την αντωνυμία («τὰ περὶ τὰς ἐπιθυμίας», «τὰ περὶ τὰς ὀργάς») — 2 μονάδες ανά φράση 4/4

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Έδωσε τις δύο φράσεις της ίδιας περιόδου με την αντωνυμία. Πλήρεις μονάδες κατά τη διορθωμένη ρουμπρίκα.

Α1.β.ii αναφορά αντωνυμίας τούτων σε λέξη 2/2 μονάδες

Τι ζητούσε το φύλλο · ολόκληρο το Α1

Α1.α. Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό που αντιστοιχεί σε καθεμία από τις παρακάτω περιόδους λόγου και δίπλα σε αυτόν τη λέξη «Σωστό», αν είναι σωστή, ή τη λέξη «Λάθος», αν είναι λανθασμένη. Δεν απαιτείται αναφορά σε χωρία του κειμένου.

1. Το κριτήριο που διαφοροποιεί μια «αγαθή πολιτεία» από μια «φαύλη» είναι ο βαθμός επιτυχίας των νομοθετών στην καθοδήγηση των πολιτών σε καλές «έξεις».

2. Ο Αριστοτέλης με την αναφορά του στους κιθαριστές και στους οικοδόμους δείχνει ότι οι άνθρωποι έχουν από τη φύση ταλέντο στις «τέχνες», στα τεχνικά δημιουργήματα.

(μονάδες 4)

Α1.β. i) «ἐν αὐτοῖς ἀναστρέφεσθαι»: Σε ποιες λέξεις-φράσεις του αρχαίου κειμένου αναφέρεται η αντωνυμία «αὐτοῖς»;

(μονάδες 4)

ii) «κατὰ γὰρ τὰς τούτων διαφορὰς»: Σε ποια λέξη του αρχαίου κειμένου αναφέρεται η αντωνυμία «τούτων»;

(μονάδες 2)

Μονάδες 10

Τι απάντησε

Η αντωνυμία «τούτων» αναφέρεται στη λέξη «ἐνεργειῶν».

Πώς βαθμολογήθηκε

  1. εντοπισμός της λέξης του αρχαίου κειμένου στην οποία αναφέρεται η δεικτική αντωνυμία «τούτων» 1/1
  2. παράθεση της λέξης αυτούσιας από το κείμενο, χωρίς σύγχυση με τους γειτονικούς όρους της ίδιας περιόδου 1/1

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Δίνει «ἐνεργειῶν»· η ορθή λέξη («τὰς ἐνεργείας») σε άλλη πτώση γίνεται δεκτή κατά τη ρουμπρίκα, χωρίς σύγχυση με τις «ἕξεις».

Β1 πώς γεννιούνται-φθείρονται τέχνες-αρετές και ρόλος δασκάλου 9/10 μονάδες

Τι ζητούσε το φύλλο

Β1. «Μαρτυρεῖ δὲ ... ἀγαθοὶ ἢ κακοί»: Πώς γεννιούνται και φθείρονται οι τέχνες και οι αρετές (μονάδες 7) και ποια είναι η συμβολή του δασκάλου σε αυτή τη διαδικασία; (μονάδες 3)

Μονάδες 10

ελλιπής τεκμηρίωση

Τι απάντησε

Οι τέχνες και οι αρετές γεννιούνται και φθείρονται από τις ίδιες αιτίες και με τις ίδιες πράξεις. Ο Αριστοτέλης δείχνει ότι, όπως από το κιθαρίζειν γίνονται οι άνθρωποι καλοί ή κακοί κιθαριστές, έτσι και από το εὖ οἰκοδομεῖν ή το κακῶς οἰκοδομεῖν γίνονται καλοί ή κακοί οικοδόμοι. Με τον ίδιο τρόπο και οι αρετές αποκτώνται με την επανάληψη όμοιων ενεργειών: με το να πράττουμε δίκαια γινόμαστε δίκαιοι, με το να ενεργούμε σε δύσκολες περιστάσεις και να συνηθίζουμε να φοβόμαστε ή να θαρρούμε γινόμαστε ανδρείοι ή δειλοί, ενώ με τη στάση μας απέναντι στις επιθυμίες και τις οργές γινόμαστε σώφρονες και πράοι ή, αντίθετα, ακόλαστοι και οργίλοι. Άρα οι έξεις διαμορφώνονται από τις επαναλαμβανόμενες πράξεις και, ανάλογα με την ποιότητά τους, γεννούν την αρετή ή την κακία.

