Πανελλαδικές 2026 → Αρχαία Ελληνικά → Claude Opus 4.8

Claude Opus 4.8 · Αρχαία Ελληνικά

Anthropic · κυκλοφορία Μάιος 2026 · εξέταση 3 Ιουνίου 2026 · 13 υποερωτήματα

18,693,0 / 100

Έχασε μονάδες σε 6 από τα 13 υποερωτήματα. Αυτά είναι ήδη ανοιχτά παρακάτω· κάθε άλλη γραμμή ανοίγει με κλικ στην απάντηση και στα σκέλη της.

Το υλικό που συνόδευε ολόκληρο το φύλλο — κοινό για κάθε υποερώτημα, γι' αυτό στέκει εδώ μία φορά αντί να επαναλαμβάνεται παρακάτω.

Υπόμνημα συμβολισμού

Πριν από τα θέματα, πώς διαβάζονται τα σύμβολα αυτού του φύλλου. Δεν περιέχει καμία πληροφορία για τη λύση.

Το κείμενο είναι μεταγραφή του έντυπου φύλλου θεμάτων. Όπου το πρωτότυπο είχε στοίχιση, πλαίσια ή έμφαση, εδώ υπάρχει markdown ή HTML:   σημαίνει αλλαγή γραμμής, … υπογράμμιση, … εκθέτη, … δείκτη. Είναι μορφοποίηση, δεν είναι μέρος της εκφώνησης.
Οι δείκτες γράφονται άλλοτε με Unicode (Ε₁), άλλοτε με HTML (Μ_Α), άλλοτε με κάτω παύλα (V_ισ.). Και οι τρεις μορφές σημαίνουν το ίδιο πράγμα: δείκτης.

Η κεφαλίδα του φύλλου

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΤΕΤΑΡΤΗ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2026 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5)

Α. ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ

Ἀριστοτέλης, Ἠθικὰ Νικομάχεια, Β 1.5-8, 1103b2-25

Μαρτυρεῖ δὲ καὶ τὸ γινόμενον ἐν ταῖς πόλεσιν· οἱ γὰρ νομοθέται τοὺς πολίτας ἐθίζοντες ποιοῦσιν ἀγαθούς, καὶ τὸ μὲν βούλημα παντὸς νομοθέτου τοῦτ' ἐστίν, ὅσοι δὲ μὴ εὖ αὐτὸ ποιοῦσιν ἁμαρτάνουσιν, καὶ διαφέρει τούτῳ πολιτεία πολιτείας ἀγαθὴ φαύλης. Ἔτι ἐκ τῶν αὐτῶν καὶ διὰ τῶν αὐτῶν καὶ γίνεται πᾶσα ἀρετὴ καὶ φθείρεται, ὁμοίως δὲ καὶ τέχνη· ἐκ γὰρ τοῦ κιθαρίζειν καὶ οἱ ἀγαθοὶ καὶ κακοὶ γίνονται κιθαρισταί. Ἀνάλογον δὲ καὶ οἰκοδόμοι καὶ οἱ λοιποὶ πάντες· ἐκ μὲν γὰρ τοῦ εὖ οἰκοδομεῖν ἀγαθοὶ οἰκοδόμοι ἔσονται, ἐκ δὲ τοῦ κακῶς κακοί. Εἰ γὰρ μὴ οὕτως εἶχεν, οὐδὲν ἂν ἔδει τοῦ διδάξοντος, ἀλλὰ πάντες ἂν ἐγίνοντο ἀγαθοὶ ἢ κακοί.

Οὕτω δὴ καὶ ἐπί τῶν ἀρετῶν ἔχει· πράττοντες γὰρ τὰ ἐν τοῖς συναλλάγμασι τοῖς πρὸς τοὺς ἀνθρώπους γινόμεθα οἳ μὲν δίκαιοι οἳ δὲ ἄδικοι, πράττοντες δὲ τὰ ἐν τοῖς δεινοῖς καὶ ἐθιζόμενοι φοβεῖσθαι ἢ θαρρεῖν οἳ μὲν ἀνδρεῖοι οἳ δὲ δειλοί. Ὁμοίως δὲ καὶ τὰ περὶ τὰς ἐπιθυμίας ἔχει καὶ τὰ περὶ τὰς ὀργάς· οἳ μὲν γὰρ σώφρονες καὶ πρᾶοι γίνονται, οἳ δ' ἀκόλαστοι καὶ ὀργίλοι, οἳ μὲν ἐκ τοῦ οὑτωσὶ ἐν αὐτοῖς ἀναστρέφεσθαι, οἳ δὲ ἐκ τοῦ οὑτωσί. Καὶ ἑνὶ δὴ λόγῳ ἐκ τῶν ὁμοίων ἐνεργειῶν αἱ ἕξεις γίνονται. Διὸ δεῖ τὰς ἐνεργείας ποιὰς ἀποδιδόναι· κατὰ γὰρ τὰς τούτων διαφορὰς ἀκολουθοῦσιν αἱ ἕξεις. Οὐ μικρὸν οὖν διαφέρει τὸ οὕτως ἢ οὕτως εὐθὺς ἐκ νέων ἐθίζεσθαι, ἀλλὰ πάμπολυ, μᾶλλον δὲ τὸ πᾶν.

Γ. ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ

Λυσίας, Περὶ τοῦ Σηκοῦ Ἀπολογία, 7.27-29

(εκδ. T. Thalheim, Lysiae Orationes, Bibliotheca Teubneriana, Λειψία 1913)

Οι μορίαι ήταν ιερά ελαιόδεντρα, συνήθως οριοθετημένα μέσα σε περίβολο (σηκόν). Οποιαδήποτε ανθρώπινη επέμβαση απαγορευόταν, ενώ ενδεχόμενη παράνομη δραστηριότητα (καλλιέργεια, μάζεμα καρπών, κλάδεμα) επέσυρε βαριές ποινές. Ο ομιλητής του λόγου του Λυσία «Περὶ τοῦ Σηκοῦ Ἀπολογία» υπερασπίζεται τον εαυτό του από την κατηγορία ότι έκοψε ένα τέτοιο ελαιόδεντρο. Στο συγκεκριμένο απόσπασμα καταδεικνύει γιατί δεν θα μπορούσε να είχε διαπράξει το αδίκημα, για το οποίο κατηγορείται.