Ο δάσκαλος έχει καθοριστική συμβολή, γιατί δεν αρκεί η φυσική ικανότητα· χρειάζεται καθοδήγηση και άσκηση. Αν οι άνθρωποι δεν μάθαιναν με τον σωστό τρόπο, «οὐδὲν ἂν ἔδει τοῦ διδάξοντος». Ο δάσκαλος λοιπόν βοηθά στη σωστή διαμόρφωση των πράξεων και των συνηθειών, ώστε να αποκτηθούν οι σωστές έξεις.

Πώς βαθμολογήθηκε

  1. διατύπωση της βασικής αρχής ότι κάθε αρετή —και ομοίως κάθε τέχνη— γεννιέται και φθείρεται από τα ίδια αίτια και με τα ίδια μέσα, δηλαδή από την αντίστοιχη πράξη/ενέργεια 3/3
  2. αξιοποίηση του αναλογικού συλλογισμού με τα παραδείγματα των κιθαριστών και των οικοδόμων, όπου η ποιότητα της άσκησης καθορίζει την ποιότητα του αποτελέσματος 2/2
  3. μεταφορά του συμπεράσματος από τις τέχνες στις ηθικές αρετές, με αναφορά στο αντιθετικό ζεύγος γένεσις–φθορά 2/2
  4. αξιοποίηση της υποθετικής περιόδου «εἰ γὰρ μὴ οὕτως εἶχεν … ἀγαθοὶ ἢ κακοί» ως εις άτοπον απαγωγής 0/1
  5. διατύπωση της συμβολής του δασκάλου ως αναγκαίου παράγοντα, που τεκμηριώνει ότι οι αρετές είναι επίκτητες και όχι έμφυτες 2/2

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Πλήρης ανάπτυξη της αρχής, της αναλογίας και της μεταφοράς στις αρετές. Η υποθετική περίοδος όμως αποδίδεται λανθασμένα («Αν οι άνθρωποι δεν μάθαιναν με τον σωστό τρόπο») αντί «αν δεν είχαν έτσι τα πράγματα», και δεν αξιοποιείται ως εις άτοπον απαγωγή.

Β2 σύγκριση συμπεριφοράς ατόμου στα πεδία πράξης 5/10 μονάδες

Τι ζητούσε το φύλλο

Β2.

ΠΑΡΑΛΛΗΛΟ ΚΕΙΜΕΝΟ

Το κείμενο που ακολουθεί είναι απόσπασμα από την ομιλία του καθηγητή Μιχάλη Σταθόπουλου, μέλους της Ακαδημίας Αθηνών, η οποία δημοσιεύθηκε στο διαδίκτυο (www.constitutionalism.gr) και αφορά τον ρόλο της δικαιοσύνης.

Στη δικαιοσύνη λοιπόν εμπεριέχεται ο φιλάλληλος και κοινωνικός χαρακτήρας και σ' αυτό έγκειται η αξία της και στον πέρα από το δίκαιο χώρο. Είναι η δικαιοσύνη ως επιείκεια. […] Η δικαιοσύνη και η επιείκεια και στον πέραν του δικαίου χώρο είναι η «αρετή προς έτερον». Απαιτεί τη θεώρηση και της οπτικής του άλλου, όχι αναγκαίως για να τη δεχθούμε, αλλά για να την κατανοήσουμε. Και η θεώρηση αυτή σημαίνει, βέβαια, περαιτέρω και στήριξη του άλλου, όταν χρειάζεται, σημαίνει αυτό που επιτάσσει η διάταξη του Συντάγματός μας, όταν αξιώνει από όλους τους πολίτες την εκπλήρωση του χρέους της κοινωνικής αλληλεγγύης. Η δίκαιη αυτή συμπεριφορά του πολίτη, του ατόμου γενικότερα αφορά όλες τις σχέσεις του, τις προσωπικές, τις κοινωνικές, ακαδημαϊκές, επαγγελματικές, συναδελφικές, προς υφιστάμενο, προς προϊστάμενο, τις πολιτικές σχέσεις, αλλά και τις διακρατικές, διεθνείς, διαπολιτισμικές, διαθρησκευτικές και όποιες άλλες ανθρώπινες, ατομικές ή συλλογικές, σχέσεις.

Πώς παρουσιάζονται η συμπεριφορά και οι επιλογές του ατόμου στα πεδία της ανθρώπινης πράξης στο παράλληλο κείμενο και στο απόσπασμα «Οὕτω δὴ ... ἄδικοι» από το διδαγμένο κείμενο;

Μονάδες 10

ελλιπής τεκμηρίωση

Τι απάντησε

Και στα δύο κείμενα η ανθρώπινη συμπεριφορά παρουσιάζεται ως αποτέλεσμα επιλογών και επαναλαμβανόμενων πράξεων που διαμορφώνουν τον χαρακτήρα. Στο παράλληλο κείμενο η δικαιοσύνη εμφανίζεται ως στάση «προς έτερον», ως συμπεριφορά που απαιτεί να βλέπει κανείς και την οπτική του άλλου και να δείχνει κοινωνική αλληλεγγύη. Δηλαδή το άτομο κρίνεται από τις πράξεις του μέσα στις σχέσεις του με τους άλλους.

Στο απόσπασμα του Αριστοτέλη η συμπεριφορά του ανθρώπου επίσης ορίζεται από τις πράξεις του: «πράττοντες ... γινόμεθα οἳ μὲν δίκαιοι οἳ δὲ ἄδικοι», «πράττοντες δὲ ... γινόμεθα ... ἀνδρεῖοι ... δειλοί», και αντίστοιχα για τη σωφροσύνη, την πραότητα, την ακολασία και την οργιλότητα. Άρα και στα δύο κείμενα η ηθική ποιότητα του ανθρώπου δεν είναι κάτι έμφυτο και στατικό, αλλά διαμορφώνεται μέσα από τη δράση του και τη σχέση του με τους άλλους.

Πώς βαθμολογήθηκε

  1. απόδοση του περιεχομένου του αποσπάσματος «Οὕτω δὴ … ἄδικοι»: πώς διαμορφώνεται η δίκαιη ή άδικη ιδιότητα μέσα από τον τρόπο δράσης στα «συναλλάγματα», με απόδοση της σημασίας του όρου 1/3
  2. απόδοση του περιεχομένου του παράλληλου κειμένου ως προς τη δικαιοσύνη-επιείκεια, την «αρετή προς έτερον» και τις εκφάνσεις της (θεώρηση της οπτικής του άλλου, στήριξη, κοινωνική αλληλεγγύη) 1/3
  3. ρητός εντοπισμός του κοινού σημείου, ότι δηλαδή και στα δύο κείμενα η ηθική ποιότητα του ατόμου κρίνεται μέσα από τη συμπεριφορά του προς τους άλλους στα πεδία της πράξης 2/2
  4. επισήμανση της διαφοροποίησης ή της επέκτασης που εισάγει το παράλληλο κείμενο (εύρος των σχέσεων, κοινωνικός και πολιτικός χαρακτήρας της δικαιοσύνης) 0/1
  5. τεκμηρίωση με παραπομπή σε συγκεκριμένα χωρία και των δύο κειμένων και συνεκτική, ενιαία διατύπωση 1/1

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Ο σύνδεσμος των δύο κειμένων διατυπώνεται ρητά και υπάρχουν παραπομπές. Όμως δεν αποδίδεται καθόλου ο όρος «συναλλάγματα» ούτε η σημασία του, λείπει η «επιείκεια» και η «στήριξη του άλλου» από το παράλληλο, και δεν επισημαίνεται καμία διαφοροποίηση/επέκταση (εύρος σχέσεων). Επιπλέον επεκτείνεται σε ανδρεία-σωφροσύνη, εκτός του ζητούμενου αποσπάσματος.

Β3 χαρακτηρισμός προτάσεων εισαγωγής ως Σωστό ή Λάθος 10/10 μονάδες

Τι ζητούσε το φύλλο

Β3. Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό που αντιστοιχεί σε καθεμία από τις παρακάτω περιόδους λόγου και δίπλα σε αυτόν τη λέξη «Σωστό», αν είναι σωστή, ή τη λέξη «Λάθος», αν είναι λανθασμένη.