Πότερον δέ μοι κρεῖττον ἦν, ὦ βουλή, δημοκρατίας οὔσης παρανομεῖν ἢ ἐπὶ τῶν τριάκοντα; καὶ οὐ λέγω ὡς τότε δυνάμενος ἢ ὡς νῦν διαβεβλημένος, ἀλλὰ τῷ βουλομένῳ τότε μᾶλλον ἐξῆν ἀδικεῖν ἢ νυνί. ἐγὼ τοίνυν οὐδ' ἐν ἐκείνῳ τῷ χρόνῳ οὔτε τοιοῦτον οὔτε ἄλλο οὐδὲν κακὸν ποιήσας φανήσομαι. Πῶς δ' ἄν, εἰ μὴ πάντων ἀνθρώπων ἐμαυτῷ κακονούστατος ἦν, ὑμῶν οὕτως ἐπιμελουμένων ἐκ τούτου τὴν μορίαν ἀφανίζειν ἐπεχείρησα τοῦ χωρίου, ἐν ᾧ δένδρον μὲν οὐδὲ ἕν ἐστι, μιᾶς δὲ ἐλάας σηκός, ὡς οὗτός φησιν, ἦν, κυκλόθεν δὲ ὁδὸς περιέχει, ἀμφοτέρωθεν δὲ γείτονες περιοικοῦσιν, ἄερκτον δὲ καὶ πανταχόθεν κάτοπτόν ἐστιν; ὥστε τίς ἂν ἀπετόλμησε, τούτων οὕτως ἐχόντων, ἐπιχειρῆσαι τοιούτῳ πράγματι; Δεινὸν δέ μοι δοκεῖ εἶναι ὑμᾶς μέν, οἷς ὑπὸ τῆς πόλεως τὸν ἅπαντα χρόνον προστέτακται τῶν μορίων ἐλαῶν ἐπιμελεῖσθαι, μήθ' ὡς ἐπεργαζόμενον πώποτε ζημιῶσαί <με> μήθ' ὡς ἀφανίσαντα εἰς κίνδυνον καταστῆσαι, τοῦτον δ' ὃς οὔτε γεωργῶν ἐγγὺς τυγχάνει οὔτ' ἐπιμελητὴς ᾑρημένος οὔθ' ἡλικίαν ἔχων εἰδέναι περὶ τῶν τοιούτων, ἀπογράψαι με ἐκ τῆς γῆς μορίαν ἀφανίζειν.

ἄερκτος: αφύλακτος ἐπεργάζομαι: εργάζομαι παράνομα ἀπογράφω: καταγγέλλω, υποβάλλω γραπτή καταγγελία

Θέμα Α

Α1.α χαρακτηρισμός περιόδων ως Σωστό ή Λάθος 4/4

Τι ζητούσε το φύλλο · ολόκληρο το Α1

Α1.α. Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό που αντιστοιχεί σε καθεμία από τις παρακάτω περιόδους λόγου και δίπλα σε αυτόν τη λέξη «Σωστό», αν είναι σωστή, ή τη λέξη «Λάθος», αν είναι λανθασμένη. Δεν απαιτείται αναφορά σε χωρία του κειμένου.

1. Το κριτήριο που διαφοροποιεί μια «αγαθή πολιτεία» από μια «φαύλη» είναι ο βαθμός επιτυχίας των νομοθετών στην καθοδήγηση των πολιτών σε καλές «έξεις».

2. Ο Αριστοτέλης με την αναφορά του στους κιθαριστές και στους οικοδόμους δείχνει ότι οι άνθρωποι έχουν από τη φύση ταλέντο στις «τέχνες», στα τεχνικά δημιουργήματα.

(μονάδες 4)

Α1.β. i) «ἐν αὐτοῖς ἀναστρέφεσθαι»: Σε ποιες λέξεις-φράσεις του αρχαίου κειμένου αναφέρεται η αντωνυμία «αὐτοῖς»;

(μονάδες 4)

ii) «κατὰ γὰρ τὰς τούτων διαφορὰς»: Σε ποια λέξη του αρχαίου κειμένου αναφέρεται η αντωνυμία «τούτων»;

(μονάδες 2)

Μονάδες 10

Τι απάντησε

Σωστό

Λάθος

Πώς βαθμολογήθηκε

χαρακτηρισμός της περιόδου 1 (κριτήριο διάκρισης «αγαθής» από «φαύλη» πολιτεία) ως Σωστό ή Λάθος 2/2
χαρακτηρισμός της περιόδου 2 (τι δείχνει η αναφορά σε κιθαριστές και οικοδόμους ως προς τη φύση) ως Σωστό ή Λάθος 2/2

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

1=Σωστό, 2=Λάθος· και οι δύο χαρακτηρισμοί συμφωνούν με τις λύσεις αναφοράς.

Α1.β.i αναφορά αντωνυμίας αὐτοῖς σε λέξεις-φράσεις 4/4

Τι ζητούσε το φύλλο · ολόκληρο το Α1

(μονάδες 4)

ii) «κατὰ γὰρ τὰς τούτων διαφορὰς»: Σε ποια λέξη του αρχαίου κειμένου αναφέρεται η αντωνυμία «τούτων»;

(μονάδες 2)

Μονάδες 10

Τι απάντησε

Η αντωνυμία «αὐτοῖς» αναφέρεται στις λέξεις-φράσεις «τὰς ἐπιθυμίας» και «τὰς ὀργάς», δηλαδή στις καταστάσεις των επιθυμιών και των οργών, μέσα στις οποίες συμπεριφέρεται (αναστρέφεται) ο άνθρωπος.