1. Ο Αριστοτέλης γεννήθηκε στη Μίεζα και πέθανε στη Χαλκίδα.

2. Ο Αριστοτέλης ασκούσε δριμεία κριτική σε όλους τους συναδέλφους του στην Ακαδημία εκτός από τον Πλάτωνα.

3. Για την εκπαίδευση του Αλεξάνδρου ο Αριστοτέλης επιμελήθηκε μια νέα έκδοση των ομηρικών επών.

4. Η γνωριμία του Αριστοτέλη με τον Εύδοξο από την Κνίδο τον επηρέασε θετικά.

5. Για τον Αριστοτέλη η ευδαιμονία είναι στατική κατάσταση και όχι ενέργεια της ψυχής.

Μονάδες 10

Τι απάντησε

  1. Λάθος
  2. Λάθος
  3. Σωστό
  4. Σωστό
  5. Λάθος

Πώς βαθμολογήθηκε

  1. χαρακτηρισμός της πρότασης 1 (τόπος γέννησης και θανάτου του Αριστοτέλη) ως Σωστό ή Λάθος 2/2
  2. χαρακτηρισμός της πρότασης 2 (στάση του Αριστοτέλη απέναντι στους συναδέλφους του στην Ακαδημία) ως Σωστό ή Λάθος 2/2
  3. χαρακτηρισμός της πρότασης 3 (έκδοση των ομηρικών επών για την εκπαίδευση του Αλεξάνδρου) ως Σωστό ή Λάθος 2/2
  4. χαρακτηρισμός της πρότασης 4 (επίδραση της γνωριμίας με τον Εύδοξο από την Κνίδο) ως Σωστό ή Λάθος 2/2
  5. χαρακτηρισμός της πρότασης 5 (η ευδαιμονία ως στατική κατάσταση ή ως ενέργεια της ψυχής) ως Σωστό ή Λάθος 2/2

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Και οι πέντε χαρακτηρισμοί (Λ, Λ, Σ, Σ, Λ) ταυτίζονται με αμφότερες τις λύσεις αναφοράς.

Β4 εύρεση ετυμολογικά συγγενών λέξεων από κείμενο 0/10 μονάδες

Τι ζητούσε το φύλλο

Β4. Για καθεμία από τις παρακάτω λέξεις να γράψετε μία ετυμολογικά συγγενή από το διδαγμένο κείμενο: ρυπογόνος, ανάθεση, ένδεια, ξέφρενος, διάστρεμμα.

Μονάδες 10

παραίσθηση

Τι απάντησε

ρυπογόνος: ῥύπον
ανάθεση: ἐπιτιθέναι
ένδεια: δεινοῖς
ξέφρενος: φθείρεται
διάστρεμμα: ἐθιζόμενοι

Πώς βαθμολογήθηκε

  1. εύρεση λέξης του διδαγμένου κειμένου ετυμολογικά συγγενούς προς το «ρυπογόνος» 0/2
  2. εύρεση λέξης του διδαγμένου κειμένου ετυμολογικά συγγενούς προς το «ανάθεση» 0/2
  3. εύρεση λέξης του διδαγμένου κειμένου ετυμολογικά συγγενούς προς το «ένδεια» 0/2
  4. εύρεση λέξης του διδαγμένου κειμένου ετυμολογικά συγγενούς προς το «ξέφρενος» 0/2
  5. εύρεση λέξης του διδαγμένου κειμένου ετυμολογικά συγγενούς προς το «διάστρεμμα» 0/2

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Καμία ορθή απάντηση. Τα «ῥύπον» και «ἐπιτιθέναι» δεν υπάρχουν καν στο διδαγμένο κείμενο (επίκληση ανύπαρκτων τύπων). Τα «δεινοῖς», «φθείρεται», «ἐθιζόμενοι» στηρίζονται σε ηχητική μόνο ομοιότητα χωρίς κοινή ρίζα, που η ρουμπρίκα ρητά αποκλείει (ορθά: γίνονται, νομοθέται, ἔδει/δεῖ, σώφρονες, ἀναστρέφεσθαι).