Πώς βαθμολογήθηκε

εντοπισμός των δύο εμπρόθετων φράσεων της ΙΔΙΑΣ περιόδου με την αντωνυμία («τὰ περὶ τὰς ἐπιθυμίας», «τὰ περὶ τὰς ὀργάς») — 2 μονάδες ανά φράση 4/4

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Έδωσε τις δύο φράσεις της ίδιας περιόδου με την αντωνυμία. Πλήρεις μονάδες κατά τη διορθωμένη ρουμπρίκα.

Α1.β.ii αναφορά αντωνυμίας τούτων σε λέξη 2/2

Τι ζητούσε το φύλλο · ολόκληρο το Α1

(μονάδες 4)

ii) «κατὰ γὰρ τὰς τούτων διαφορὰς»: Σε ποια λέξη του αρχαίου κειμένου αναφέρεται η αντωνυμία «τούτων»;

(μονάδες 2)

Μονάδες 10

Τι απάντησε

Η αντωνυμία «τούτων» αναφέρεται στη λέξη «ἐνεργείας» (τὰς ἐνεργείας).

Πώς βαθμολογήθηκε

εντοπισμός της λέξης του αρχαίου κειμένου στην οποία αναφέρεται η δεικτική αντωνυμία «τούτων» 1/1
παράθεση της λέξης αυτούσιας από το κείμενο, χωρίς σύγχυση με τους γειτονικούς όρους της ίδιας περιόδου 1/1

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

«τὰς ἐνεργείας», όπως και στις δύο λύσεις αναφοράς· καμία σύγχυση με τις «ἕξεις» ή τις «διαφοράς».

Β1 πώς γεννιούνται-φθείρονται τέχνες-αρετές και ρόλος δασκάλου 10/10

Τι ζητούσε το φύλλο

Β1. «Μαρτυρεῖ δὲ ... ἀγαθοὶ ἢ κακοί»: Πώς γεννιούνται και φθείρονται οι τέχνες και οι αρετές (μονάδες 7) και ποια είναι η συμβολή του δασκάλου σε αυτή τη διαδικασία; (μονάδες 3)

Μονάδες 10

Τι απάντησε

Στο απόσπασμα αυτό ο Αριστοτέλης διατυπώνει μια θεμελιώδη θέση της ηθικής του: τόσο οι τέχνες όσο και οι αρετές γεννιούνται και φθείρονται από τις ίδιες αιτίες και μέσα από τις ίδιες ενέργειες («ἐκ τῶν αὐτῶν καὶ διὰ τῶν αὐτῶν καὶ γίνεται πᾶσα ἀρετὴ καὶ φθείρεται, ὁμοίως δὲ καὶ τέχνη»). Δηλαδή, η ποιότητα της άσκησης καθορίζει το αποτέλεσμα: αν κάποιος ασκείται σωστά, γίνεται καλός· αν ασκείται λανθασμένα, γίνεται κακός.

Ο φιλόσοφος στηρίζει τη θέση του σε παραδείγματα από τον χώρο των τεχνών. Από την ενασχόληση με το παίξιμο της κιθάρας προκύπτουν και οι καλοί και οι κακοί κιθαριστές («ἐκ γὰρ τοῦ κιθαρίζειν καὶ οἱ ἀγαθοὶ καὶ κακοὶ γίνονται κιθαρισταί»). Το ίδιο ισχύει και για τους οικοδόμους και για όλους τους υπόλοιπους τεχνίτες: από το σωστό χτίσιμο θα γίνουν καλοί οικοδόμοι, από το λανθασμένο κακοί («ἐκ μὲν γὰρ τοῦ εὖ οἰκοδομεῖν ἀγαθοὶ οἰκοδόμοι ἔσονται, ἐκ δὲ τοῦ κακῶς κακοί»). Κρίσιμο στοιχείο, επομένως, είναι όχι η απλή ενέργεια αλλά ο τρόπος (εὖ ή κακῶς) με τον οποίο αυτή ασκείται· από την επανάληψη των όμοιων ενεργειών διαμορφώνονται οι αντίστοιχες έξεις. Ο άνθρωπος δεν έχει, λοιπόν, από τη φύση έτοιμη την αρετή, αλλά την αποκτά με τον εθισμό και την άσκηση.

Ως προς τη συμβολή του δασκάλου: ο Αριστοτέλης δηλώνει ότι, αν τα πράγματα δεν είχαν έτσι, δηλαδή αν ο άνθρωπος γινόταν καλός ή κακός εκ φύσεως, δεν θα υπήρχε καμία ανάγκη δασκάλου («Εἰ γὰρ μὴ οὕτως εἶχεν, οὐδὲν ἂν ἔδει τοῦ διδάξοντος»)· όλοι θα γίνονταν καλοί ή κακοί από μόνοι τους. Το γεγονός όμως ότι απαιτείται διδασκαλία και καθοδήγηση αποδεικνύει ότι οι τέχνες και οι αρετές αποκτώνται με μάθηση, εθισμό και σωστή άσκηση. Επομένως ο δάσκαλος είναι αναγκαίος, γιατί καθοδηγεί τον μαθητή να ασκείται σωστά (εὖ) και να διαμορφώνει έτσι τις καλές έξεις.

Πώς βαθμολογήθηκε

διατύπωση της βασικής αρχής ότι κάθε αρετή —και ομοίως κάθε τέχνη— γεννιέται και φθείρεται από τα ίδια αίτια και με τα ίδια μέσα, δηλαδή από την αντίστοιχη πράξη/ενέργεια 3/3
αξιοποίηση του αναλογικού συλλογισμού με τα παραδείγματα των κιθαριστών και των οικοδόμων, όπου η ποιότητα της άσκησης καθορίζει την ποιότητα του αποτελέσματος 2/2
μεταφορά του συμπεράσματος από τις τέχνες στις ηθικές αρετές, με αναφορά στο αντιθετικό ζεύγος γένεσις–φθορά 2/2
αξιοποίηση της υποθετικής περιόδου «εἰ γὰρ μὴ οὕτως εἶχεν … ἀγαθοὶ ἢ κακοί» ως εις άτοπον απαγωγής 1/1
διατύπωση της συμβολής του δασκάλου ως αναγκαίου παράγοντα, που τεκμηριώνει ότι οι αρετές είναι επίκτητες και όχι έμφυτες 2/2