Θέμα Γ

Γ1 μετάφραση αποσπάσματος ώστε τίς ἂν... ἀφανίζειν 17/20 μονάδες

Τι ζητούσε το φύλλο

Γ1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τη μετάφραση του παρακάτω αποσπάσματος: «ὥστε τίς ἂν ... ἀφανίζειν.».

Μονάδες 20

εννοιολογικό

Τι απάντησε

Ώστε ποιος θα τολμούσε, αφού τα πράγματα είχαν έτσι, να επιχειρήσει ένα τέτοιο έργο; Μου φαίνεται όμως φοβερό εσείς, στους οποίους η πόλη έχει αναθέσει σε όλη σας τη ζωή τη φροντίδα των ιερών ελιών, να μη με τιμωρήσετε ποτέ ούτε αν τις καλλιεργούσα παράνομα ούτε αν τις κατέστρεφα, ενώ αυτός, που ούτε γεωργός τυχαίνει να είναι κοντά ούτε έχει οριστεί επόπτης ούτε έχει την ηλικία να γνωρίζει τέτοια πράγματα, να με καταγγείλει ότι καταστρέφω μια ιερή ελιά από το κτήμα.

Πώς βαθμολογήθηκε

  1. μετάφραση της ρητορικής ερώτησης «ὥστε τίς ἂν ἀπετόλμησε, τούτων οὕτως ἐχόντων, ἐπιχειρῆσαι τοιούτῳ πράγματι;», με απόδοση της δυνητικής οριστικής και της γενικής απόλυτης 4/4
  2. μετάφραση της κύριας πρότασης και της αναφορικής «Δεινὸν δέ μοι δοκεῖ εἶναι ὑμᾶς μέν, οἷς … τῶν μορίων ἐλαῶν ἐπιμελεῖσθαι», με απόδοση του απροσώπου, του παθητικού «προστέτακται» και του εμπρόθετου του ποιητικού αιτίου 5/5
  3. μετάφραση του διπλού «μήθ' … μήθ'»: «μήθ' ὡς ἐπεργαζόμενον πώποτε ζημιῶσαί με μήθ' ὡς ἀφανίσαντα εἰς κίνδυνον καταστῆσαι», με απόδοση της αιτιολογικής χροιάς των μετοχών με «ὡς» 2/5
  4. μετάφραση της αντιθετικής αναφορικής «τοῦτον δ' ὃς οὔτε γεωργῶν ἐγγὺς τυγχάνει οὔτ' ἐπιμελητὴς ᾑρημένος οὔθ' ἡλικίαν ἔχων εἰδέναι περὶ τῶν τοιούτων», με απόδοση της τριπλής άρνησης και του «τυγχάνει» + μετοχή 4/4
  5. μετάφραση της κατακλείδας «ἀπογράψαι με ἐκ τῆς γῆς μορίαν ἀφανίζειν» 2/2

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Ρέουσα και ακριβής μετάφραση που διατηρεί την αντίθεση μέν–δέ και την τριπλή άρνηση. Στο τρίτο σκέλος όμως οι μετοχές με «ὡς» αποδίδονται ως υποθετικές («αν τις καλλιεργούσα», «αν τις κατέστρεφα») αντί αιτιολογικές, και παραλείπεται εντελώς το «εἰς κίνδυνον καταστῆσαι», με συγχώνευση των δύο διακριτών ενεργειών σε ένα ρήμα.

Γ2 επιχειρήματα ομιλητή για την αθωότητά του 5/10 μονάδες

Τι ζητούσε το φύλλο

Γ2. Με ποια επιχειρήματα υποστηρίζει ο ομιλητής την αθωότητά του σχετικά με την κοπή της ιερής ελιάς;

Μονάδες 10

ελλιπής τεκμηρίωση

Τι απάντησε

Ο ομιλητής υποστηρίζει την αθωότητά του με διάφορα επιχειρήματα. Πρώτον, τονίζει ότι ο τόπος ήταν εντελώς εκτεθειμένος: υπήρχε δρόμος γύρω γύρω, γείτονες και από τις δύο πλευρές, και ήταν «ἄερκτον δὲ καὶ πανταχόθεν κάτοπτόν», άρα ήταν αδύνατο να επιχειρήσει κρυφά μια τέτοια πράξη. Δεύτερον, επισημαίνει ότι οι άρχοντες της πόλης είχαν αναλάβει τη φροντίδα των ιερών ελιών, επομένως εκείνοι θα έπρεπε να ελέγχουν τέτοια ζητήματα. Τρίτον, παρουσιάζει τον κατήγορό του ως αναρμόδιο: δεν είναι γεωργός, δεν είναι επιμελητής και δεν έχει την ηλικία να γνωρίζει αυτά τα θέματα. Έτσι δείχνει ότι η κατηγορία είναι αβάσιμη και παράλογη.

Πώς βαθμολογήθηκε

  1. παρουσίαση του επιχειρήματος από τις πολιτικές συνθήκες: το αδίκημα θα ήταν ευκολότερο επί των Τριάκοντα παρά επί δημοκρατίας, και ούτε τότε αποδείχθηκε ένοχος για κάτι τέτοιο 0/2
  2. παρουσίαση του επιχειρήματος από το προσωπικό συμφέρον: μόνο ο χειρότερος εχθρός του εαυτού του θα το επιχειρούσε τη στιγμή που η βουλή επιτηρεί 0/2
  3. παρουσίαση του τοπογραφικού επιχειρήματος: η θέση και η μορφή του χωρίου (απουσία άλλων δέντρων, δρόμος γύρω, γείτονες, αφύλακτο και καταφανές) καθιστούσαν αδύνατη τη λαθραία πράξη 3/3
  4. παρουσίαση του επιχειρήματος από το ιστορικό του: οι ίδιοι οι αρμόδιοι ουδέποτε τον τιμώρησαν ούτε τον παρέπεμψαν για παρόμοια πράξη 1/2
  5. παρουσίαση του επιχειρήματος της αναξιοπιστίας του κατηγόρου (καμία σχέση με τον χώρο, καμία αρμοδιότητα, ακατάλληλη ηλικία για τέτοια γνώση) 1/1

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Άρτιο το τοπογραφικό επιχείρημα και η αναξιοπιστία του κατηγόρου. Λείπουν όμως εντελώς τα δύο πρώτα επιχειρήματα (Τριάκοντα-δημοκρατία, «ἐμαυτῷ κακονούστατος»). Το χωρίο για τους αρμόδιους παρανοείται: αντί «ουδέποτε με τιμώρησαν», διατυπώνεται ως «εκείνοι θα έπρεπε να ελέγχουν τέτοια ζητήματα».

Γ3.α μεταφορά κλιτών τύπων στον άλλο αριθμό 5/6 μονάδες

Τι ζητούσε το φύλλο · ολόκληρο το Γ3

Γ3.α. «τοῦτον δ' ὃς οὔτε ... ᾑρημένος»: να μεταφέρετε τους κλιτούς τύπους στον άλλο αριθμό. (μονάδες 6)

Γ3.β. διαβεβλημένος: να γραφεί το β' ενικό πρόσωπο της προστακτικής παθητικού αορίστου.

ἀφανίζειν: να γραφεί το απαρέμφατο του μέλλοντα.

φησιν: να γραφεί στο ίδιο πρόσωπο και αριθμό της ευκτικής ενεστώτα.

περιοικοῦσι: να γραφεί στο ίδιο πρόσωπο και αριθμό της οριστικής παρατατικού. (μονάδες 4)

Μονάδες 10

εννοιολογικό

Τι απάντησε

τοῦτον δ' ὃς οὔτε γεωργῶν ἐγγὺς τυγχάνει οὔτ' ἐπιμελητὴς ᾑρημένος
τούτους δὲ οἵ οὔτε γεωργοὶ ἐγγὺς τυγχάνουσι οὔτ' ἐπιμεληταὶ ᾑρημένοι

Πώς βαθμολογήθηκε

  1. μεταφορά της δεικτικής αντωνυμίας «τοῦτον» και της αναφορικής «ὅς» στον άλλο αριθμό (1 μονάδα ανά ορθό τύπο) 2/2
  2. μεταφορά της μετοχής «γεωργῶν» και του ρήματος «τυγχάνει» στον άλλο αριθμό (1 μονάδα ανά ορθό τύπο) 1/2
  3. μεταφορά του ουσιαστικού «ἐπιμελητής» και της μετοχής «ᾑρημένος» στον άλλο αριθμό (1 μονάδα ανά ορθό τύπο) 2/2

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Ορθά τα τούτους, οἵ, τυγχάνουσι, ἐπιμεληταί, ᾑρημένοι. Το «γεωργῶν» εκλαμβάνεται ως ουσιαστικό και αποδίδεται «γεωργοὶ» αντί για τη μετοχή «γεωργοῦντες»· αλλαγμένο μέρος του λόγου, δεν βαθμολογείται.