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Καλύπτει και τα δύο ζητούμενα της κατανομής 7+3. Διατυπώνει την αρχή με το χωρίο «ἐκ τῶν αὐτῶν καὶ διὰ τῶν αὐτῶν», αναπτύσσει τα παραδείγματα κιθαριστών-οικοδόμων με παραθέματα, μεταφέρει το συμπέρασμα στις ηθικές αρετές («ο άνθρωπος δεν έχει από τη φύση έτοιμη την αρετή») και αξιοποιεί την υποθετική περίοδο ως εις άτοπον απαγωγή για να θεμελιώσει την αναγκαιότητα του δασκάλου και τον επίκτητο χαρακτήρα των αρετών.

Β2 σύγκριση συμπεριφοράς ατόμου στα πεδία πράξης 9/10

Τι ζητούσε το φύλλο

Β2.

ΠΑΡΑΛΛΗΛΟ ΚΕΙΜΕΝΟ

Το κείμενο που ακολουθεί είναι απόσπασμα από την ομιλία του καθηγητή Μιχάλη Σταθόπουλου, μέλους της Ακαδημίας Αθηνών, η οποία δημοσιεύθηκε στο διαδίκτυο (www.constitutionalism.gr) και αφορά τον ρόλο της δικαιοσύνης.

Στη δικαιοσύνη λοιπόν εμπεριέχεται ο φιλάλληλος και κοινωνικός χαρακτήρας και σ' αυτό έγκειται η αξία της και στον πέρα από το δίκαιο χώρο. Είναι η δικαιοσύνη ως επιείκεια. […] Η δικαιοσύνη και η επιείκεια και στον πέραν του δικαίου χώρο είναι η «αρετή προς έτερον». Απαιτεί τη θεώρηση και της οπτικής του άλλου, όχι αναγκαίως για να τη δεχθούμε, αλλά για να την κατανοήσουμε. Και η θεώρηση αυτή σημαίνει, βέβαια, περαιτέρω και στήριξη του άλλου, όταν χρειάζεται, σημαίνει αυτό που επιτάσσει η διάταξη του Συντάγματός μας, όταν αξιώνει από όλους τους πολίτες την εκπλήρωση του χρέους της κοινωνικής αλληλεγγύης. Η δίκαιη αυτή συμπεριφορά του πολίτη, του ατόμου γενικότερα αφορά όλες τις σχέσεις του, τις προσωπικές, τις κοινωνικές, ακαδημαϊκές, επαγγελματικές, συναδελφικές, προς υφιστάμενο, προς προϊστάμενο, τις πολιτικές σχέσεις, αλλά και τις διακρατικές, διεθνείς, διαπολιτισμικές, διαθρησκευτικές και όποιες άλλες ανθρώπινες, ατομικές ή συλλογικές, σχέσεις.

Πώς παρουσιάζονται η συμπεριφορά και οι επιλογές του ατόμου στα πεδία της ανθρώπινης πράξης στο παράλληλο κείμενο και στο απόσπασμα «Οὕτω δὴ ... ἄδικοι» από το διδαγμένο κείμενο;

Μονάδες 10

σωστό

Τι απάντησε

Και στα δύο κείμενα αναδεικνύεται ότι η ηθική ποιότητα του ανθρώπου διαμορφώνεται μέσα από τη σχέση και τη συμπεριφορά του προς τους άλλους. Στο διδαγμένο κείμενο ο Αριστοτέλης τονίζει ότι η δικαιοσύνη και η αδικία γεννιούνται από τις πράξεις μας στις συναλλαγές μας με τους συνανθρώπους μας: «πράττοντες γὰρ τὰ ἐν τοῖς συναλλάγμασι τοῖς πρὸς τοὺς ἀνθρώπους γινόμεθα οἳ μὲν δίκαιοι οἳ δὲ ἄδικοι». Δηλαδή, ανάλογα με το πώς πράττει κανείς στις σχέσεις του με τους άλλους, διαμορφώνει την αντίστοιχη έξη (δίκαιος ή άδικος). Η αρετή, επομένως, είναι ζήτημα επιλογής και επαναλαμβανόμενης πράξης μέσα στο κοινωνικό πεδίο.

Στο παράλληλο κείμενο ο Μιχάλης Σταθόπουλος παρουσιάζει τη δικαιοσύνη ως «αρετή προς έτερον», ως συμπεριφορά με φιλάλληλο και κοινωνικό χαρακτήρα. Η δίκαιη στάση απαιτεί να λαμβάνουμε υπόψη την οπτική του άλλου, να τον κατανοούμε και να τον στηρίζουμε, εκπληρώνοντας το χρέος της κοινωνικής αλληλεγγύης. Επισημαίνει, μάλιστα, ότι αυτή η δίκαιη συμπεριφορά αφορά όλες τις σχέσεις του ατόμου: προσωπικές, κοινωνικές, επαγγελματικές, πολιτικές, διεθνείς κ.λπ.

Η σύγκλιση των δύο κειμένων έγκειται στο ότι και τα δύο τοποθετούν τη δικαιοσύνη στο πεδίο των ανθρώπινων σχέσεων και των πράξεων προς τους άλλους. Και για τους δύο συγγραφείς η δικαιοσύνη δεν είναι εσωτερική, θεωρητική ιδιότητα, αλλά πρακτική στάση που εκδηλώνεται μέσα από τις επιλογές και τη συμπεριφορά του ανθρώπου απέναντι στο κοινωνικό σύνολο. Η διαφορά είναι ότι ο Αριστοτέλης δίνει έμφαση στη διαμόρφωση της έξης μέσω της επανάληψης των πράξεων (εθισμός), ενώ ο Σταθόπουλος τονίζει περισσότερο το ηθικό περιεχόμενο της δικαιοσύνης ως αλληλεγγύης και κατανόησης του άλλου.

Πώς βαθμολογήθηκε

απόδοση του περιεχομένου του αποσπάσματος «Οὕτω δὴ … ἄδικοι»: πώς διαμορφώνεται η δίκαιη ή άδικη ιδιότητα μέσα από τον τρόπο δράσης στα «συναλλάγματα», με απόδοση της σημασίας του όρου 3/3
απόδοση του περιεχομένου του παράλληλου κειμένου ως προς τη δικαιοσύνη-επιείκεια, την «αρετή προς έτερον» και τις εκφάνσεις της (θεώρηση της οπτικής του άλλου, στήριξη, κοινωνική αλληλεγγύη) 3/3
ρητός εντοπισμός του κοινού σημείου, ότι δηλαδή και στα δύο κείμενα η ηθική ποιότητα του ατόμου κρίνεται μέσα από τη συμπεριφορά του προς τους άλλους στα πεδία της πράξης 2/2
επισήμανση της διαφοροποίησης ή της επέκτασης που εισάγει το παράλληλο κείμενο (εύρος των σχέσεων, κοινωνικός και πολιτικός χαρακτήρας της δικαιοσύνης) 0/1
τεκμηρίωση με παραπομπή σε συγκεκριμένα χωρία και των δύο κειμένων και συνεκτική, ενιαία διατύπωση 1/1

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Λείπει η ρητή σημασιολογική απόδοση του «συναλλάγματος» (καθημερινή συνάφεια, όχι συμβόλαιο), που η λύση αναφοράς τονίζει ειδικά.

Β3 χαρακτηρισμός προτάσεων εισαγωγής ως Σωστό ή Λάθος 10/10

Τι ζητούσε το φύλλο

Β3. Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό που αντιστοιχεί σε καθεμία από τις παρακάτω περιόδους λόγου και δίπλα σε αυτόν τη λέξη «Σωστό», αν είναι σωστή, ή τη λέξη «Λάθος», αν είναι λανθασμένη.

1. Ο Αριστοτέλης γεννήθηκε στη Μίεζα και πέθανε στη Χαλκίδα.

2. Ο Αριστοτέλης ασκούσε δριμεία κριτική σε όλους τους συναδέλφους του στην Ακαδημία εκτός από τον Πλάτωνα.

3. Για την εκπαίδευση του Αλεξάνδρου ο Αριστοτέλης επιμελήθηκε μια νέα έκδοση των ομηρικών επών.

4. Η γνωριμία του Αριστοτέλη με τον Εύδοξο από την Κνίδο τον επηρέασε θετικά.

5. Για τον Αριστοτέλη η ευδαιμονία είναι στατική κατάσταση και όχι ενέργεια της ψυχής.

Μονάδες 10

Τι απάντησε

Λάθος

Λάθος

Σωστό

Σωστό

Λάθος

Πώς βαθμολογήθηκε

χαρακτηρισμός της πρότασης 1 (τόπος γέννησης και θανάτου του Αριστοτέλη) ως Σωστό ή Λάθος 2/2
χαρακτηρισμός της πρότασης 2 (στάση του Αριστοτέλη απέναντι στους συναδέλφους του στην Ακαδημία) ως Σωστό ή Λάθος 2/2
χαρακτηρισμός της πρότασης 3 (έκδοση των ομηρικών επών για την εκπαίδευση του Αλεξάνδρου) ως Σωστό ή Λάθος 2/2
χαρακτηρισμός της πρότασης 4 (επίδραση της γνωριμίας με τον Εύδοξο από την Κνίδο) ως Σωστό ή Λάθος 2/2
χαρακτηρισμός της πρότασης 5 (η ευδαιμονία ως στατική κατάσταση ή ως ενέργεια της ψυχής) ως Σωστό ή Λάθος 2/2

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Λ, Λ, Σ, Σ, Λ· και οι πέντε χαρακτηρισμοί ταυτίζονται με αμφότερες τις λύσεις αναφοράς, χωρίς διπλούς ή αναπάντητους.

Β4 εύρεση ετυμολογικά συγγενών λέξεων από κείμενο 8/10

Τι ζητούσε το φύλλο

Β4. Για καθεμία από τις παρακάτω λέξεις να γράψετε μία ετυμολογικά συγγενή από το διδαγμένο κείμενο: ρυπογόνος, ανάθεση, ένδεια, ξέφρενος, διάστρεμμα.

Μονάδες 10

εννοιολογικό

Τι απάντησε

ρυπογόνος → γίνονται / γίνεται (ρ. γίγνομαι)

ανάθεση → ἀποδιδόναι

ένδεια → ἔδει (δεῖ)

ξέφρενος → σώφρονες

διάστρεμμα → ἀναστρέφεσθαι

Πώς βαθμολογήθηκε

εύρεση λέξης του διδαγμένου κειμένου ετυμολογικά συγγενούς προς το «ρυπογόνος» 2/2
εύρεση λέξης του διδαγμένου κειμένου ετυμολογικά συγγενούς προς το «ανάθεση» 0/2
εύρεση λέξης του διδαγμένου κειμένου ετυμολογικά συγγενούς προς το «ένδεια» 2/2
εύρεση λέξης του διδαγμένου κειμένου ετυμολογικά συγγενούς προς το «ξέφρενος» 2/2
εύρεση λέξης του διδαγμένου κειμένου ετυμολογικά συγγενούς προς το «διάστρεμμα» 2/2

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Ορθά τα «γίνονται» (< γίγνομαι, ρίζα γεν-), «ἔδει», «σώφρονες», «ἀναστρέφεσθαι». Λανθασμένο το «ἀποδιδόναι» για το «ανάθεση»: το πρώτο ανάγεται στο δίδωμι (ρίζα δο-), το δεύτερο στο τίθημι (ρίζα θε-)· ζητούμενο ήταν το «νομοθέται» του κειμένου. Κοινή ρίζα δεν υπάρχει, άρα μηδενική πίστωση.