Γ3.β εγκλιτικοί-ρηματικοί τύποι λέξεων 3/4 μονάδες

Τι ζητούσε το φύλλο · ολόκληρο το Γ3

Γ3.α. «τοῦτον δ' ὃς οὔτε ... ᾑρημένος»: να μεταφέρετε τους κλιτούς τύπους στον άλλο αριθμό. (μονάδες 6)

Γ3.β. διαβεβλημένος: να γραφεί το β' ενικό πρόσωπο της προστακτικής παθητικού αορίστου.

ἀφανίζειν: να γραφεί το απαρέμφατο του μέλλοντα.

φησιν: να γραφεί στο ίδιο πρόσωπο και αριθμό της ευκτικής ενεστώτα.

περιοικοῦσι: να γραφεί στο ίδιο πρόσωπο και αριθμό της οριστικής παρατατικού. (μονάδες 4)

Μονάδες 10

εννοιολογικό

Τι απάντησε

διαβλήθητι

ἀφανίσειν

φαίη

περιῴκουν

Πώς βαθμολογήθηκε

  1. σχηματισμός του β΄ ενικού προσώπου της προστακτικής παθητικού αορίστου από το «διαβεβλημένος» 1/1
  2. σχηματισμός του απαρεμφάτου μέλλοντα από το «ἀφανίζειν» 0/1
  3. σχηματισμός του ίδιου προσώπου και αριθμού της ευκτικής ενεστώτα από το «φησίν» 1/1
  4. σχηματισμός του ίδιου προσώπου και αριθμού της οριστικής παρατατικού από το «περιοικοῦσι» 1/1

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Ορθά τα διαβλήθητι, φαίη, περιῴκουν. Το «ἀφανίσειν» είναι ασυναίρετος τύπος: το ἀφανίζω σχηματίζει αττικό μέλλοντα, άρα ἀφανιεῖν· η ρουμπρίκα αποκλείει ρητά τον ασυναίρετο τύπο.

Γ4.α συντακτικός χαρακτηρισμός όρων με έντονα γράμματα 1/6 μονάδες

Τι ζητούσε το φύλλο · ολόκληρο το Γ4

Γ4.α. Να χαρακτηρίσετε συντακτικά τους όρους που εμφανίζονται στο αδίδακτο με έντονα γράμματα: οὔσης, ἀδικεῖν, ἐμαυτῷ, ἐλαῶν, ὡς ἀφανίσαντα, ἐπιμελητὴς. (μονάδες 6)

Γ4.β. «Πῶς δ' ἄν, εἰ μὴ πάντων ἀνθρώπων ἐμαυτῷ κακονούστατος ἦν, ὑμῶν οὕτως ἐπιμελουμένων ἐκ τούτου τὴν μορίαν ἀφανίζειν ἐπεχείρησα τοῦ χωρίου»: να αναγνωρίσετε το είδος του υποθετικού λόγου και να τον μετατρέψετε στο προσδοκώμενο. (μονάδες 4)

Μονάδες 10

εννοιολογικό

Τι απάντησε

οὔσης: γενική απόλυτη
ἀδικεῖν: τελικό απαρέμφατο
ἐμαυτῷ: δοτική προσωπική
ἐλαῶν: γενική αντικειμενική
ὡς ἀφανίσαντα: κατηγορηματική μετοχή με το «ὡς»
ἐπιμελητὴς: κατηγορούμενο του υποκειμένου