Θέμα Γ

Γ1 μετάφραση αποσπάσματος ώστε τίς ἂν... ἀφανίζειν 19/20

Τι ζητούσε το φύλλο

Γ1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τη μετάφραση του παρακάτω αποσπάσματος: «ὥστε τίς ἂν ... ἀφανίζειν.».

Μονάδες 20

σωστό

Τι απάντησε

Επομένως, ποιος θα τολμούσε, ενώ έτσι είχαν τα πράγματα, να επιχειρήσει μια τέτοια πράξη; Μου φαίνεται λοιπόν φοβερό εσείς μεν, στους οποίους έχει ανατεθεί από την πόλη να φροντίζετε για τις ιερές ελιές όλον τον χρόνο, ούτε ως άνθρωπο που καλλιεργούσε ποτέ παράνομα (το χωράφι) να με τιμωρήσετε ούτε ως άνθρωπο που κατέστρεψε (την ελιά) να με οδηγήσετε σε κίνδυνο, ενώ αυτός, ο οποίος ούτε τυχαίνει να καλλιεργεί κοντά ούτε έχει εκλεγεί επιμελητής ούτε έχει την ηλικία που να του επιτρέπει να γνωρίζει για τέτοια ζητήματα, να με καταγγέλλει ότι εξαφάνισα ιερή ελιά από τη γη.

Πώς βαθμολογήθηκε

μετάφραση της ρητορικής ερώτησης «ὥστε τίς ἂν ἀπετόλμησε, τούτων οὕτως ἐχόντων, ἐπιχειρῆσαι τοιούτῳ πράγματι;», με απόδοση της δυνητικής οριστικής και της γενικής απόλυτης 4/4
μετάφραση της κύριας πρότασης και της αναφορικής «Δεινὸν δέ μοι δοκεῖ εἶναι ὑμᾶς μέν, οἷς … τῶν μορίων ἐλαῶν ἐπιμελεῖσθαι», με απόδοση του απροσώπου, του παθητικού «προστέτακται» και του εμπρόθετου του ποιητικού αιτίου 5/5
μετάφραση του διπλού «μήθ' … μήθ'»: «μήθ' ὡς ἐπεργαζόμενον πώποτε ζημιῶσαί με μήθ' ὡς ἀφανίσαντα εἰς κίνδυνον καταστῆσαι», με απόδοση της αιτιολογικής χροιάς των μετοχών με «ὡς» 5/5
μετάφραση της αντιθετικής αναφορικής «τοῦτον δ' ὃς οὔτε γεωργῶν ἐγγὺς τυγχάνει οὔτ' ἐπιμελητὴς ᾑρημένος οὔθ' ἡλικίαν ἔχων εἰδέναι περὶ τῶν τοιούτων», με απόδοση της τριπλής άρνησης και του «τυγχάνει» + μετοχή 4/4
μετάφραση της κατακλείδας «ἀπογράψαι με ἐκ τῆς γῆς μορίαν ἀφανίζειν» 1/2

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Δεύτερη χρονική αστοχία στο «ἀπογράψαι … ἀφανίζειν», πέρα από αυτή που ήδη σημειώθηκε.

Γ2 επιχειρήματα ομιλητή για την αθωότητά του 9/10

Τι ζητούσε το φύλλο

Γ2. Με ποια επιχειρήματα υποστηρίζει ο ομιλητής την αθωότητά του σχετικά με την κοπή της ιερής ελιάς;

Μονάδες 10

ελλιπής τεκμηρίωση

Τι απάντησε

Ο ομιλητής υποστηρίζει την αθωότητά του με τα εξής επιχειρήματα:

Πρώτον, προβάλλει το επιχείρημα του χρόνου και της ευκαιρίας: αναρωτιέται αν θα ήταν πιο συμφέρον για αυτόν να παρανομήσει επί δημοκρατίας ή επί των Τριάκοντα («Πότερον δέ μοι κρεῖττον ἦν ... δημοκρατίας οὔσης παρανομεῖν ἢ ἐπὶ τῶν τριάκοντα»). Επισημαίνει ότι τότε (επί των Τριάκοντα) όποιος ήθελε είχε μεγαλύτερη δυνατότητα να αδικεί απ' ό,τι τώρα· κι όμως, ακόμη και εκείνη την εποχή δεν αποδεικνύεται ότι διέπραξε κανένα κακό.

Δεύτερον, χρησιμοποιεί το επιχείρημα της λογικής και του συμφέροντος: θα ήταν ο πιο εχθρικός προς τον εαυτό του άνθρωπος αν επιχειρούσε να καταστρέψει την ιερή ελιά ενώ οι αρχές επιτηρούν τόσο προσεκτικά («εἰ μὴ πάντων ἀνθρώπων ἐμαυτῷ κακονούστατος ἦν»). Κανένας λογικός άνθρωπος δεν θα διακινδύνευε τόσο.

Τρίτον, επικαλείται τα χαρακτηριστικά του τόπου: στο χωράφι δεν υπάρχει ούτε ένα δέντρο, ο σηκός βρίσκεται σε σημείο που περικλείεται από δρόμο, κατοικείται και από τις δύο πλευρές από γείτονες, είναι αφύλακτος και ορατός από παντού («ἄερκτον δὲ καὶ πανταχόθεν κάτοπτόν ἐστιν»). Επομένως θα ήταν αδύνατο να διαπράξει κανείς το αδίκημα χωρίς να γίνει αντιληπτός.

Τέλος, στρέφεται εναντίον της αξιοπιστίας του κατηγόρου του, τονίζοντας ότι αυτός ούτε καλλιεργεί κοντά, ούτε είναι εκλεγμένος επιμελητής, ούτε έχει την κατάλληλη ηλικία για να γνωρίζει τέτοια ζητήματα, ενώ οι αρμόδιοι της πόλης δεν τον τιμώρησαν ποτέ.

Πώς βαθμολογήθηκε

παρουσίαση του επιχειρήματος από τις πολιτικές συνθήκες: το αδίκημα θα ήταν ευκολότερο επί των Τριάκοντα παρά επί δημοκρατίας, και ούτε τότε αποδείχθηκε ένοχος για κάτι τέτοιο 2/2
παρουσίαση του επιχειρήματος από το προσωπικό συμφέρον: μόνο ο χειρότερος εχθρός του εαυτού του θα το επιχειρούσε τη στιγμή που η βουλή επιτηρεί 2/2
παρουσίαση του τοπογραφικού επιχειρήματος: η θέση και η μορφή του χωρίου (απουσία άλλων δέντρων, δρόμος γύρω, γείτονες, αφύλακτο και καταφανές) καθιστούσαν αδύνατη τη λαθραία πράξη 3/3
παρουσίαση του επιχειρήματος από το ιστορικό του: οι ίδιοι οι αρμόδιοι ουδέποτε τον τιμώρησαν ούτε τον παρέπεμψαν για παρόμοια πράξη 1/2
παρουσίαση του επιχειρήματος της αναξιοπιστίας του κατηγόρου (καμία σχέση με τον χώρο, καμία αρμοδιότητα, ακατάλληλη ηλικία για τέτοια γνώση) 1/1

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Τα τρία πρώτα επιχειρήματα διατυπώνονται ως συλλογισμοί υπεράσπισης με παραθέματα, όπως και η αναξιοπιστία του κατηγόρου. Το επιχείρημα από το ιστορικό του αποδίδεται μόνο μισό: αναφέρει ότι «οι αρμόδιοι της πόλης δεν τον τιμώρησαν ποτέ», σε δευτερεύουσα πρόταση προσαρτημένη στο τελευταίο επιχείρημα, χωρίς το δεύτερο σκέλος (ουδέποτε τον παρέπεμψαν σε κίνδυνο/δίκη) και χωρίς αυτοτελή ανάπτυξη.

Γ3.α μεταφορά κλιτών τύπων στον άλλο αριθμό 5/6

Τι ζητούσε το φύλλο · ολόκληρο το Γ3

Γ3.α. «τοῦτον δ' ὃς οὔτε ... ᾑρημένος»: να μεταφέρετε τους κλιτούς τύπους στον άλλο αριθμό. (μονάδες 6)

Γ3.β. διαβεβλημένος: να γραφεί το β' ενικό πρόσωπο της προστακτικής παθητικού αορίστου.

ἀφανίζειν: να γραφεί το απαρέμφατο του μέλλοντα.

φησιν: να γραφεί στο ίδιο πρόσωπο και αριθμό της ευκτικής ενεστώτα.

περιοικοῦσι: να γραφεί στο ίδιο πρόσωπο και αριθμό της οριστικής παρατατικού. (μονάδες 4)

Μονάδες 10

ελλιπής τεκμηρίωση

Τι απάντησε

τοῦτον → τούτους

ὃς → οἳ

γεωργῶν → γεωργοῦντες

τυγχάνει → τυγχάνουσι(ν)

ᾑρημένος → ᾑρημένοι

Πώς βαθμολογήθηκε

μεταφορά της δεικτικής αντωνυμίας «τοῦτον» και της αναφορικής «ὅς» στον άλλο αριθμό (1 μονάδα ανά ορθό τύπο) 2/2
μεταφορά της μετοχής «γεωργῶν» και του ρήματος «τυγχάνει» στον άλλο αριθμό (1 μονάδα ανά ορθό τύπο) 2/2
μεταφορά του ουσιαστικού «ἐπιμελητής» και της μετοχής «ᾑρημένος» στον άλλο αριθμό (1 μονάδα ανά ορθό τύπο) 1/2

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Ορθοί οι πέντε τύποι που δόθηκαν: τούτους, οἵ, γεωργοῦντες, τυγχάνουσι(ν), ᾑρημένοι. Παρέλειψε όμως εντελώς τον κλιτό τύπο «ἐπιμελητὴς» → ἐπιμεληταί, ο οποίος ανήκει στο ζητούμενο χωρίο· η παράλειψη μηδενίζει τη μία από τις δύο μονάδες του τρίτου σκέλους.

Γ3.β εγκλιτικοί-ρηματικοί τύποι λέξεων 4/4

Τι ζητούσε το φύλλο · ολόκληρο το Γ3

Γ3.α. «τοῦτον δ' ὃς οὔτε ... ᾑρημένος»: να μεταφέρετε τους κλιτούς τύπους στον άλλο αριθμό. (μονάδες 6)

Γ3.β. διαβεβλημένος: να γραφεί το β' ενικό πρόσωπο της προστακτικής παθητικού αορίστου.

ἀφανίζειν: να γραφεί το απαρέμφατο του μέλλοντα.

φησιν: να γραφεί στο ίδιο πρόσωπο και αριθμό της ευκτικής ενεστώτα.

περιοικοῦσι: να γραφεί στο ίδιο πρόσωπο και αριθμό της οριστικής παρατατικού. (μονάδες 4)

Μονάδες 10

Τι απάντησε

διαβεβλημένος → διαβλήθητι

ἀφανίζειν → ἀφανιεῖν

φησιν → φαίη

περιοικοῦσι → περιῴκουν

Πώς βαθμολογήθηκε

σχηματισμός του β΄ ενικού προσώπου της προστακτικής παθητικού αορίστου από το «διαβεβλημένος» 1/1
σχηματισμός του απαρεμφάτου μέλλοντα από το «ἀφανίζειν» 1/1
σχηματισμός του ίδιου προσώπου και αριθμού της ευκτικής ενεστώτα από το «φησίν» 1/1
σχηματισμός του ίδιου προσώπου και αριθμού της οριστικής παρατατικού από το «περιοικοῦσι» 1/1

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

διαβλήθητι, ἀφανιεῖν, φαίη, περιῴκουν· και οι τέσσερις τύποι ταυτίζονται με τις λύσεις αναφοράς. Τηρήθηκαν ο αττικός μέλλοντας και ο συνηρημένος παρατατικός, χωρίς σύγχυση έγκλισης, χρόνου ή φωνής.