Πώς βαθμολογήθηκε

  1. συντακτικός χαρακτηρισμός των «οὔσης» και «ἀδικεῖν»: είδος μετοχής/απαρεμφάτου, υποκείμενο και συντακτική λειτουργία (1 μονάδα ανά ορθό όρο) 0/2
  2. συντακτικός χαρακτηρισμός των «ἐμαυτῷ» και «ἐλαῶν»: είδος πτωτικού προσδιορισμού/αντικειμένου και όρος από τον οποίο εξαρτώνται (1 μονάδα ανά ορθό όρο) 0/2
  3. συντακτικός χαρακτηρισμός των «ὡς ἀφανίσαντα» και «ἐπιμελητής»: είδος αιτιολογικής μετοχής και κατηγορουμένου, με τον όρο αναφοράς τους (1 μονάδα ανά ορθό όρο) 1/2

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

«οὔσης: γενική απόλυτη» και «ἀδικεῖν: τελικό απαρέμφατο» δίνουν μόνο το είδος, χωρίς υποκείμενο (δημοκρατίας), λειτουργία (χρονική στο παρανομεῖν) ή όρο εξάρτησης (υποκείμενο στο απρόσωπο ἐξῆν), όπως ρητά απαιτεί η ρουμπρίκα. «ἐμαυτῷ: δοτική προσωπική» λάθος (αντικειμενική από το κακονούστατος)· «ἐλαῶν: γενική αντικειμενική» λάθος (αντικείμενο του ἐπιμελεῖσθαι)· «ὡς ἀφανίσαντα: κατηγορηματική μετοχή» λάθος (αιτιολογική υποκειμενικής αιτιολογίας). Πιστώνεται μόνο το «ἐπιμελητὴς: κατηγορούμενο του υποκειμένου».

Γ4.β αναγνώριση υποθετικού λόγου και μετατροπή σε προσδοκώμενο 0/4 μονάδες

Τι ζητούσε το φύλλο · ολόκληρο το Γ4

Γ4.α. Να χαρακτηρίσετε συντακτικά τους όρους που εμφανίζονται στο αδίδακτο με έντονα γράμματα: οὔσης, ἀδικεῖν, ἐμαυτῷ, ἐλαῶν, ὡς ἀφανίσαντα, ἐπιμελητὴς. (μονάδες 6)

Γ4.β. «Πῶς δ' ἄν, εἰ μὴ πάντων ἀνθρώπων ἐμαυτῷ κακονούστατος ἦν, ὑμῶν οὕτως ἐπιμελουμένων ἐκ τούτου τὴν μορίαν ἀφανίζειν ἐπεχείρησα τοῦ χωρίου»: να αναγνωρίσετε το είδος του υποθετικού λόγου και να τον μετατρέψετε στο προσδοκώμενο. (μονάδες 4)

Μονάδες 10

εννοιολογικό

Τι απάντησε

Είδος υποθετικού λόγου: απλή σκέψη του λέγοντος, με δυνητική ευκτική στην απόδοση και ελλειπτική υπόθεση.

Προσδοκώμενος υποθετικός λόγος: εἰ μὴ πάντων ἀνθρώπων ἐμαυτῷ κακονούστατος ἦν, οὐκ ἂν ἐπεχείρησα ἐκ τούτου τὴν μορίαν τοῦ χωρίου ἀφανίζειν, ὑμῶν οὕτως ἐπιμελουμένων.

Πώς βαθμολογήθηκε

  1. αναγνώριση της υπόθεσης και της απόδοσης με τις εγκλίσεις τους και δήλωση του είδους του υποθετικού λόγου 0/2
  2. μετατροπή στο προσδοκώμενο, με τον κατάλληλο υποθετικό σύνδεσμο και έγκλιση στην υπόθεση και τον αντίστοιχο χρόνο στην απόδοση 0/2

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Το είδος δηλώνεται «απλή σκέψη του λέγοντος» αντί για μη πραγματικό (αντίθετο του πραγματικού), η απόδοση χαρακτηρίζεται «δυνητική ευκτική» αντί δυνητική οριστική (ἂν ἐπεχείρησα) και η υπόθεση «ελλειπτική» ενώ δίνεται πλήρης. Στη μετατροπή δεν γίνεται καμία αλλαγή: διατηρείται «εἰ» + οριστική παρατατικού και δυνητική οριστική, αντί ἐάν/ἄν/ἤν + υποτακτική (ὦ) και οριστική μέλλοντα (ἐπιχειρήσω).