Γ4.α συντακτικός χαρακτηρισμός όρων με έντονα γράμματα 6/6

Τι ζητούσε το φύλλο · ολόκληρο το Γ4

Γ4.α. Να χαρακτηρίσετε συντακτικά τους όρους που εμφανίζονται στο αδίδακτο με έντονα γράμματα: οὔσης, ἀδικεῖν, ἐμαυτῷ, ἐλαῶν, ὡς ἀφανίσαντα, ἐπιμελητὴς. (μονάδες 6)

Γ4.β. «Πῶς δ' ἄν, εἰ μὴ πάντων ἀνθρώπων ἐμαυτῷ κακονούστατος ἦν, ὑμῶν οὕτως ἐπιμελουμένων ἐκ τούτου τὴν μορίαν ἀφανίζειν ἐπεχείρησα τοῦ χωρίου»: να αναγνωρίσετε το είδος του υποθετικού λόγου και να τον μετατρέψετε στο προσδοκώμενο. (μονάδες 4)

Μονάδες 10

Τι απάντησε

οὔσης: επιρρηματική κατηγορηματική μετοχή (χρονική/εναντιωματική), σε γενική απόλυτη, με υποκείμενο το «δημοκρατίας».

ἀδικεῖν: τελικό απαρέμφατο, υποκείμενο στο απρόσωπο «ἐξῆν».

ἐμαυτῷ: αντικείμενο (δοτική) στο επίθετο «κακονούστατος» (δοτική αντικειμενική).

ἐλαῶν: γενική αντικειμενική / συμπλήρωμα στο απαρέμφατο «ἐπιμελεῖσθαι» (γενική ως αντικείμενο).

ὡς ἀφανίσαντα: επιρρηματική αιτιολογική μετοχή (υποκειμενικής αιτιολογίας, λόγω του «ὡς»), κατηγορηματικός προσδιορισμός στο «με» / συνημμένη στο αντικείμενο «με».

ἐπιμελητὴς: κατηγορούμενο στο υποκείμενο «ὃς», μέσω της μετοχής «ᾑρημένος».

Πώς βαθμολογήθηκε

συντακτικός χαρακτηρισμός των «οὔσης» και «ἀδικεῖν»: είδος μετοχής/απαρεμφάτου, υποκείμενο και συντακτική λειτουργία (1 μονάδα ανά ορθό όρο) 2/2
συντακτικός χαρακτηρισμός των «ἐμαυτῷ» και «ἐλαῶν»: είδος πτωτικού προσδιορισμού/αντικειμένου και όρος από τον οποίο εξαρτώνται (1 μονάδα ανά ορθό όρο) 2/2
συντακτικός χαρακτηρισμός των «ὡς ἀφανίσαντα» και «ἐπιμελητής»: είδος αιτιολογικής μετοχής και κατηγορουμένου, με τον όρο αναφοράς τους (1 μονάδα ανά ορθό όρο) 2/2

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Το «οὔσης» χαρακτηρίζεται με λάθος ετικέτα αλλά με σωστή ανάλυση (γενική απόλυτη, υποκείμενο «δημοκρατίας»). Ο ίδιος κανόνας εφαρμόστηκε ήδη υπέρ των «ἐλαῶν» και «ὡς ἀφανίσαντα», που έχουν ταυτόσημη δομή «σωστό + λάθος ετικέτα».

Γ4.β αναγνώριση υποθετικού λόγου και μετατροπή σε προσδοκώμενο 3/4

Τι ζητούσε το φύλλο · ολόκληρο το Γ4

Μονάδες 10

υπολογιστικό

Τι απάντησε

Ο υποθετικός λόγος είναι:

Υπόθεση: «εἰ μὴ ... κακονούστατος ἦν»

Απόδοση: «ἐπεχείρησα ἄν» (με το «ἄν»)

Πρόκειται για υποθετικό λόγο του μη πραγματικού (αντίθετου του πραγματικού), καθώς η υπόθεση εκφέρεται με οριστική ιστορικού χρόνου (ἦν) και η απόδοση με δυνητική οριστική (ἐπεχείρησα ἄν).

Μετατροπή στο προσδοκώμενο:

Υπόθεση: «ἐὰν μὴ πάντων ἀνθρώπων ἐμαυτῷ κακονούστατος ᾖ» (εἰ + υποτακτική → ἐάν + υποτακτική)

Απόδοση: «ἐπιχειρήσω» (οριστική μέλλοντα, χωρίς το ἄν)

Δηλαδή: «Πῶς δ' ἐάν μὴ πάντων ἀνθρώπων ἐμαυτῷ κακονούστατος ᾖ ... τὴν μορίαν ἀφανίζειν ἐπιχειρήσω τοῦ χωρίου;»

Πώς βαθμολογήθηκε

αναγνώριση της υπόθεσης και της απόδοσης με τις εγκλίσεις τους και δήλωση του είδους του υποθετικού λόγου 2/2
μετατροπή στο προσδοκώμενο, με τον κατάλληλο υποθετικό σύνδεσμο και έγκλιση στην υπόθεση και τον αντίστοιχο χρόνο στην απόδοση 1/2

Αιτιολόγηση βαθμολογητή

Πλήρης η αναγνώριση: υπόθεση «εἰ μὴ … ἦν» (οριστική ιστορικού χρόνου), απόδοση «ἐπεχείρησα ἄν» (δυνητική οριστική), είδος μη πραγματικό. Στη μετατροπή σωστά ο σύνδεσμος «ἐάν», η υποτακτική, η άρνηση «μή» και η οριστική μέλλοντα «ἐπιχειρήσω» στην απόδοση, αλλά λάθος πρόσωπο στο ρήμα της υπόθεσης: έγραψε «ᾖ» (γ΄ ενικό) αντί «ὦ» (α΄ ενικό), ενώ το υποκείμενο είναι ο ίδιος ο ομιλητής. Η ρουμπρίκα δεν συγχωρεί την αλλαγή προσώπου, άρα μισή πίστωση για ορθή μέθοδο με λανθασμένο τύπο.